Ποιήματα για το ίδιο βουνό (Νικηφόρος Βρεττάκος)

Ταΰγετος

Ποιήματα για το ίδιο βουνό

Ὄχι ἀκόμη, δὲν ἦρθα
νὰ σὲ ἀποχαιρετήσω ἀδελφέ,
ποὺ σὲ ἀνέβηκα πρώτη φορὰ
ὅταν ἤμουν φῶς σ’ ἕνα μίσχο.

Οἱ περσότεροι στίχοι μου
εἶναι κτίσματα πάνω σου.
Κι ἂν ὁ λόγος μου
γίνονταν Λόγος,
θὰ μέναμε ὄρθιοι
τότε κ’ οἱ δυὸ σὰν πέτρες
παράλληλες.
Ὅμως μέσα στὸ ἀνάστατο
δάσος τοῦ κόσμου
σήμερα ὁ Λόγος δύσκολα
ἀκούγεται.

Σὲ ἀνέβαινα, σὲ κατέβαινα,
οὐρανὸ φορτωμένος
γιὰ τὶς ἀνάγκες μου.
Οἱ λέξεις μου, κάλυκες,
ἔπρεπε νὰ γιομίζουν μὲ φῶς.
Οἱ στίχοι μου γλάστρες
στοῦ Θεοῦ τὸ παράθυρο.

Ὅταν ἦρθα στὸν κόσμο
κ’ εἶδα τὸν ἥλιο, εἶπα:
Θὰ πρέπει κάτι ν’ ἀφήσω
πίσω μου φεύγοντας.
Καὶ τὸ βρῆκα ἀρκετό.
Ν’ ἀνεβῶ στὴν κορφή σου,
νὰ πετάξω στὴ γῆς ἕνα λουλοῦδι.

Ἡ οὐράνια δαντέλα,
ἡ σχεδὸν κυματίζουσα,
τῶν γραμμῶν σου, θαρρεῖς
ὅταν δύει ὁ ἥλιος
καὶ γιομίζει ἀγγέλους.
Προχωροῦν, ἀνεβαίνουν
ἀπ’ τὶς δυὸ παρυφὲς
στὴ μεγάλη κορφή σου.

Συγκεντρώνονται πάνω της
σὰν μιὰ χορωδία.
Ὅσο ποὺ τέλος,
κάποιος ἀπ’ ὅλους
ἁπλώνει τὸ χέρι
κι ἀνάβει τὸν ἕσπερο.

Ἡ μοῖρα μοῦ ἐπέτρεψε
ἀπ’ ὅλον τὸν μέγα
πλοῦτο ποὺ ὑμνῶ, νὰ ἔχω
κ’ ἐγὼ στὸ σύμπαν μιὰ πέτρα.
Τὸ ξέρω ὅτι ἤσουν καὶ πρὶν
γεννηθῶ.
Τὸ ὕψος σου πάντως
βγῆκε ἀπὸ μέσα μου.

Νικηφόρος Βρεττάκος

Νικηφόρος Βρεττάκος

11 Δεκεμβρίου – Παγκόσμια Ημέρα Βουνού

Η 11η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε ως «Διεθνής Ημέρα Βουνού» από τα Ηνωμένα Έθνη, το 2003, προκειμένου ν’ αναδείξουν τον ζωτικό ρόλο των ορεινών οικοσυστημάτων στη ζωή των ανθρώπων και να υπενθυμίσουν στη διεθνή κοινότητα την ευθύνη για τη διατήρησή τους. Τα βουνά καλύπτουν το 1/5 της ξηράς στη γη, αποτελούν έναν από τους πλέον καθοριστικούς παράγοντες του παγκόσμιου κλίματος και του κύκλου του νερού, συνιστούν κατ’ εξοχήν τόπους ανάπτυξης των ειδών της βλάστησης και της πανίδας, φιλοξενούν πολλούς από τους σημαντικότερους οικοτόπους της γης, δημιουργούν τοπία και σχηματισμούς μοναδικής ομορφιάς και παρέχουν ζωή και απασχόληση τουλάχιστον στο 1/10 του παγκόσμιου πληθυσμού. Στις μέρες μας, η δασική αποψίλωση, η συστηματική αλλοίωση της μορφής, του αναγλύφου και των τοπίων των βουνών από τις εκτεταμένες ανθρώπινες επεμβάσεις και η εντεινόμενη ορεινή υποβάθμιση οδηγούν στην απώλεια της βιοποικιλότητας και της οικολογικής ισορροπίας επηρεάζοντας δραματικά τη ζωή και το μέλλον ολόκληρου του πλανήτη.

