1η Απριλίου 1955 – Έναρξη του απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ

Μισή ώρα μετά τα μεσάνυχτα της 1ης Απριλίου του 1955, τέσσερις οπλισμένοι μασκοφόροι εισέβαλαν στο Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου και ενεργοποίησαν μία βόμβα. Έφυγαν ανενόχλητοι με το αυτοκίνητο. Λίγο αργότερα, η έκρηξη κατέστρεψε μέρος των εγκαταστάσεων και το πρόγραμμα διακόπηκε. Ακολούθησαν αλλεπάλληλες εκρήξεις στο αρχηγείο της Αστυνομίας στη Λάρνακα, σε σπίτια βρετανών αστυνομικών, στο Διοικητήριο και στο Δικαστικό Μέγαρο.

Στην Αμμόχωστο τοποθετήθηκαν βόμβες σε βρετανικό στρατόπεδο, ενώ στους δρόμους της Λεμεσού βρέθηκαν σάκοι με εκρηκτικό υλικό και πολλές εκτυπωμένες προκηρύξεις, που έγραφαν: «Είμεθα έτοιμοι να αναλάβωμεν αγώνα, για να απαλλάξωμεν την Κύπρον από τους Βρετανούς και να επιτύχωμεν την ένωσίν της με την Ελλάδα». Στη Λευκωσία η ομάδα του Μάρκου Δράκου ανατινάσσει τμήμα του ραδιοφωνικού ιδρύματος και ταυτόχρονα, ανατινάσσονται κτήρια της αρχιγραμματείας. Στη Δικέλλια, η ομάδα του Γρηγόρη Αυξεντίου κτυπά τις Αγγλικές βάσεις, εκεί όπου ο Μόδεστος Παντελή θεμελιώνει τον Αγώνα με τη ζωή του. Εκρήξεις δονούν την Αμμόχωστο, τη Λεμεσό, τη Λάρνακα. Ο ξεσηκωμός, συγκινεί το παγκόσμιο.

Δημοσίευμα για τα γεγονότα της 1ης Απριλίου 1955

Συνολικά σημειώθηκαν 17 εκρήξεις και δεκάδες συλλήψεις. Οι στρατιωτικές βρετανικές δυνάμεις τέθηκαν σε συναγερμό. Στήθηκαν οδοφράγματα και πάνοπλοι άνδρες ανέλαβαν να φρουρούν σημαντικά κυβερνητικά κτήρια. Πρώτο θύμα ήταν ο Μόδεστος Παντελής. Έπαθε ηλεκτροπληξία, ενώ προσπαθούσε να προκαλέσει μπλακ άουτ κόβοντας το καλώδιο, από το οποίο περνούσε το ρεύμα στην Αμμόχωστο. Ο αδερφός του, Χριστοφής, συνελήφθη με ποσότητα πυρίτιδας στο αυτοκίνητό του. Το Κομμουνιστικό κόμμα της Κύπρου αποδοκίμασε τις βομβιστικές επιθέσεις. Μάλιστα το ΑΚΕΛ σε ανακοίνωσή του, αποκάλεσε τους δράστες της επίθεσης «τραμπούκους, δυναμιτιστές και ψευτοδιγενήδες». Ο βρετανός κυβερνήτης της Κύπρου Ρόμπερτ Αρμιτέιτζ, τις χαρακτήρισε «τρομοκρατικές» και δήλωσε ότι οι νομιμόφρονες κάτοικοι του νησιού σίγουρα δεν επικροτούσαν τέτοιες ενέργειες.

