Ο «Ανδρέας» του Μίκη Θεοδωράκη

Ο Ανδρέας Λεντάκης

Ο «Ανδρέας» είναι ένα τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη, που γράφτηκε για τον αγωνιστή Ανδρέα Λεντάκη (1935-1997), ο οποίος κατά τη διάρκεια της επταετίας κρατήθηκε στη Γενική Ασφάλεια Αθηνών και βασανίστηκε φρικτά στην ταράτσα του κτηρίου της οδού Μπουμπουλίνας 18. Όντας κρατούμενος κατήγγειλε τη βαναυσότητα της χούντας στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, ενώ η περίπτωσή του έγινε θέμα συζήτησης και στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Η δράση, οι αγώνες του και η αντοχή του ενέπνευσαν στον συγκρατούμενό του, στο διπλανό κελί, Μίκη Θεοδωράκη, μερικά από τα ωραιότερα επαναστατικά τραγούδια του.

Με τον Μίκη Θεοδωράκη ο Ανδρέας Λεντάκης είχαν έναν μυστικό κώδικα επικοινωνίας με χτυπήματα στον μεσότοιχο του κελιού τους, απ’ όπου και οι στίχοι του τραγουδιού που ο Μίκης αφιέρωσε στον Ανδρέα: «τακ τακ εσύ, τακ τακ εγώ …». Ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης είχε δηλώσει: «Δεν υπάρχει τίποτα πιο συγκλονιστικό από το ν’ ακούς τους συγκρατούμενούς σου να παίρνουν κουράγιο τραγουδώντας τα δικά σου τραγούδια μέσα απ’ τα κελιά τους».

Ο αρχιβασανιστής της χούντας Λάμπρου φωτογραφίζεται
στη γωνία των οδών Μπουμπουλίνας και Τοσίτσα
έξω από το κτήριο της Υποδ/νσης Ασφαλείας Αθηνών

Ο Θεοδωράκης θυμόταν στο αυτοβιογραφικό του έργο «Το χρέος»: «ΚΕΛΙ ΑΡ.3. Το κελί των γυναικών. Στον τοίχο κολλημένες φωτογραφίες παιδιών. Το γυναικείο άρωμα κρέμεται από το ταβάνι. Πλησιάζω το παράθυρο. Ο φωταγωγός. Η ταράτσα. Ο θόρυβος των γραφείων. Οι άγριες φωνές. Χτυπώ. Πλάι στο αποχωρητήριο, το πρώτο μου κελί. Ο ιούδας ανοιχτός. Βάζω βιαστικά το μάτι. Ο Αντρέας! Υποχωρώ. Ένα μάτι με παρατηρεί. Μετά μεγαλώνει. Μπαίνω στο “μέρος’’. Χτυπώ τον τοίχο συνθηματικά. Ξαναβγαίνω. Μια γρήγορη ματιά. Ο Αντρέας καθισμένος κατάχαμα, χορεύει! Μεσ’ στο κελί ετοιμάζω το Μορς των φυλακών». Και συνεχίζει: «Μετά ξαπλώνω πλάι στον τοίχο κι αρχίζουμε το κουβεντολόι. Ο Αντρέας μου διηγήθηκε τη δράση του και τη σύλληψή του. Τις ανακρίσεις και το μαρτύριό του πάνω στην ταράτσα. “Με χτυπούσαν με μικρούς σάκκους γιομάτους με άμμο στο κεφάλι, γιατί γνώριζαν πως είχα μετατραυματική επιληψία …’’».

