Η Χώρα των ζώντων

Ιησούς Χριστός, η Χώρα των Ζώντων (Μονή της Χώρας)

Η Μονή της Χώρας είναι βυζαντινή Ελληνική ορθόδοξη εκκλησία, στην γειτονιά Edirnekapı της Κωνσταντινούπολης. Μετά την τουρκική κατάκτηση, η εκκλησία μετατράπηκε σε τζαμί το 1511 με προσθήκη μιναρέ και το 1958 έγινε μουσείο. Το εσωτερικό της καλύπτεται με μερικά από τα παλαιότερα και ωραιότερα βυζαντινά ψηφιδωτά που υπάρχουν στον κόσμο, τα οποία αποκαλύφθηκαν και αποκαταστάθηκαν όταν η εκκλησία  μετατράπηκε σε μουσείο.

Υπεραγία Θεοτόκος, η Χώρα του Αχωρήτου (Μονή της Χώρας)

Η μονή έλκει την ονομασία της από τη λέξη «Χωρίον» ή «Χώρα», όπως ονόμαζαν οι Βυζαντινοί την έξω των χερσαίων τειχών πεδινή γη και η ονομασία της μονής οφείλεται μάλλον στην ύπαρξη παλαιότερου ναού έξω από τα τείχη του Κωνσταντίνου Α’. Άλλη εκδοχή της ονομασίας συνδέει τη Μονή με τις δύο μοναδικής ομορφιάς απεικονίσεις του Ιησού και της Θεοτόκου που υπάρχουν στον ναό, δίπλα στις οποίες αναγράφονται οι επιγραφές «Η Χώρα των Ζώντων» και «Η Χώρα του Αχωρήτου», αντιστοίχως. Πιθανότερη πάντως εκδοχή είναι η πρώτη, καθώς οι τοιχογραφίες και οι ψηφιδωτές απεικονίσεις, οι οποίες είναι μεγάλης ιστορικής και αρχαιολογικής αξίας, είναι πολύ μεταγενέστερες της ιδρύσεως της Μονής.

Ο εκπληκτικός Παντοκράτορας στον κεντρικό τρούλο της Μονής της Χώρας

Όταν ο Θεοδόσιος Β’ έχτισε τα νέα τείχη της Κωνσταντινούπολης, η μονή διατήρησε τον παραδοσιακό προσδιορισμό «ἐν τῇ Χώρᾳ», παρά το γεγονός πως ανήκε στον περίβολο των οχυρώσεων. Αξιοσημείωτο είναι ότι η φράση «η Χώρα» απαντάται στον Ακάθιστο Ύμνο, καθώς απευθύνεται στην Παναγία μας ο Χαιρετισμός: «Χαίρε η χωρήσασα τον χωρήσαντα πάντα». Αποδίδεται, ως εκ τούτου, μεγάλη σημασία στην μορφή της Παναγίας στη Μονή της Χώρας, της οποίας ο βίος, ως μητέρας του Θεανθρώπου Χριστού, απεικονίζεται λεπτομερώς στα υπέρλαμπρα ψηφιδωτά του ναού.

Η Υπεραγία Θεοτόκος φρεφοκρατούσα στον τρούλο της Μονής της Χώρας

Επάνω από την μεγάλη θύρα του εσωνάρθηκα βρίσκεται η εικόνα του Θεοδώρου του Μετοχίτη, σε ψηφιδωτό που τον απεικονίζει να προσφέρει ομοίωμα του ναού στον ένθρονο Σωτήρα Χριστό. Ο ναός είχε δύο νάρθηκες, τους οποίους κοσμούσαν μωσαϊκά και τοιχογραφίες του Θεοδώρου Μετοχίτη. Τα ψηφιδωτά του εξωνάρθηκα είναι έξι ημικύκλια που απεικονίζουν τον Χριστό να θεραπεύει ποικίλες ασθένειες. Επίσης πάμπολλες εικόνες διακοσμούν τους τρούλους και τους τοίχους του ναού.

Ο Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος και ο Άγιος Ανδρόνικος (Μονή της Χώρας)

Οι εικόνες είναι από τις ωραιότερες Βυζαντινές. Τα χρώματα είναι έντονα, οι αναλογίες των μελών αρμονικές και η έκφραση των προσώπων φυσική. Ο μεσαίος τρούλος έχει μία ρωγμή που τον διασχίζει. Στο εσωτερικό του ναού διασώζονται διάφορα μάρμαρα αρμονικής συναρμογής. Οι Οθωμανοί έχουν ωστόσο καλύψει αρκετές επιφάνειες με ασβέστη.