Στο αγαπημένο του βουνό, τον Ταΰγετο, απευθύνεται ο ποιητής Νικηφόρος Βρεττάκος. Και για άλλη μια φορά μας καλεί να τον ακολουθήσουμε και ν’ αναρριχηθούμε μαζί του στην ψηλή κορφή του. Εκεί πάνω, αποτυπώνεται όλη του η ζωή. Μια ζωή σφραγισμένη από βαθύτατο ήθος, απλότητα, ευαισθησία και αγάπη για τον άνθρωπο. Ο Ταΰγετος, το γενέθλιο βουνό ή το κατ’ εξοχήν βουνό, με το οποίο όλοι γνωρίζουμε πόσο δεμένος ήταν ο ποιητής. Σε μιαν άλλη από τις πολλές συνομιλίες του μαζί του, του απευθύνει τους εξής στίχους του:

Είχα ανάγκη να υπάρχεις. Να βρω
Ν’ ακουμπήσω κάπου τη λύπη μου.
Σε καιρούς όπου όλα, πρόσωπα,
αισθήματα, ιδέες, ήταν ρευστά,
χρειαζόμουν μια πέτρα στερεή
ν’ ακουμπώ το χαρτί μου.

Και σε άλλο σημείο του λέει, πάλι μεταφορικά:

Έτσι μου στάθηκε ο Ταΰγετος:
Όπως, ο κόρφος της μητέρας μου.
Με πότισε γαλάζιο, αψύ αίμα, ήλιο και πράσινο
ως να μου δέσει την ψυχή όπως την πέτρα του
ως να χαράξει στην καρδιά μου τις βαθιές χαράδρες του
να σχηματίσει μες στη ζωή μου δώδεκα κορφές
να βγαίνω απάνω με μοναδικό μου όνειρο τον ήλιο.
Με δίψα μου μοναδική τον ήλιο.
Δίψα βαθιά σαν ωκεανός,
ψηλότερη κι απ το φεγγάρι.
Δίψα που να την λυπηθεί ο Θεός!

Με μιαν ωραία μεταφορά αναφέρεται και στις κυματιστές ή δαντελένιες κορυφογραμμές του βουνού:

Είδες άδειο τον ουρανό, ανηφόρισες
κ’ ιχνογράφησες τα βουνά. Οι γραμμές του,
μου θυμίζουν το χέρι σου. Ένα χέρι απλωμένο
που επιπλέει στο φως, κυματίζοντας
την άκρη της πένας σου.
(«Τα βουνά», Β’,138)

Το βουνό, με τη χλωρίδα του, την πανίδα του, τα νερά του, αλλά κυρίως το ύψος του, είναι το σύνηθες σκηνικό, όπου η θέαση του ποιητή απλώνεται σε όλον τον κόσμο, στο σύμπαν, στο στερέωμα ή στο άπειρο. Η κριτική μίλησε ήδη για «μια συμπαντική θεώρηση», για ένα «πανεποπτικό αντίκρυσμα του κόσμου». Χαρακτηριστικοί, εν προκειμένω, είναι και οι τίτλοι κάποιων ποιημάτων ή συλλογών ποιημάτων. Η θέαση του ποιητή είναι εξίσου «μακροσκοπική» και «μικροσκοπική», αγκαλιάζει το σύμπαν τόσο ως μακρόκοσμο όσο και ως μικρόκοσμο.

