Ο Άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης και οι συν αυτώ Άγιοι Αρχιερείς

Άγιος Χρυσόστομος Επίσκοπος Σμύρνης και οι συν αυτώ Άγιοι Αρχιερείς
Γρηγόριος Κυδωνιών, Αμβρόσιος Μοσχονησίων, Προκόπιος Ικονίου
και Ευθύμιος Ζήλων που μαρτύρησαν κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή

Χρυσόστομος Επίσκοπος Σμύρνης

Ο άγιος εθνοϊερομάρτυρας Χρυσόστομος Καλαφάτης, γεννήθηκε στην Τρίγλια της Προποντίδας το 1867. Γονείς του Χρυσοστόμου ήσαν ο Νικόλαος Καλαφάτης και η Καλλιόπη Λεμωνίδου. Το ζεύγος απέκτησε 8 παιδιά, 4 αγόρια και 4 κορίτσια. Από τ’ αγόρια επέζησαν ο πρωτότοκος Ευγένιος (γεννήθηκε το 1865) και ο Χρυσόστομος. Ο Ευγένιος συμπαραστάθηκε στον νεώτερο αδελφό του σε όλη τη διάρκεια του πολυτάραχου βίου του και τελικά τον ακολούθησε έως το μαρτύριο. Ο πατέρας του αγίου, Νικόλαος Καλαφάτης, είχε γνώση του οθωμανικού δικαίου και αντιπροσώπευε τους συμπολίτες του στα τουρκικά δικαστήρια. Αγαπούσε ακόμη την εκκλησιαστική μουσική και είχε ανάμιξη στα κοινά και γι’ αυτό εξελέγετο δημογέροντας.

Η σύζυγός του, Καλλιόπη, ήταν μια ευλαβής γυναίκα. Ήταν εκείνη που έταξε τον Χρυσόστομο στην Παναγία, την ημέρα των Φώτων του 1868, όταν είχε επισκεφθεί την Τρίγλια ο Μητροπολιτης Προύσας. Το ζεύγος Καλαφάτη, παρά την μέτρια οικονομική του κατάσταση, ανέθρεψε με επιμέλεια τα παιδιά του. Πρώτοι δάσκαλοι του Χρυσοστόμου στην Τρίγλια ήταν ο αρχιμανδρίτης και μετέπειτα μητροπολίτης Ιωαννίκιος για τα εκκλησιαστικά, ο Γαζής για τα ελληνικά, ο Χριστόφορος Μουμουζής για τα τουρκικά, ο Νικόλαος Χατζηχρυσάφης για τα γαλλικά και ο Παπα-Θεοδόσης για την εκκλησιαστική μουσική.

Ο Χρυσόστομος σπούδασε στη θεολογική Σχολή της Χάλκης (1884-1891) και υπηρέτησε ως αρχιδιάκονος του μητροπολίτη Μυτιλήνης Κωνσταντίνου Βαλιάδη, ο όποιος ανεδείχθη Οικουμενικός Πατριάρχης, ως Κωνσταντίνος Ε’ (1897). Χρημάτισε πρωτοσύγκελος της Μεγάλης Εκκλησίας και το 1902 χειροτονήθηκε από τον Πατριάρχη Ιωακείμ Γ’ μητροπολίτης Δράμας (1902-1910). Οι αγώνες του εναντίον της βουλγαρικής προπαγάνδας και για την τόνωση του εθνικού φρονήματος ενόχλησαν την Υψηλή Πύλη, η οποία αξίωσε από το Πατριαρχείο την άμεση ανάκληση του (1907).

Τότε αποχωρίστηκε με πικρία το ποίμνιό του και αποσύρθηκε στην Τρίγλια με την ελπίδα της επιστροφής στη μητρόπολη Δράμας, η οποία κατέστη δυνατή το 1908, με την ψήφιση του νέου τουρκικού συντάγματος. Η ενθουσιώδης υποδοχή που του επεφύλαξε ο λαός της Δράμας συνδέθηκε με την έξαρση του εθνικού αγώνα, γι’ αυτό και χαρακτηρίστηκε από την Υψηλή Πύλη επικίνδυνος για τη δημόσια τάξη. Ανακλήθηκε εκ νέου από τη μητρόπολη Δράμας (20 Ιανουαρίου 1909) και αποσύρθηκε πάλι στην Τριγλία μέχρι τη μετάθεσή του στην μητρόπολη Σμύρνης, στις 11 Μαρτίου 1910.

