Συμπληρώθηκε ένας χρόνος από τότε που ο αγαπημένος μας Μίκης πέρασε στη γειτονιά των αγγέλων. Όμως είναι πάντα εδώ, δυναμικά παρών μέσα από το φωτεινό του παράδειγμα, τη ζωή, τους αγώνες και το έργο του. Μέσα από τα τραγούδια του που ένας ολόκληρος λαός και ο κόσμος όλος δεν θα πάψουν να τα τραγουδούν, έχοντας τη μουσική του σαν παντοτινό οδηγό και σαν φάρο μέσα στα αγριοκαίρια της ζωής, στους κινδύνους, στις απλές καθημερινές μας χαρές, αλλά και στις μεγάλες στιγμές της ιστορίας μας. Παντού και πάντοτε ο Μίκης θα γεμίζει με τη λιονταρίσια καρδιά και την επιβλητική παρουσία του τη ζωή μας, θα τη φωτίζει, θα της δείχνει τον δρόμο και θα τη νοηματοδοτεί. Καλή ανάπαυση καλέ μας Μίκη, σε έναν παράδεισο γεμάτο μελωδίες, δικαιοσύνη και ξαστεριές, γεμάτο από όλα εκείνα που αγάπησες και τα μοιράστηκες μαζί μας στο φευγαλέο ταξίδι αυτής της ζωής… Να μας θυμάσαι και να μας αγαπάς πάντα…
«Είχα μια θάλασσα στο νου κι ένα περβόλι, περιβόλι τ’ ουρανού»
Μπήκαμε πια για τα καλά στο καλοκαίρι και η μεγάλη πρωταγωνίστρια των διακοπών, του ρεμβασμού, των ξένοιαστων ημερών και των ονειρεμένων ταξιδιών, η θάλασσα, είναι και πάλι εδώ! Αιώνια, αέναη, απέραντη, γαλάζια και διάφανη, δροσερή, παιχνιδιάρα, πλανεύτρα και ερωτική, με χίλιους τρόπους ντύνει στο χρώμα της και στους κυματισμούς της τις ωραιότερες στιγμές και αναμνήσεις μας από το καλοκαίρι! Ας την απολαύσουμε και φέτος μέσα από μικρές ή μεγαλύτερες αποδράσεις στην αγκαλιά της, στις ακρογιαλιές της, στην ανεμελιά της! Ας δούμε ακόμα πώς την αποτύπωσε ο λόγος των ποιητών και των στιχουργών μας, μέσα από μερικά πολυαγαπημένα τραγούδια που μιλούν για αυτή τη Ρήγισσα των διακοπών μας:
Αγία Μαρίνα, Αίγινα
Μυρτιά
Είχα μια θάλασσα στο νου κι ένα περβόλι, περιβόλι τ’ ουρανού. Την ώρα π’ άνοιγα πανιά για την απάνω γειτονιά.
Στα παραθύρια τα πλατιά χαμογελούσε μια μυρτιά. Κουράστηκα να περπατώ και τη ρωτώ και τη ρωτώ.
Πες μου, μυρτιά, να σε χαρώ Πού θα βρω χώμα, θα βρω χώμα και νερό να ξαναχτίσω μια φωλιά για της αγάπης τα πουλιά;
Στα παραθύρια τα πλατιά είδα και δάκρυσε η μυρτιά. Την ώρα π’ άνοιγα πανιά για την απάνω γειτονιά.
Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριῶ χρονῶ Γιά να σε κοιμηθῶ(3) παράνομα Καί να βρίσκω βαθιά στήν ἀγκαλιά σου Κομμάτια πέτρες τα λόγια τῶν Θεῶν Κομμάτια πέτρες τ’ ἀποσπάσματα τοῦ Ἡράκλειτου.(4)
(Οδυσσέας Ελύτης, «Το Φωτόδεντρο και η Δέκατη Τέταρτη Ομορφιά», εκδ. Ίκαρος 1971)
Λεξιλόγιο: (1) άψινθος: αρωματικό φυτό, (2) Και μετά την καταστροφή της Σμύρνης (1922) ο ελληνικός πολιτισμός επιβιώνει ως μνήμη και ως αίσθηση της ζωής. (3) «Να σε κοιμηθώ·» η έκφραση από τον Μακρυγιάννη: να ενωθώ ερωτικά μαζί σου. (4) Ηράκλειτος· ο περίφημος Εφέσιος φιλόσοφος (540-480).