Ιδού τι λέει σχετικά ο ίδιος ο ποιητής, σε ένα απόσπασμα από την ομιλία του κατά την τελετή της αναγόρευσής του σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών: «Πέρα από τον κόσμο αυτόν με τα απάνθρωπα δρώμενά του, υπάρχει και ο κόσμος του φυσικού μας περιβάλλοντος με την πανσπερμία των έμβιων όντων του και την πολυποικιλία των φαινομένων του, που συναποτελούν και εκφράζουν το βάθος και τη σοφία αυτής της δημιουργίας. Η φύση είναι κι αυτή ένας δάσκαλος. Και μπορώ να ειπώ πως αυτή υπήρξε ο καλύτερος δάσκαλός μου. … Με έμαθε ν’ αγαπώ τη ζωή στο σύνολό της. Μου είπε πολλά και της είπα πολλά. Με έμαθε να βλέπω πέρα από τις επιφάνειες. Να γίνω ένας θρησκευόμενός της. Ν’ αντιληφθώ πως και το ματάκι ενός μικρού πουλιού ακόμη, με το φωτεινό του αχανές, είναι μια πόρτα που μας εισάγει στο βάθος του κόσμου. Χώρισα τη ζωή σε δύο πόλους. Στο ιερό το βεβηλωμένο ανθρώπινο πρόσωπο και στην εκπληκτική φυσική τελειότητα και ομορφιά και μίλησα εξίσου και στα δύο με την ίδια αφοσίωση. Δεν εγνώρισα τη φύση μέσ’ απ’ τον άνθρωπο, αλλά τον άνθρωπο μέσ’ απ’ τη φύση. Δεν ξέρω αν διαφορετικά θα είχα ονειρευτεί και απαιτήσει να έχει και ο άνθρωπος την τελειότητα ενός λουλουδιού».

Το 2009 ο συνθέτης Γιάννης Αγγελάκας γράφει τη μουσική για την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Ψυχή Βαθιά», που αφορά την εποχή του Εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα και ακολουθεί την ιστορία δύο αδελφών που η μοίρα το θέλησε να καταταχθούν και να πολεμήσουν σε αντίπαλα στρατόπεδα, στη Μακεδονία. Ανάμεσα στα τραγούδια που ακούγονται στην ταινία συγκαταλέγονται και τα «Έρημα Βουνά», γραμμένα για τους εμβληματικούς ορεινούς όγκους της πατρίδας μας, Γράμμο και Βίτσι (Βέρνο):

Γράμμος, λίμνη Αρένες (Μουτσάλια)

Έρημα βουνά

Έρημα βουνά
Άστρα σκοτεινά
Που ήσυχα η καρδιά σας κλαίει
Σας ακούω κρυφά
Σας μετράω ξανά
Κι η φωτιά μου σιγοκαίει…

(Στίχοι και μουσική του Γιάννη Αγγελάκα για την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Ψυχή Βαθιά» (2009). Στην ηχογράφηση του soundtrack της ταινίας συμμετείχαν ο Γιάννης Αγγελάκας, το πολυφωνικό γυναικείο σχήμα «Διώνη» και η παραδοσιακή ορχήστρα «Λόζιος κι’ Ανακατωσιά»)

Πηγές: culturebook.gr, sansimera.gr

2 σκέψεις σχετικά με το “Ποιήματα για το ίδιο βουνό (Νικηφόρος Βρεττάκος)

  1. Vasiliki Lappa 11 Δεκεμβρίου 2021 / 11:25

    Τι υπέροχη ανάρτηση!! Ευχαριστώ από βάθος καρδιάς!

    Μου αρέσει!

    • sophiapavlaki 11 Δεκεμβρίου 2021 / 20:09

      Εμείς σας ευχαριστούμε θερμά και χαιρόμαστε που σας άρεσε και το μοιραζόμαστε! Να είστε πάντα καλά και να έχετε καλά Χριστούγεννα!

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s