Στην Μητρόπολη Σμύρνης συνέχισε τους εθνικούς του αγώνες, οργάνωσε δε πάνδημο συλλαλητήριο για να καταγγείλει τις βιαιότητες των Βουλγάρων στη Μακεδονία εναντίον των Ελλήνων, την υποστήριξη των τουρκικών αρχών προς τη βουλγαρική προπαγάνδα και τις γενικότερες καταπιέσεις της Υψηλής Πύλης εναντίον του Ελληνισμού του Οθωμανικού κράτους. Οι τουρκικές αρχές της περιοχής θορυβήθηκαν και πέτυχαν την απομάκρυνσή του από τη μητρόπολη Σμύρνης (1914), στην οποία επέστρεψε μετά την ανακωχή του Μούνδρου (1918).

Κατά την περίοδο της ελληνικής διοίκησης της Σμύρνης (1919-1922), λειτουργούσε ως αναμφισβήτητος εθνάρχης του μικρασιατικού Ελληνισμού και ως ο εμπνευσμένος ηγέτης της «Μικρασιατικής Άμυνας» για τη δημιουργία αυτόνομου κράτους σε περίπτωση ήττας του ελληνικού στρατού. Η κατάρρευση όμως του μικρασιάτικου μετώπου, τον Αύγουστο του 1922, απογοήτευσε τον μεγαλόπνοο μητροπολίτη, ο όποιος αποδοκίμασε τα σχέδια των Μεγάλων Δυνάμεων για την απομάκρυνση του ελληνικού στοιχείου από τη Μικρά Ασία.

Η εισβολή των Τούρκων στη Σμύρνη υπήρξε η δοκιμασία των εθνικών του οραμάτων. Αρνήθηκε να εγκαταλείψει τον λαό του, παρά την πίεση των προξένων της Αγγλίας και της Γαλλίας. Στις 27 Αυγούστου 1922 συνελήφθη από τον Τούρκο φρούραρχο της πόλης Νουρεντίν πασά, μετά το τέλος της θείας Λειτουργίας στον μητροπολιτικό ναό της Αγίας Φωτεινής και παραδόθηκε στον εξαγριωμένο τουρκικό όχλο που τον κατακρεούργησε στους δρόμους της Σμύρνης, όπου βρήκε μαρτυρικό θάνατο. Το βασανισμένο σώμα του και τα μέλη του πετάχτηκαν σε άγνωστα σημεία της πόλης ή τροφή στα σκυλιά…

Ο εκφραστής των εθνικών πόθων κατέστη πλέον το σύμβολο των τραγικών πεπραγμένων του Γένους. Το δίτομο έργο του «Περί Εκκλησίας», τα άρθρα του στα περιοδικά «Εκκλησιαστική Αλήθεια» και «Ιερός Πολύκαρπος» και η όλη κηρυκτική του δράση αναδεικνύουν την υπέροχη πνευματική μορφή του εθνομάρτυρα Ιεράρχη.

Στο μαρτύριο του μητροπολίτη παρευρέθηκαν και οι 20 Γάλλοι ναύτες, την αντίδραση των οποίων περιέγραψε ο Γάλλος συγγραφέας Ρενέ Πουώ:

«Μία γαλλική περίπολος από είκοσι άνδρες, τους οποίους συνόδευα μαζί μ’ έναν άλλο πολιτοφύλακα, κατευθύνθηκε αμέσως στη Μητρόπολη, με σκοπό να πεισθεί ο μητροπολίτης να έλθει και να παραμείνει στην εκκλησία της Sacre-Coeur ή στο Γαλλικό Προξενείο. Ο μητροπολίτης Χρυσόστομος δεν δέχθηκε, λέγοντας ότι σαν καλός ποιμένας είχε χρέος να μείνει κοντά στο ποίμνιό του. Όταν η περίπολος έβγαινε από τη Μητρόπολη, ένα αυτοκίνητο στο οποίο επέβαιναν ένας Τούρκος αξιωματικός και δύο στρατιώτες, με τις λόγχες πάνω στα όπλα, σταμάτησε μπροστά από το μητροπολιτικό κτήριο.