Στη «Μικρή Πράσινη Θάλασσα», από τα πιο λεπτά και ευαίσθητα ποιήματα του Ελύτη, η Κόρη – Ποίηση οδηγεί τον ποιητή προς μία ερωτική βίωση της ελληνικής παράδοσης. Στο ποίημα αυτό είναι πολύ φανερή η θαλασσινή οντότητα της Κόρης, όπως η αντίστοιχη καταγωγή της ποίησης του Ελύτη. Επιθυμία του ποιητή είναι το μικρό κορίτσι να μαθητεύσει εκεί που έθαλλε το κάλλος και η σπιρτάδα της ιωνικής σκέψης που τόσο έχει ελκύσει τον Ελύτη. Η επανάληψη της τρυφερής επίκλησης οδηγεί την Κόρη στο μυστήριο του φωτός, κεντρικό θέμα στην ποίησή του, και στο πώς μπορεί να κατανοήσει τη μεταφυσική του ήλιου. Να μάθει να προσεγγίζει τον κόσμο με τις αισθήσεις (ακούσεις, κρατούν) και να δεθεί με την παράδοση, τόσο τη μακρινή όσο και τη χτεσινή, των γονιών του (στ. 13-14) κι ακόμη εκείνη της Ορθοδοξίας (στ. 15-16), αλλά και της ελληνικής φύσης (στ. 17-18). Στο τέλος του ποιήματος με μία αντιστροφή των πραγμάτων μαθητής γίνεται ο ποιητής, ο οποίος μέσα από τη μυητική διαδικασία του έρωτα θα μπορέσει να ψηλαφήσει και να μάθει τα όσα ελάχιστα έχουν φτάσει ως αυτόν» (πηγή: Στέφανος Διαλησμάς, «Η ποίηση και ο ποιητής στον Ελύτη», ΠΕΦ, Σεμινάριο 23, Οδυσσέας Ελύτης, Αθήνα, 1977, σ. 74-85, σε: ebooks.edu.gr).
Στύρα Ευβοίας
Εφάπαξ
Όλη μου τη ζωή, κρυβόμουνα γιατί το ‘θελα μα φοβόμουνα να φύγω. Κάποτε αγάπη έλεγα αυτή την ενοχή μα τώρα μ’ εκδικείται λίγο-λίγο.
Όλη μου τη ζωή μου ‘βγαινε η ψυχή κάτι να θυμηθώ, κάτι ν’ αρχίσω. Να ‘ναι καλοί οι φίλοι κι οι λογαριασμοί και να μη χρειαστεί να τα σκαλίσω, κάτι να θυμηθώ κάτι ν’ αρχίσω.
Μου ‘μάθαν να μισώ, ν’ αρκούμαι στο μισό να χάνω, να κερδίζω, να ποντάρω. Να παίρνω διαταγές, να σπάω επιταγές, σε κάθε ευκαιρία να κορνάρω.
Κύθηρα, Κυριακουλού
Να σφίγγω τα λουριά, με τόση μαστοριά, να βρίσκω μία λύση στο ποδάρι, να κλείνω τα παντζούρια και μόνη συντροφιά, να σφίγγω πιο πολύ το μαξιλάρι, να βρίσκω μία λύση στο ποδάρι.
Όλη μου τη ζωή, μια δεύτερη κρυφή, αγέννητη η ζωή μ’ ακολουθούσε. Δεν κοίταζε στα μάτια, δεν ήταν φορτική, δε μίλαγε μα όλα τα ζητούσε, μια θάλασσα μικρή μ’ ακολουθούσε.
Θάλασσα, θάλασσα τους θαλασσινούς θαλασσάκι μου Μην τους θαλασσοδέρνεις, θαλασσάκι μου και φέρε το πουλάκι μου.
Ροδόσταμο, ροδόσταμο να γίνεσαι θαλασσάκι μου Τη ρότα τους να ραίνεις θαλασσάκι μου ναι συ ‘σαι το μεράκι μου.
Θάλασσα κι αλμυρό νερό να σε ξεχάσω δεν μπορώ.