«Την Ελλάδα θέλομεν και ας τρώγωμεν πέτρες», «Έξω οι Άγγλοι από την Κύπρον»: Κορυφαία συνθήματα του αγώνα της ΕΟΚΑ σε δρόμους της Κύπρου, δεκαετία ’50

Η ίδρυση της ΕΟΚΑ

Στις 15 Ιανουαρίου του 1950, διενεργήθηκε στην Κύπρο δημοψήφισμα για την Ένωσή της με την Ελλάδα. Οι Βρετανοί είπαν πως αποτελούσε «δώρο» για την ηρωική δράση Ελλήνων και Κυπρίων στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το διοργάνωσε η Εκκλησία της Κύπρου και το 95,7% των κατοίκων ψήφισαν υπέρ της ένωσης. Όμως, το αποτέλεσμα δεν επηρέασε τους Βρετανούς, οι οποίοι δεν έκαναν καμία ενέργεια για να υλοποιήσουν τις υποσχέσεις τους. Αρχικά, Έλληνες και Κύπριοι προσέφυγαν στον ΟΗΕ, προσπαθώντας να λύσουν το θέμα διπλωματικά. Δεν υπήρξε όμως καμία εξέλιξη και οι Κύπριοι αποφάσισαν να πάρουν την υπόθεση στα χέρια τους. Η δημιουργία της αντιστασιακής οργάνωσης ήταν πρωτοβουλία του Γεωργίου Γρίβα, γνωστού και ως «Διγενή», που είχε υπάρξει αρχηγός της αντικομμουνιστικής Οργάνωσης Χ κατά τη δεκαετία του ’40. Έφτασε στην Κύπρο το 1954 και σε συνεργασία με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, ίδρυσε την «Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών» ή αλλιώς, ΕΟΚΑ. Η πρώτη ημέρα δράσεώς της ήταν η «εκρηκτική» 1η Απριλίου του 1955.

α. Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος, β. Ο αρχηγός της ΕΟΚΑ Γρίβας «Διγενής» και γ. ο Βρετανός Κυβερνήτης της Κύπρου Τζ. Χάρτινγκ

Η προκήρυξη του Διγενή

«Με τη βοήθειαν του Θεού, με πίστιν εις τον τίμιον αγώνα μας, με την συμπαράστασιν ολοκλήρου του Ελληνισμού και με την βοήθειαν των Κυπρίων, αναλαμβάνομεν τον αγώνα διά την αποτίναξιν τού Αγγλικού ζυγού, με σύνθημα εκείνο το οποίον μας κατέλιπαν οι πρόγονοί μας ως ιεράν παρακαταθήκην: “Ή ταν ή επί τας”. Αδελφοί Κύπριοι, Από τα βάθη των αιώνων μας ατενίζουν όλοι εκείνοι οι οποίοι ελάμπρυναν την Ελληνικήν Ιστορίαν διά να διατηρήσουν τήν ελευθερίαν των: οι Μαραθωνομάχοι, οι Σαλαμινομάχοι, οι Τριακόσιοι τού Λεωνίδα και οι νεώτεροι τού Αλβανικού έπους. Μας ατενίζουν οι αγωνισταί του 1821, οι οποίοι και μας εδίδαξαν ότι η απελευθέρωσις από τον ζυγόν δυνάστου αποκτάται πάντοτε με το αίμα. Μάς ατενίζει ακόμη σύμπας ο Ελληνισμός, ο οποίος και μας παρακολουθεί με αγωνίαν, αλλά και με εθνικήν υπερηφάνειαν. Ας απαντήσωμεν με έργα, ότι θα γίνωμεν “πολλώ κάρρονες” τούτων.

Είναι καιρός να δείξωμεν εις τον κόσμον, ότι εάν η διεθνής διπλωματία είναι άδικος και εν πολλοίς άνανδρος, η Κυπριακή ψυχή είναι γενναία. Εάν οι δυνάσται μας δεν θέλουν να αποδώσουν την λευτεριά μας, μπορούμε να την διεκδικήσωμεν με τα ίδια μας τα χέρια και με το αίμα μας. Ας δείξωμεν εις τον κόσμον ακόμη μια φορά ότι και του σημερινού Έλληνος “ο τράχηλος ζυγόν δεν υπομένει”. Ο αγών θα είναι σκληρός. Ο δυνάστης διαθέτει τα μέσα και τον αριθμόν. Ημείς διαθέτομεν την ψυχήν, έχομεν και το δίκαιον με το μέρος μας. Γι’ αυτό και θα νικήσωμεν. Διεθνείς διπλωμάται, ατενίσατε το έργον σας. Είναι αίσχος εν εικοστώ αιώνι, οι λαοί να χύνουν το αίμα των διά να αποκτήσουν την λευτεριά των, το θείον αυτό δώρον, για το οποίον και εμείς επολεμήσαμεν παρά το πλευρόν των λαών σας, και για το οποίον σεις τουλάχιστον διατείνεσθε ότι επολεμήσατε εναντίον τού ναζισμού και τού φασισμού. Έλληνες, όπου και αν ευρίσκεσθε, ακούσατε την φωνήν μας: Εμπρός, όλοι μαζί για την λευτεριά της Κύπρου μας».