Ο αξιωματικός ανέβηκε επάνω και διέταξε τον μητροπολίτη να τον ακολουθήσει ως τον Νουρεντίν πασά, τον τούρκο στρατιωτικό διοικητή της Σμύρνης. Βλέποντας ότι απάγεται ο μητροπολίτης, είπα στους άνδρες της περιπόλου να πάρουμε από πίσω το αυτοκίνητο. Φθάσαμε μπροστά στον Μεγάλο Στρατώνα, όπου βρισκόταν ο στρατιωτικός διοικητής, ο στρατηγός Νουρεντίν. Ο αξιωματικός που συνόδευε τον Χρυσόστομο, τον οδήγησε μπροστά στον Νουρεντίν. Σε δέκα λεπτά, και ενώ ο Χρυσόστομος κατέβαινε, βγήκε στο μπαλκόνι του κτηρίου ο Νουρεντίν πασάς, ο οποίος απευθύνθηκε στους χίλους με χίλιους πεντακόσιους μουσουλμάνους, άνδρες και γυναίκες, που βρίσκονταν στην πλατεία· τους είπε ότι τους παρέδιδε τον μητροπολίτη, προσθέτοντας χαρακτηριστικά τις φράσεις: «Αν σας έκανε καλό, να του το ανταποδώσετε· αν σας έκανε κακό, να του κάνετε και εσείς κακό!»…

Ο όχλος άρπαξε χωρίς χρονοτριβή τον μητροπολίτη και τον οδήγησε πιο πέρα, μπροστά στο κομμωτήριο του Ismail, ενός Ιταλού προστατευόμενου· εκεί σταμάτησαν και τον έντυσαν με μία άσπρη μπλούζα που πήραν από τον κομμωτή· άρχισαν αμέσως να τον χτυπούν λυσσασμένα με γροθιές και με ξύλα και να τον φτύνουν στο πρόσωπο· του τρύπησαν με μαχαιριές το σώμα· του ξερίζωσαν τη γενειάδα· του έβγαλαν τα μάτια· του έκοψαν τη μύτη και τα αυτιά.

Πρέπει να σημειώσουμε, ότι η γαλλική περίπολος παρακολουθούσε τα γεγονότα μέχρι τη σκηνή που περιγράψαμε. Οι άνδρες που την αποτελούσαν (επρόκειτο για ναύτες), είχαν βγει έξω απ’ τα ρούχα τους, έτρεμαν χωρίς υπερβολή από την αγανάκτηση και ήθελαν να επέμβουν. Ο επικεφαλής, όμως, αξιωματικός, με το περίστροφο στο χέρι ακολουθούσε τις διαταγές που τους είχαν δοθεί και τους εμπόδισε να κάνουν οποιαδήποτε κίνηση. Στη συνέχεια, δεν είδαμε πια τον μητροπολίτη, που τον αποτελείωσαν σε μικρή απόσταση πιο πέρα» (Rene Puaux, «Ο θάνατος της Σμύρνης», Αθήνα 1992, σσ. 57-58).

Αμβρόσιος Επίσκοπος Μοσχονησίων

Ο άγιος εθνοϊερομάρτυρας Αμβρόσιος, κατά κόσμον Αμβρόσιος Πλειαθός ή Πλειανθίδης (1872-1922), ήταν Μικρασιάτης θεολόγος, επίσκοπος και άγιος μάρτυρας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο οποίος μαρτύρησε κατά τη Γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Γεννήθηκε στη Σμύρνη, με καταγωγή από τον Τριαντάρο της Τήνου. Σπούδασε θεολογία στη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού στα Ιεροσόλυμα και στη Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου. Διάκονος χειροτονήθηκε από τον Μητροπολίτη Σμύρνης Βασίλειο. Στις 6 Αυγούστου 1900 χειροτονήθηκε Πρεσβύτερος στον Ιερό Ναό Σωτήρος Χριστού στον Γαλατά Κωνσταντινουπόλεως.

Αρχικά διακόνησε ως Εφημέριος στην Κριμαία, στις ενορίες Συμφεροπόλεως, Σεβαστουπόλεως και Θεοδοσίας. Το έτος 1910 επέστρεψε στη Σμύρνη. Στις 6 Οκτωβρίου 1913 χειροτονήθηκε τιτουλάριος Επίσκοπος Ξανθουπόλεως, Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Σμύρνης. Τη χειροτονία ετέλεσε ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος, στον Μητροπολιτικό Ναό Αγίας Φωτεινής της Σμύρνης, συμπαραστατούμενος από τον Μητροπολίτη Φιλαδελφείας Χρυσόστομο και τον Επίσκοπο Μοσχονησίων Φώτιο.