Ύδρα
Θάλασσα, θάλασσα που τον έπνιξες ωχ αμάν αμάν Της κοπελιάς τον άντρα θαλασσάκι μου ναι συ ‘σαι το μεράκι μου.
Κι η κοπελιά κι η κοπελιά είναι μικρή ωχ αμάν αμάν Και δεν της παν τα μαύρα θαλασσάκι μου φύσα μαϊστραλάκι μου.
Θάλασσα θαλασσώνουμαι για σένα ξημερώνουμαι. Θάλασσα κι αλμυρό νερό να σε ξεχάσω δεν μπορώ.
(Παραδοσιακό Μυκόνου, Ερμηνεία: Αιμιλία Χατζηδάκη, Πλάνα από την ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη «Το κορίτσι με τα μαύρα», με την Έλλη Λαμπέτη και τον Δημήτρη Χορν)
Λουτράκι Κορινθίας
Αχ θάλασσά μου σκοτεινή
Αχ θάλασσά μου σκοτεινή, θάλασσα αγριεμένη Πού θα με βγάλεις το πρωί σε ποια στεριά μου ξένη. Πού θα με βγάλεις το πρωί σε ποια στεριά μου ξένη. Αχ θάλασσά μου σκοτεινή, θάλασσα αγριεμένη.
Τα είχα όλα μια φορά μα ήθελα παραπάνω. Τι να τα κάνω τώρα πια απόψε που σε χάνω.
Πούντα Αιγιαλείας (φωτ. Στέλιος Δρόσης)
Μέσα στα μαύρα σου νερά κομμάτια η ζωή μου Αχ θάλασσά μου εσύ βαθιά που κρύβεις το νησί μου Αχ θάλασσά μου εσύ βαθιά που κρύβεις το νησί μου Μέσα στα μαύρα σου νερά κομμάτια η ζωή μου.
Τα είχα όλα μια φορά μα ήθελα παραπάνω τι να τα κάνω τώρα πια απόψε που σε χάνω.
(Στίχοι, Μουσική, Ερμηνεία: Νίκος Πορτοκάλογλου)
Χίος, Βολισσός
Fata Morgana
Θα μεταλάβω με νερό θαλασσινό στάλα τη στάλα συναγμένο απ’ το κορμί σου σε τάσι αρχαίο, μπακιρένιο αλγερινό, που κοινωνούσαν πειρατές πριν πολεμήσουν.
Πανί δερμάτινο, αλειμμένο με κερί, οσμή από κέδρο, από λιβάνι, από βερνίκι, όπως μυρίζει αμπάρι σε παλιό σκαρί χτισμένο τότε στον Ευφράτη στη Φοινίκη.
Σκουριά πυρόχρωμη στις μίνες του Σινά. Οι κάβες της Γερακινής και το Στρατόνι. Το επίχρισμα. Η άγια σκουριά που μας γεννά, Μας τρέφει, τρέφεται από μας, και μας σκοτώνει.
Πούθ’ έρχεσαι; Απ’ τη Βαβυλώνα. Πού πας; Στο μάτι του κυκλώνα. Ποιαν αγαπάς; Κάποια τσιγγάνα. Πώς τη λένε; Φάτα Μοργκάνα.
Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής– Μικρό αφιέρωμα με αγαπημένα τραγούδια
«Οι άγγελοι τραγουδάνε. Και οι ερωτευμένοι επίσης. Πίσω από κάθε ανάταση, από κάθε μεράκι, μια κιθάρα περιμένει έτοιμη να πάρει τα λόγια και να τα ταξιδέψει από χείλη σε χείλη. Δεν είναι λίγο αυτό. Είναι η χαρά να δίνεις χαρά στους άλλους, είναι αυτό που μας βαστάει στη ζωή. Γι’ αυτό, κοντά στα ποιήματά μου, δοκίμασα να γράψω και μερικά τραγούδια, χωρίς να τα υποτιμώ καθόλου. Έτσι ή αλλιώς, μιλά κανείς για τα ίδια πράγματα που αγαπά, και από κει και πέρα το λόγο έχουν αυτοί που θα τ΄ ακούσουν. Λένε πως το είδος έχει ορισμένους κανόνες. Δεν τους ξέρω και, πάντως, δεν ενδιαφέρθηκα ή δεν μπορούσα ίσως να τους ακολουθήσω. Δουλεύει ο καθένας όπως νιώθει. Και η θάλασσα είναι απέραντη, τα πουλιά μυριάδες, οι ψυχές όσες και οι συνδυασμοί που μπορούν να γεννήσουν οι ήχοι και τα λόγια, όταν ο έρωτας και το όνειρο συμβασιλεύουν».