Η ταράτσα της οδού Μπουμπουλίνας 18, όπου βασανίστηκαν φρικτά δεκάδες άνθρωποι

Έτσι δημιουργήθηκαν «Τα τραγούδια του Ανδρέα» που αποτελούν έναν φόρο τιμής στον φίλο, συναγωνιστή και συγκρατούμενο του Μίκη στο φρικτό κτήριο της Ασφάλειας στην οδό Μπουμπουλίνας, ως «ένα ελάχιστο δείγμα της αγάπης και του θαυμασμού μου στο πρόσωπό του», όπως έλεγε ο Μίκης. Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά έργα του αγώνα ενάντια στη Χούντα των Συνταγματαρχών το οποίο συμπεριλαμβάνει, με τη σειρά, τα ακόλουθα τραγούδια: 1. Αυτό που ήσουν κάποτε θα γίνεις ξανά, 2. Είμαστε δυο, 3. Σου είπαν ψέμματα πολλά, 3. Σφαγείο. Στη δισκογραφία ο κύκλος τραγουδιών «Τα τραγούδια του Ανδρέα» συμπεριλαμβάνεται στο άλμπουμ «Θεοδωράκης Διευθύνει Θεοδωράκη Νο 1» σε ερμηνεία Αντώνη Καλογιάννη και Μαρίας Φαραντούρη. Το τραγούδι «Ο Ανδρέας» έχει επίσης ερμηνεύσει ο ίδιος ο συνθέτης, η Μαρία Φαραντούρη και ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, ενώ η πρώτη ερμηνεία του έλαβε χώρα το 1971 από τον Ζωρζ Μουστακί. Επίσης το τραγούδι παρουσιάζεται στην ταινία του Νίκου Κούνδουρου «Τα τραγούδια της φωτιάς».

Μίκης Θεοδωράκης
(29 Ιουλίου 1925 – 2 Σεπτεμβρίου 2021)

Ο Ανδρέας Λεντάκης υπήρξε σημαντικό στέλεχος της Αριστεράς με πλούσια αντιδικτατορική δράση, μέλος του φοιτητικού κινήματος και πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπέστη τα πάνδεινα από τη Χούντα των Συνταγματαρχών ως ιδρυτικό στέλεχος της Νεολαίας Λαμπράκη. Στη φυλακή και στην εξορία παρέμεινε τέσσερα ολόκληρα χρόνια. Μεταπολιτευτικά ήταν ιδρυτικό μέλος και βουλευτής του Συνασπισμού και δήμαρχος Υμηττού. Άφησε πλούσιο συγγραφικό έργο. Έφυγε από καρδιακή προσβολή το 1997, σε ηλικία 62 ετών. Θα τον θυμόμαστε πάντα από αυτό το «τακ τακ εσύ τακ τακ εγώ», που όπως μας λέει ο Μίκης «πάει να πει σ’ αυτή τη γλώσσα τη βουβή βαστάω γερά, κρατάω καλά».

Στο ακόλουθο βίντεο ακούγονται τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη «Είσαι Έλληνας», «Ανδρέας» και «Σφαγείο», που αναφέρονται στην κράτησή του στην Ασφάλεια και στον Ανδρέα Λεντάκη, σε απόσπασμα συναυλίας που δόθηκε το 1974, μετά τη λήξη της δικτατορίας. Στο τέλος ακούγεται ο κόσμος που βροντοφωνάζει: «Δώστε τη χούντα στο λαό!», ένα από τα κορυφαία συνθήματα που επικρατούσαν αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας:

Ο Αντρέας – Σφαγείο

«Χτυπούν το βράδυ στην ταράτσα τον Ανδρέα
μετρώ τους χτύπους το αίμα μετρώ
πίσω απ’ τον τοίχο πάλι θα ‘μαστε παρέα
τακ τακ εσύ τακ τακ εγώ.
Που πάει να πει σ’ αυτή τη γλώσσα τη βουβή
βαστάω γερά, κρατάω καλά.
Μύρισε το σφαγείο μας θυμάρι
και το κελί μας κόκκινο ουρανό»

Είσαι Έλληνας

Αυτό που ήσουν κάποτε θα γίνεις ξανά
πρέπει να γίνεις, πρέπει να κλάψεις.
Ο εξευτελισμός σου να γίνει τέλειος
Η εκπόρθηση να φτάσει ως τις ρίζες των βουνών
Είσαι Έλληνας, είσαι Έλληνας.

Πίνεις την προδοσία με το γάλα,
πίνεις την προδοσία με το κρασί.
Ο εξευτελισμός σου να γίνει τέλειος,
πρέπει να δεις, πρέπει να γίνεις,
αυτό που ήσουν κάποτε θα γίνεις ξανά

(Στίχοι και μουσική του Μίκη Θεοδωράκη για τα τραγούδια «Ο Αντρέας», «Σφαγείο» και «Είσαι Έλληνας», ερμηνεία: Καλογιάννης Αντώνης, από τον δίσκο «Τα τραγούδια του Ανδρέα», 1968)

Πηγή: «”Κι η νύχτα χίλια χρόνια να γυρίσει…” Μια αναδρομή στη δικτατορία των Συνταγματαρχών (1967-1974)», σε: kimintenia.wordpress.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s