Τον Φεβρουάριο του 1922 ο Αμβρόσιος εξελέγη και χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Μοσχονησίων. Κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή συνελήφθη από τους Τούρκους μαζί με άλλους εννέα (9) ελληνορθοδόξους ιερείς και ετάφηκε ζωντανός σε έναν λάκκο έξω από τις Κυδωνίες (Αϊβαλί), στις 15 Σεπτεμβρίου 1922. Κατά μία εκδοχή, βασανίστηκε, πεταλώθηκε και κατακρεουργήθηκε κατά τη διάρκεια της μαρτυρικής πορείας εκτοπισμού του στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας.

Προκόπιος Επίσκοπος Ικονίου

Ο Προκόπιος Λαζαρίδης (1859 – 20 Απριλίου 1923) ήταν Έλληνας Μικρασιάτης θεολόγος και επίσκοπος, μητροπολίτης Ικονίου στη Μικρά Ασία και εθνοϊερομάρτυρας. Γεννήθηκε από γονείς Έλληνες Ορθοδόξους τουρκόφωνους (Καραμανλήδες), στα Τύανα της επαρχίας Ικονίου Μικράς Ασίας, το 1859. Σπούδασε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, από την οποία αποφοίτησε το 1889, και διακόνησε ως διάκονος και ως πρεσβύτερος στις Μητροπόλεις Μελενίκου, Νικαίας και Νικομηδείας.

Στο Μελένικο παρέμεινε έως τα τέλη Μαΐου του 1891, οπότε προσελήφθη ως ιεροκήρυκας στην περιφέρεια Αδά Παζαρίου Νικομηδείας, όπου χειροτονήθηκε πρεσβύτερος. Αργότερα ο Προκόπιος διακόνησε ως πρωτοσύγκελλος στη Μητρόπολη Νικαίας στη Μικρά Ασία. Διετέλεσε τιτουλάριος επίσκοπος Αμφιπόλεως (1894-1899) και εγκαταστάθηκε στην αρχιεπισκοπή Κωνσταντινουπόλεως υπηρετώντας στη συνοικία Βλάγκα. Το 1898 εστάλη ως πατριαρχικός έξαρχος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη Μακεδονία, στις ιερές μονές Αγίας Αναστασίας Βασιλικών Θεσσαλονίκης και Θεοτόκου Εικοσιφοινίσσης Παγγαίου.

Ακολούθως διετέλεσε Μητροπολίτης Δυρραχίου (1899-1906), όπου εργάστηκε με αφοσίωση για την πνευματική κατάρτιση του ποιμνίου με ειδική μέριμνα για τη στήριξη των κρυπτοχριστιανών της περιοχής της Σπαθίας της Βορείου Ηπείρου. Ως συνοδικός Μητροπολίτης του Οικουμενικού Πατριαρχείου έθεσε το θέμα εκλατινισμού των ορθοδόξων της Βοσνίας Ερζεγοβίνης με αφορμή την εκεί εκλογή νέου επισκόπου. Η Οθωμανική Διοίκηση θορυβημένη για τη δράση του προς τους κρυπτοχριστινούς ζήτησε και πέτυχε την απομάκρυνσή του από το Δυρράχιο. Ακολούθως εξελέγη Μητροπολίτης Φιλαδέλφειας (1906-1911).

Το 1911 ο Προκόπιος Λαζαρίδης εξελέγη Μητροπολίτης Ικονίου, στη Μικρά Ασία, όπου ανέπτυξε πολύπτυχη δράση σε ποιμαντικό εθνικό και εκπαιδευτικό επίπεδο. Συνέστησε νέες ελληνικές κοινότητες, ίδρυσε πολλά σχολεία και ανήγηρε ναούς. Προασπιζόμενος την ορθοδοξία, πρωτοστάτησε στην αναχαίτιση της προσπάθειας των Νεότουρκων να οργανώσουν «τουρκορθόδοξη Εκκλησία», ανεξάρτητη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και εκτός Αποστολικής διαδοχής, η οποία χρησιμοποιούσε αποκλειστικά την τουρκική γλώσσα προς παραπλάνηση των πιστών.