«Λίγο ακόμα, να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα». Οι λέξεις του Γιώργου Σεφέρη πετούν σαν χελιδόνια πάνω από το κεφάλι μας, γνώριμα και αγαπημένα -αλλά και παντοτινά ζητούμενα. Σε αυτά τα χρόνια του φόβου, της κόπωσης, του πάγου και των απανωτών αδιεξόδων, τα λόγια αυτά μπορεί ν’ ακούγονται απόκοσμα ή και σαρκαστικά.. Μπορεί, όμως, με την απόλυτη απλότητά τους, να είναι και σημαία ομορφιάς και αισιοδοξίας σε τούτη τη σκοτεινή και δύσκολη εποχή της απραξίας και της μεγάλης μελαγχολίας. «Λίγο ακόμα / θα ιδούμε τις αμυγδαλιές να ανθίζουν / τα μάρμαρα να λάμπουν στον ήλιο / τη θάλασσα να κυματίζει». Η χώρα μας είναι και η χαρά μας, και έχουμε το προνόμιο να μπορούμε να τη χαρούμε. Αλλ’ αυτή είναι και η μεγάλη πρόκληση -να αγωνιστούμε για να φθάσουμε εκεί όπου μπορούμε να δούμε τι έχουμε: τη φύση, τον ρου της Ιστορίας και των εποχών. Για να δούμε, πρέπει να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα. Όταν δούμε, ίσως αλλάξουμε. Ίσως η προσπάθεια είναι αυτό που μας λείπει. Ίσως η έλλειψη προσπάθειας είναι αυτό που μας λυγίζει, μας γονατίζει…
Έχεις ακούσει λυγμό αγγέλων ξημερώματα Δευτέρας στην άκρη της καρδιάς μου; Θρηνούν την Κυριακή που πέρασε απούσα εν μέσω χορών ολονυκτίων, με άδεια φτερά να κόβουν βόλτες στο κλειστό παράθυρό σου.
Έχεις ακούσει λυγμό αγγέλων ξημερώματα Δευτέρας στην άκρη της καρδιάς μου; Θρηνούν την Κυριακή που πέρασε απούσα εν μέσω χορών ολονυκτίων, με άδεια φτερά να κόβουν βόλτες στο κλειστό παράθυρό σου.
Το τρένο φεύγει στις οκτώ ταξίδι για την Κατερίνη Νοέμβρης μήνας δε θα μείνει να μη θυμάσαι στις οκτώ να μη θυμάσαι στις οκτώ το τρένο για την Κατερίνη Νοέμβρης μήνας δε θα μείνει.
Βουβά σε κλαίνε τα βουνά, οι έμορφες Μαδάρες Γλυκά κοιμήσου Μίκη μας στης Κρήτης τση αγκάλες
Στη γη των προγόνων του ο Μίκης Θεοδωράκης
Η Κρήτη τον αποχαιρέτησε όπως ξέρει. Με τα τραγούδια της και τη λεβεντιά της… Στο ταπεινό χωριό του Γαλατά, έξι χιλιόμετρα από τα Χανιά, πάνω από τη θάλασσα του Αιγαίου προς το ύψωμα: αυτή τη γη επέλεξε ο Μίκης Θεοδωράκης για να ξαποστάσει. Στη γη των προγόνων του, σε μια κοινότητα προοδευτικών Βενιζελικών και Κομμουνιστών, δίπλα από τους τάφους του πατέρα, της μητέρας και του αδελφού του. Εκεί και η τελευταία πράξη σε μία ζωή πλούσια σε βιώματα, πλήρη σε δημιουργία και γεμάτη από χαρές και πίκρες, βάσανα και χειροκρότημα, πόνο, δάκρυα, αίμα αλλά και περισσή ευχαρίστηση. Έτσι όπως πρέπει να είναι η ζωή.