Επάνω: Βρετανοί στρατιώτες κάνουν σωματικό έλεγχο σε κατοίκους Kυπριακού χωριού, Κάτω: Ξυλοκόπημα Κυπρίου πολίτη από βρετανό στρατιώτη

Ο όρκος των αγωνιστών της ΕΟΚΑ

Οι αγωνιστές, πριν γίνουν μέλη της ΕΟΚΑ, έδιναν όρκο με τον οποίο δεσμεύονταν ότι θ’ αγωνίζονταν με όλες τους τις δυνάμεις για την απελευθέρωση της Κύπρου. Έλεγαν ορκιζόμενοι:

«Ορκίζομαι εις το όνομα της Αγίας Τριάδος ότι:

1. Θα αγωνισθώ με όλας μου τας δυνάμεις δια την απελευθέρωσιν της Κύπρου από τον Αγγλικόν ζυγόν, θυσιάζων και αυτήν την ζωήν μου.
2. Δεν θα εγκαταλείψω τον αγώνα υπό οιονδήποτε πρόσχημα παρά μόνον όταν διαταχθώ υπό του Αρχηγού της Οργανώσεως και αφού εκπληρωθή ο σκοπός του αγώνος.
3. Θα πειθαρχήσω απολύτως εις τας διαταγάς του Αρχηγού της Οργανώσεως και μόνον τούτου.
4. Συλλαμβανόμενος θα τηρήσω απόλυτον εχεμύθειαν τόσον επί των μυστικών της Οργανώσεως όσον και επί των ονομάτων των συμμαχητών μου, έστω και εάν βασανισθώ δια να ομολογήσω.
5. Δεν θα ανακοινώ εις ουδένα διαταγήν της Οργανώσεως ή μυστικόν το οποίον περιήλθεν εις γνώσιν μου παρά μόνον εις εκείνους δι’ ους έχω εξουσιοδότησιν υπό του Αρχηγού της Οργανώσεως.
6. Τας πράξεις μου θα κατευθύνη μόνον το συμφέρον του αγώνος και θα είναι απηλλαγμέναι πάσης ιδιοτέλειας ή κομματικού συμφέροντος.
7. Εάν παραβώ τον όρκον μου θα είμαι ΑΤΙΜΟΣ και άξιος πάσης τιμωρίας».

Ο Γ. Γρίβας με αγωνιστές της ΕΟΚΑ

Η δράση της ΕΟΚΑ

Αρχικά, η δράση της ΕΟΚΑ περιοριζόταν σε δολιοφθορές σε κτήρια και εξοπλισμούς των αντιπάλων. Έργο του Γρίβα ήταν η οργάνωση και εκτέλεση επιθέσεων, ενώ ο Μακάριος είχε αναλάβει την επίτευξη των πολιτικών στόχων. Σύντομα όμως, έγινε εμφανές ότι οι Βρετανοί δεν είχαν καμία διάθεση να διαπραγματευτούν την κυριαρχία τους στο νησί, ούτε να υποχωρήσουν και η κατάσταση οξύνθηκε. Οι διαπραγματεύσεις του Μακαρίου με τον νέο κυβερνήτη Χάρτινγκ ναυάγησαν, ο Μακάριος εξορίστηκε και οι Βρετανοί πέρασαν στην αντεπίθεση, πνίγοντας στο αίμα τη δράση των Κυπρίων αγωνιστών. Κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ, εκατοντάδες ήταν οι αγωνιστές που έχασαν την ζωή τους σε μάχες, ενέδρες και φριχτά βασανιστήρια, πιστοί ως το τέλος στα ιδανικά τους και στους σκοπούς του αγώνα τους, όπως εκφράστηκε μέσα από τη δράση της οργάνωσης.