Για τον σκοπό αυτό ασκούνταν σθεναρές πιέσεις σε ελληνορθόδοξους επισκόπους και ιερείς να προσχωρήσουν σε αυτό το «εκκλησιαστικό» μόρφωμα, το δε χριστιανικό ποίμνιο προσπαθούσαν να το παραπλανήσουν ή να το προσεταιρίσουν με τη βία. Ιδιαίτερα στην ευρύτερη εκείνη περιοχή της Ανατολίας, στα βάθη της Μικράς Ασίας, είχαν εγκλωβίσει τους ορθοδόξους και τους υπέβαλλαν σε φοβερές κακώσεις, ώστε ν’ αποσκιρτήσουν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Τελικά, οι τουρκικές αρχές διέταξαν την εξορία του Προκοπίου από το Ικόνιο και έτσι στις 20 Σεπτεμβρίου 1920, μαζί με τον επίσκοπο των Αρμενίων και πάνω από 200 ντόπιους μουσουλμάνους προύχοντες, φυλακίστηκε με την κατηγορία ότι είχε δήθεν υποστηρίξει το αντικεμαλικό κίνημα του Μεχμέτ Ντελημπάς στο Ικόνιο. Στη συνέχεια, ο Προκόπιος εξορίστηκε στο Ερζερούμ από τον Οκτώβριο του 1920 έως τον Μάιο του 1922.

Μετά από αφόρητες ψυχικές και σωματικές ταλαιπωρίες, στις οποίες είχε υποβληθεί, παρέδωσε την ψυχή του απομονωμένος στη Μονή Τιμίου Προδρόμου στο Ζιντζίντερε, κοντά στην Καισάρεια της Καππαδοκίας, στις 20 Απριλίου 1923. Από πολλούς υποστηρίζεται ότι ο Προκόπιος δηλητηριάστηκε κατά την απομόνωσή του από όργανα των κεμαλικών.

Γρηγόριος Επίσκοπος Κυδωνιών

Ο Άγιος Γρηγόριος Μητροπολίτης Κυδωνιών διετέλεσε αρχικά μητροπολίτης Τιβεριουπόλεως και Στρωμνίτσης (12 Οκτωβρίου 1902 – 22 Ιουλίου 1908). Το κοσμικό του όνομα ήταν Αναστάσιος Αντωνιάδης ή Σαάτσογλου που, κατά μεταγλώττιση δική του, σημαίνει «Ωρολογάς». Γεννήθηκε στη Μαγνησία της Μικράς Ασίας, το 1864. Ως Ιεροκήρυκας ανήκει στους πρώτους που στο κήρυγμά τους χρησιμοποίησαν τη δημοτική γλώσσα.

Και στις τρεις μητροπόλεις, όπου υπηρέτησε, εργάστηκε με ζήλο και επιτυχία για την προάσπιση των εθνικών ελληνικών δικαίων και ιδιαίτερα συνεργάστηκε γι’ αυτά με τον μητροπολίτη Δράμας Χρυσόστομο Καλαφάτη (1902-1910), μετέπειτα εθνομάρτυρα μητροπολίτη Σμύρνης (1910-1922). Στις 12 Οκτωβρίου 1902 χειροτονήθηκε μητροπολίτης στη σπουδαία από εθνικής απόψεως επαρχία Τιβεριουπόλεως και Στρωμνίτσης στην οποία αγωνίστηκε όχι μόνο κατά των τούρκων αλλά ιδιαίτερα εναντίον του βουλγαρικού κομιτάτου, μέλη του οποίου προσπάθησαν, πολλές φορές, να τον δολοφονήσουν (1905).

Η τουρκική κυβέρνηση, όταν πληροφορήθηκε την εθνική δράση του Γρηγορίου, ανάγκασε το Οικουμενικό Πατριαρχείο να τον απομακρύνει, μεταθέτοντάς τον στη νεοσύστατη μητρόπολη Κυδωνιών (Αϊβαλί), στις 22 Ιουνίου 1908. Το 1918 κατηγορήθηκε από τους Τούρκους για εσχάτη προδοσία, δικάστηκε δύο φορές στο Στρατοδικείο της Σμύρνης, καταδικάστηκε και φυλακίστηκε. Μετά την αποφυλάκισή του (16 Οκτωβρίου 1918) και την κατάληψη των Κυδωνιών από τον ελληνικό στρατό (19 Μαΐου 1919), ο Γρηγόριος δεν απομακρύνθηκε από την επαρχία του, για υποθέσεις της οποίας πολλές φορές ήλθε σε αντίθεση με τον ύπατο αρμοστή στη Σμύρνη Αριστείδη Στεργιάδη.