Ο «Ανδρέας» είναι ένα τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη, που γράφτηκε για τον αγωνιστή Ανδρέα Λεντάκη (1935-1997), ο οποίος κατά τη διάρκεια της επταετίας κρατήθηκε στη Γενική Ασφάλεια Αθηνών και βασανίστηκε φρικτά στην ταράτσα του κτηρίου της οδού Μπουμπουλίνας 18. Όντας κρατούμενος κατήγγειλε τη βαναυσότητα της χούντας στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, ενώ η περίπτωσή του έγινε θέμα συζήτησης και στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Η δράση, οι αγώνες του και η αντοχή του ενέπνευσαν στον συγκρατούμενό του, στο διπλανό κελί, Μίκη Θεοδωράκη, μερικά από τα ωραιότερα επαναστατικά τραγούδια του.
Το καθεστώς, που έμεινε γνωστό ως «Δικτατορία των Συνταγματαρχών» ή ως «Χούντα* των Συνταγματαρχών» ή «Επταετία», προχώρησε από τις πρώτες ώρες της 21ης Απριλίου 1967 σε κήρυξη στρατιωτικού νόμου για αόριστο χρονικό διάστημα, καθώς επίσης και σε απαγόρευση κάθε πολιτικής δραστηριότητας και στην καθιέρωση αυστηρής λογοκρισίας. Κάθε άρθρο εφημερίδας, κάθε έργο τέχνης, έπρεπε να έχει την έγκριση των αξιωματικών της αρμόδιας επιτροπής που έδρευε στο Υπουργείο Τύπου,επί της οδού Ζαλοκώστα.
Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 96 ετών ο Μίκης Θεοδωράκης, μία από τις σημαντικότερες και πιο πολυσυζητημένες προσωπικότητες της νεότερης Ελλάδας. Συνθέτης, στιχουργός, ποιητής, πεζογράφος, πολιτικός, ακτιβιστής και αγέραστος αγωνιστής της ζωής και της δημοκρατίας, ο Μίκης συμπυκνώνει την ιστορία της Ελλάδας από την Κατοχή έως σήμερα.
Μέσα στη θεία άνοιξη όλα γιορτάζουν και αποπνέουν ποικίλες ευωδιές, ώστε ν’ αναπαύεται η ψυχή, να χαίρεται και ν’ απορρίπτει κάθε συννεφιά και ανησυχία. Ίσως για κάποιους όλα αυτά να θεωρηθούν ως παρωχημένα πια σχήματα και δρώμενα μιας άλλης εποχής. Μιας εποχής που δεν επιστρέφει μεν, αλλά συνεχίζει να διδάσκει… Από το «Ρόδο της μοίρας» του Σεφέρη ως το «Ροδόσταμο» του Γκάτσου και του Θεοδωράκη, το μεθυστικό εκχύλισμα του ρόδου εξακολουθεί να γεμίζει νοσταλγία και «φεγγαροδροσιά» τη ζωή μας και τις πιο τρυφερές αναμνήσεις μας…
Ο άνθρωπος είναι ένα ζωντανό πλάσμα που έχει λάβει την κλήση να γίνει Θεός
Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Ware
«Ως εικόνα του Θεού ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να υπερβαίνει τον εαυτό του, να μεσιτεύει ανάμεσα στις ακρότητες και να τις οδηγεί στην αρμονία. Το ανθρώπινο ον δεν είναι πρωταρχικά ένα λογικό ζώον, ούτε ακόμη ένα πολιτικό ζώον, αλλά πολύ πιο θεμελιακά ένα ευχαριστιακό ζώον. Το υψηλότατο προνόμιο και η υπέρτατη κλήση μας, η πράξη η οποία μας πραγματώνει αυθεντικά, είναι να προσφέρουμε τον κόσμο ως ευχαριστία πίσω στον Θεό. Η ίδια η οικολογική κρίση έδειξε πως αυτό που χρειάζεται να επιδείξουμε είναι ένα ευχαριστιακό και ασκητικό