Η Ανάσταση του Κυρίου (Μονή της Χώρας)

Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ (Μονή της Χώρας)

Η πρώιμη ιστορία της μονής δεν είναι γνωστή με βεβαιότητα. Η παράδοση που τη συνοδεύει τοποθετεί την ίδρυσή της τον 6ο αιώνα από τον άγιο Θεόδωρο, ενώ έχει αποδοθεί και στον Κρίσπο, γαμπρό του αυτοκράτορα Φωκά (7ος αι.). Σήμερα έχει αποδειχθεί πως ο ναός χτίστηκε κατά το διάστημα 1077-81 από την πεθερά τού Αλεξίου Α’ Κομνηνού, Μαρία Δούκαινα, στη θέση παλαιοτέρων κτισμάτων που χρονολογούνται από τον 6ο και 9ο αιώνα μ.Χ. Ο Συμεών μας αναφέρει, διηγούμενος το μαρτύριο του Αγίου Βαβύλα που αποκεφαλίστηκε στην Νικομήδεια, το έτος 298, επί βασιλείας Μαξιμιανού: «Ελθόντες δια νυκτός έβαλαν τα λείψανα των Αγίων μέσα εις έν μικρόν πλοίον, και τα επήγαν εις τήν Κωνσταντινούπολην … τα ενταφίασαν έξω του τείχους της πόλεως κατά το βόριον μέρος, όπου είναι μοναστήριον, Χώρα ονομαζόμενον».

Η Μονή της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη

Στην Κωνσταντινούπολη των Βυζαντινών βασιλέων ετελούντο δύο επίσημες λιτανείες. Η μία γύρω στις 28 Ιουλίου με την έξοδο του Τιμίου Σταυρού από τα ανάκτορα και την περιφορά του σε όλες τις εκκλησίες, οδούς και οικίες μέχρι την επιστροφή του στο παλάτι την 14η Αυγούστου. Η λιτανεία αυτή είχε σκοπό να φυλάξει ο Θεός τους πιστούς από τα ολέθρια νοσήματα. Η δεύτερη λιτανεία γινόταν με την περιφορά της εικόνας της Παναγίας της Οδηγήτριας, έργου του Ευαγγελιστή Λουκά, την οποία σε καιρό πολιορκίας περιέφεραν στα τείχη για να εμψυχώνουν τους πολιορκημένους. Η εικόνα έμενε στο παλάτι καθ’ όλη τη διάρκεια της μεγάλης νηστείας του Πάσχα. Την Δευτέρα της Διακαινησίμου «μετὰ τῶν ἐν τέλει» (επισήμων), προέπεμπε αυτήν ο βασιλεύς, μέχρι καὶ τῶν Ὑψηλών ἐκτός». Μετά τη λιτανεία η εικόνα κατετίθετο στην σεβάσμια Μονή της Χώρας εις κοινή απάντων προσκύνηση.

Μοναδικής ομορφιάς αγιογραφίες στη Μονή της Χώρας

Η Μονή της Χώρας υπέστη σοβαρή φθορά πιθανώς εξ αιτίας σεισμού και επισκευάστηκε το 1120 από τον Ισαάκιο Κομνηνό. Ο Θεόδωρος Μετοχίτης συνέβαλε στην ανακαίνισή της (1316-21) και ήταν υπεύθυνος για την προσθήκη του εξωνάρθηκα, του νοτίου παρεκκλησίου καθώς και για τον διάκοσμο του ναού που περιλάμβανε αξιόλογα ψηφιδωτά και τοιχογραφίες. Επιπλέον κληροδότησε στη μονή σημαντική περιουσία χτίζοντας νοσοκομείο και δωρίζοντας σε αυτήν την αξιόλογη συλλογή βιβλίων του, με αποτέλεσμα να προσελκύσει αργότερα σημαντικούς λογίους. Ο Θεόδωρος Μετοχίτης διέμεινε στη μονή έως τον θάνατό του, οπότε και ετάφη στον χώρο της, τον Μάρτιο του 1332.

Η Μονή της Χώρας συλήθηκε κατά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως το 1453, οπότε οι Οθωμανοί εισέβαλαν στον ναό, άρπαξαν την εικόνα της Παναγίας Οδηγήτριας και την κατατεμάχισαν και βεβήλωσαν το χώρο. Η μονή μετατράπηκε σε οθωμανικό τέμενος με εντολή του μεγάλου βεζίρη του σουλτάνου Βαγιαζήτ Β’ (1481-1512), που έμεινε γνωστό ως «Καριγιέ Τζαμί». Σημαντικό μέρος της διακόσμησης του ναού καταστράφηκε τότε. Το 1948 τέθηκε σε εφαρμογή πρόγραμμα αναστήλωσης του μνημείου και από το 1958 η Μονή της Χώρας λειτουργούσε ως μουσειακός χώρος. Μετά από απόφαση του τουρκικού Ανωτάτου Δικαστηρίου το 2019 και την έκδοση σχετικού διατάγματος στις 21 Αυγούστου 2020, η Μονή της Χώρας μετετράπη εκ νέου σε οθωμανικό τέμενος.

Πηγές: greekcultureellinikospolitismos.wordpress.com, skai.gr, xenagoskonstantinoupoli.com, Δημ. Παυλακούδης, σε: parallaximag.gr

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s