Μετά την αποχώρηση των ελληνικών πολιτικών και στρατιωτικών αρχών από τις Κυδωνιές, ο Γρηγόριος, σε σύσκεψη με τη δημογεροντία, εισηγήθηκε την αναχώρηση των κατοίκων των Κυδωνιών και τη μεταφορά τους στη Μυτιλήνη, προκειμένου ν’ αποφύγουν τη σφαγή από τους Τούρκους, αλλά δυστυχώς οι υποδείξεις του δεν έγιναν αποδεκτές. Έτσι το δράμα των κατοίκων των Κυδωνιών άρχισε στις 22 Αυγούστου 1922, όταν άτακτος τουρκικός στρατός κατέσφαξε κοντά στην κωμόπολη Φράνελι του Αδραμυττηνού Κόλπου 4.000 Έλληνες κατοίκους των Κυδωνιών.

Ο μητροπολίτης Γρηγόριος, παρά τους εξευτελισμούς που υφίστατο από τις τουρκικές αρχές, έκανε επανειλημμένα διαβήματα και αιτήματα προς αυτές και αγωνιζόταν να σώσει και να θρέψει το ποίμνιό του. Όταν στις 15 Σεπτεμβρίου πληροφορήθηκε τη φριχτή θανάτωση του μητροπολίτη Μοσχονησίων Αμβροσίου και των 6.000 κατοίκων τους από τους Τούρκους, ο Γρηγόριος αγωνίστηκε υπεράνθρωπα και κατόρθωσε να συγκατατεθούν οι Τούρκοι να έλθουν ελληνικά πλοία από τη Μυτιλήνη με αμερικανική σημαία και, με την εγγύηση του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού, να παραλάβουν 20.000 Έλληνες από τις 35.000 που κατοικούσαν τις Κυδωνίες. Ο ίδιος αρνήθηκε να αναχωρήσει και στις 30 Σεπτεμβρίου 1922 οι Τούρκοι τον συνέλαβαν και τον φυλάκισαν. Στη φυλακή βασανίστηκε φρικτά και στις 3 Οκτωβρίου 1922 θανατώθηκε, μαζί με άλλους ιερείς και προκρίτους των Κυδωνιών, που είχαν επίσης συλληφθεί.

Ευθύμιος Επίσκοπος Ζήλων

Ο Ευθύμιος Αγριτέλης γεννήθηκε στο χωριό Παράκοιλα της Λέσβου, στις 6 Ιουλίου 1876. Εκάρη μοναχός στην Ιερά Μονή Λειμώνος της Λέσβου. Αποφοίτησε από τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης το 1907. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του εκάρη μοναχός. Υπηρέτησε ως Ιεροκήρυκας της Μητροπόλεως Μηθύμνης από το 1907 μέχρι το 1909. Το 1910 χειροτονήθηκε Πρεσβύτερος από τον Μητροπολίτη Μηθύμνης Στέφανο και διορίστηκε Πρωτοσύγκελος της Μητροπόλεως Μηθύμνης. Το 1912 διορίστηκε Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Μητροπόλεως Αμασείας.

Στις 29 Ιουλίου 1912 χειροτονήθηκε στον Ιερό Ναό της Θεολογικής Σχολής Χάλκης τιτουλάριος Επίσκοπος Ζήλων, Βοηθός Επίσκοπος της Μητροπόλεως Αμασείας. Τη χειροτονία ετέλεσε ο Μητροπολίτης Αμασείας Γερμανός, συμπαραστατούμενος από τους Μητροπολίτες Μαρωνείας Νικόλαο και Χαλδίας Λαυρέντιο. Ως επίσκοπος ανέπτυξε μεγάλη θρησκευτική και εθνική δράση.

Όταν η δράση του έγινε γνωστή στους Κεμαλιστές, ο άγιος Ευθύμιος συνελήφθη και φυλακίστηκε στις φυλακές της Αμάσειας, μαζί με προκρίτους της επαρχίας, στις 21 Ιανουαρίου 1921. Με αίτησή του ζήτησε από την κεμαλική κυβέρνηση της Άγκυρας να θεωρηθεί μόνον εκείνος ως ένοχος και ν’ απαλλαγούν οι υπόλοιποι συλληφθέντες. Μάλιστα μπροστά στο δικαστήριο απολογήθηκε με μία θαυμάσια αγόρευση.