πνεύμα, μια στάση αυτοπεριορισμού, κενωτικής απλότητας στον συνολικό τρόπο ζωής μας, μια θέληση να διακρίνουμε, και ως κοινότητες και σε προσωπικό επίπεδο, ανάμεσα σε αυτό που θέλουμε και σε αυτό που χρειαζόμαστε. Το γεγονός ότι θέλουμε κάτι, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχουμε και το δικαίωμα να το αποκτήσουμε. Αυτό είναι ένα μάθημα που οι καταναλωτικές κοινωνίες σε όλον τον κόσμο δεν επιθυμούν να διδαχθούν. Με μια λέξη, εννοούμε ένα πνεύμα επώδυνης θυσίας. Άλλωστε η τελεία αγάπη είναι η θυσιαστική αγάπη. Να προσφέρεις τον κόσμο πίσω στον Θεό ευχαριστιακά, σημαίνει να προσφέρεις την ίδια σου τη ζωή ως θυσία στον Θεό, για χάρη των συνανθρώπων σου. Μόνο που με μια τέτοια θυσία, θα ανακαλύψουμε ότι δεν χάνουμε άλλα κερδίζουμε». Τα σοφά τούτα λόγια ανήκουν σε έναν από τους σπουδαιότερους θεολόγους του καιρού μας, στον π. Κάλλιστο Ware και τα καταθέτουμε ως μία από τις πιο γνήσιες ορθόδοξες μαρτυρίες για το θαύμα της ζωής, τον άνθρωπο και τη θέση του στη δημιουργία.
Ο Γρηγόρης Λαμπράκης υπήρξε ιατρός, αθλητής, πολιτικός, μα πάνω απ’ όλα αγωνιστής της Δημοκρατίας και της Ειρήνης. Γεννήθηκε στην Κερασίτσα Αρκαδίας στις 3 Απριλίου 1912. Μετά το τέλος των εγκύκλιων σπουδών του μετέβη στην Αθήνα και εισήλθε στην Ιατρική. Λόγω της ιδιοσυγκρασίας και της ιδεολογίας του δεν έκανε τίποτα στη ζωή του, αν αυτό δεν είχε κάποια υψηλή στόχευση και δεν εξέφραζε εκείνα που θεωρούσε ως ιδανικά. Ήταν από τους πρώτους και τα περισσότερα χρόνια των σπουδών του έπαιρνε υποτροφίες. Από τα εφηβικά του χρόνια ασχολήθηκε με τον αθλητισμό και αναδείχθηκε δέκα (ή 12 κατ’ άλλους) φορές βαλκανιονίκης στο άλμα εις μήκος, ενώ επί χρόνια (1936-1959) κατείχε το πανελλήνιο ρεκόρ του αγωνίσματος.
Ο Οδυσσέας Ελύτης (στο κέντρο) στο Αλβανικό μέτωπο το 1940-41
Ο Οδυσσέας Ελύτης πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο το 1940, ως ανθυπολοχαγός. Ο σημαντικότερος πνευματικός καρπός της εμπειρίας του εκείνης είναι το έργο του «Το Άξιον Εστί», στο οποίο έκλεισε ολόκληρη τη μαρτυρική μοίρα και την πορεία του Ελληνισμού με έναν τρόπο που καθόρισε μοναδικά και για πάντα τα Ελληνικά γράμματα.
Στις 8 Αυγούστου 1938 ανοίγει τις πύλες του στην Αυστρία το φοβερό στρατόπεδο συγκέντρωσης και εξόντωσης του Μαουτχάουζεν (γερμ. Konzentrationlager KZ Mauthausen – Gusen), που υπήρξε συνώνυμο του θανάτου και τόπος μαρτυρίου για πάνω από 200.000 κρατουμένους από σχεδόν όλες τις χώρες της Ευρώπης. 122.797 άνθρωποι, ανάμεσά τους και 3.700 Έλληνες, ξεψύχησαν μαρτυρικά στα κρεματόρια του Μαουτχάουζεν.
Μ' αρέσουν τα ποιήματα που ζουν στο δρόμο, έξω απ' τα βιβλία: αυτά που τουρτουρίζουν στις γωνιές κι όλο καπνίζουν σαν φουγάρα· που αναβοσβήνουν, μες στη νύχτα, σαν Χριστουγεννιάτικα λαμπάκια... [Νίκος Χουλιαράς]
kimintenia 