Αγωνιστές της ΕΟΚΑ στα κρατητήρια της Κοκκινοτριμιθιάς

Σπουδαίοι ήρωες – αγωνιστές της ΕΟΚΑ υπήρξαν ο Γρηγόρης Αυξεντίου, ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης, οι Μιχαλάκης Καραολής και Ανδρέας Δημητρίου, ο Μάρκος Δράκου, ο Στυλιανός Λένας, ο Ανδρέας Παναγίδης και ο Μιχαήλ Κουτσόφτας, ο Στέλιος Μαυρομμάτης, ο Ανδρέας Παναγιώτου, ο Κυριάκος Μάτσης και πολλοί άλλοι. Εννέα από τους ήρωες αγωνιστές της ΕΟΚΑ εκτελέστηκαν από τους βρετανούς στην αγχόνη των κεντρικών Φυλακών Λευκωσίας και μαζί με ακόμα τέσσερις αγωνιστές ετάφησαν στα «Φυλακισμένα Μνήματα», με συνοπτικές διαδικασίες και μυστική κηδεία, καθώς οι βρετανοί φοβούνταν ότι οι κηδείες τους θα έδιναν αφορμή για ξέσπασμα της λαϊκής οργής στην Κύπρο εναντίον τους και οι τάφοι τους θα γίνονταν τόπος προσκυνήματος και απόδοσης τιμής.

Τα «Φυλακισμένα Μνήματα» σε παλαιά φωτογραφία

Ο αγώνας της ΕΟΚΑ στάθηκε καθοριστικός για την αποτίναξη του βρετανικού ζυγού από την Κύπρο. Ο βασικός στόχος της όμως για ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, δεν επετεύχθη ποτέ… Στις 11 και 19 Φεβρουαρίου του 1959, Ελλάδα και Τουρκία υπέγραψαν τις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου, αντίστοιχα, με τις οποίες αποφασίστηκε η ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, με βάση ένα Σύνταγμα που προέβλεπε ένα ανεξάρτητο κράτος με δικοινοτικά χαρακτηριστικά. Στις 9 Μαρτίου του 1959 ο Γρίβας Διγενής, με σχετική προκήρυξή του, έθεσε και τυπικά τέλος στον αγώνα της ΕΟΚΑ.

Η υπογραφή της Συμφωνίας της Ζυρίχης (Φεβρ. 1959)

Οι αγωνιστές της ΕΟΚΑ υπήρξαν πρότυπα ηρωισμού και τιμής, θάρρους και αντοχής. Σε εποχές κρίσιμες για το έθνος, ο αγώνας των Ελλήνων της Κύπρου, ο αγώνας της ΕΟΚΑ, ανοίγει το δρόμο της επιμονής, της αντοχής, της εθνικής αξιοπρέπειας και της τιμής. Αυτό ακριβώς το μήνυμα στέλνει, μέσα από τους σπουδαίους αγώνες του, ο δοκιμαζόμενος ελληνισμός της Κύπρου σε όλους τους Έλληνες.

Αγωνιστές της ΕΟΚΑ στην Κύπρο (1955-1959)

Πηγές:
– «Ιστορικές μνήμες ΕΟΚΑ 1955-1959», Σελίδα στο fb
– «Σύνδεσμοι Αγωνιστών ΕΟΚΑ 1955-1959», Σελίδα στο fb
– lekythos.library.ucy.ac.cy, mixanitouxronou.gr
– «Ίδρυμα Απελευθερωτικού Αγώνα ΕΟΚΑ (1955-1959)», σε: eoka.org.cy

Μια σκέψη σχετικά μέ το “1η Απριλίου 1955 – Έναρξη του απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s