Στις 18 Απριλίου 1921 ο Άγιος ετέθη σε αυστηρή απομόνωση και υπεβλήθη σε φρικτά βασανιστήρια, από τα όποια και πέθανε στις 29 Μαΐου 1921. Λίγο μετά τον θάνατό του ήλθε και η καταδικαστική απόφαση του τούρκικου δικαστηρίου…

Σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 2556/5.7.1993 εγκύκλιο της Ιεράς Συνόδου, η μνήμη του αγίου εθνοϊερομάρτυρος Χρυσοστόμου Σμύρνης και όλων των ως άνω αγίων Αρχιερέων, που μαρτύρησαν κατά τη Μικρασιατική καταστροφή, τιμάται κάθε έτος την Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.

Ἀπολυτίκιον Ἁγίων Μικρασιατῶν Ἱερομαρτύρων (Ἦχος δ’)
Ἡ πενταυγὴς Ἀρχιερέων χορείᾳ, τῇ τῶν ἀγώνων νοητὴ δαδουχία, τὴν Μικρασίαν ἅπασαν αὐγάζει νοητῶς, ὁ σοφὸς Χρυσόστομος, Γρηγορίῳ τῷ θείῳ, Ἀμβρόσιος, Προκόπιος καὶ Εὐθύμιος ἅμα, οὓς εὐφημοῦμεν εἴπωμεν πιστοί, χαίροις Μαρτύρων, πεντάριθμε σύλλογε.

Ἀπολυτίκιον Αγίου ιερομάρτυρος Χρυσοστόμου Σμύρνης (Ἦχος γ’ – Θείας πίστεως)
Μέγαν μάρτυρα ἡ Ἐκκλησία, μέγαν ἥρωα τὸ ἔθνος σύμπαν, τὸν τῆς Σμύρνης ὑμνοῦμεν Χρυσόστομον. Καὶ γὰρ γενναίως ἀθλήσας ὑπέμεινεν ὑπὲρ πατρίδος καὶ πίστεως θάνατον. Ἱεράρχου τε ὑπόδειγμα ἑαυτὸν ἀνέδειξε, τὸν στέφανον λαβὼν τὸν ἀμαράντινον.

Ἕτερον Ἀπολυτίκιον (Ήχος δ’ – Ο υψωθείς εν τω Σταυρώ)
Η πενταυγής Αρχιερέων χορεία, τη των αγώνων νοητή δαδουχία, την Μικρασίαν άπασαν αυγάζει νοητώς, ο σοφός Χρυσόστομος, Γρηγορίω τω θείω, Αμβρόσιος, Προκόπιος και Ευθύμιος άμα, ούς ευφημούμεν είπωμεν πιστοί, χαίροις Μαρτύρων, πεντάριθμε σύλλογε.

«Και είπαν οι άθρησκοι που εβάλαμεν εις τον σβέρκο μας να μη μανθάνουν τα παιδιά μας Χριστόν και Παναγίαν, διότι θα μας παρεξηγήσουν οι ισχυροί. Και βγήκαν ακόμη να’ ποτάξουν την Εκκλησίαν, διότι έχει πολλήν δύναμη και την φοβούνται. Και είπαν λόγια άπρεπα δια τους παπάδες. Εμείς, με σκιάν μας τον Τίμιον Σταυρόν, επολεμήσαμεν ολούθε, σε κάστρα, σε ντερβένια, σε μπογάζια και σε ταμπούργια. Και αυτός ο Σταυρός μας έσωσε. Μας έδωσε την νίκη και έχασε (οδήγησε σε ήττα) τον άπιστον Τούρκον. Τόση μικρότητα στον Σταυρό, τον σωτήρα μας!
Και βρίζουν οι πουλημένοι εις τους ξένους και τους παπάδες μας, τους ζυγίζουν άναντρους και απόλεμους. Εμείς τους παπάδες τους είχαμε μαζί εις κάθε μετερίζι, εις κάθε πόνον και δυστυχίαν. Όχι μόνον δια να βλογάνε τα όπλα τα ιερά, αλλά και αυτοί με ντουφέκι και γιαταγάνι, πολεμώντας σαν λεοντάρια. Ντροπή Έλληνες!».

Στρατηγός Μακρυγιάννης

Πηγές: saint.gr, el.wikipedia.org

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s