Επί 10 ημέρες ο λαός της Αθήνας και του Πειραιά ήταν στο πόδι. Τα σχολεία, οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, είχαν απεργία, ώσπου ανεστάλη η πολιτική επιστράτευση. Στη μάχη αυτή ο λαός της Αθήνας και του Πειραιά, έδωσε θύματα 20 νεκρούς και 100 τραυματίες περίπου. Οι επισιτιστές είχαν έναν νεκρό και δύο τραυματίες από σφαίρες και από τα γκλομπς. Υπό το βάρος της κοινωνικής έκρηξης ο κατοχικός πρωθυπουργός Κ. Λογοθετόπουλος παύτηκε αντικατασταθείς από τον Ιωάννη Ράλλη, ενώ η πολιτική επιστράτευση ακυρώθηκε στις 10/3/1943. Το γεγονός αποτελεί κορυφαίο δείγμα αποτελεσματικότητας της εθνικής αντίστασης, καθώς η Ελλάδα ήταν η μοναδική χώρα στην κατεχόμενη Ευρώπη που πέτυχε την εξαίρεση του λαού της από την γενική πολιτική επιστράτευση που είχαν επιβάλει οι Ναζί.
Kορυφαίο σε πανευρωπαϊκό επίπεδο παράδειγμα αποτελεσματικού αγώνα ενάντια στα χιτλερικά στρατεύματα κατοχής υπήρξε η νικηφόρα μάχη των Ελλήνων ενάντια στην πολιτική επιστράτευση, τον Μάρτιο του 1943, όταν μαζικά άοπλοι διαδηλωτές υποχρέωσαν τους Γερμανούς και τους εγχώριους συνεργάτες τους σε αναδίπλωση, ακυρώνοντας το αποτρόπαιο μέτρο που σκόπευαν να υλοποιήσουν και στη χώρα μας. Ως «πολιτική επιστράτευση» οι ναζί είχαν ονομάσει τη μεταφορά εργατικού δυναμικού από τις κατεχόμενες χώρες προς τη Γερμανία για να στηρίξει τη βιομηχανική παραγωγή τους και ειδικά την πολεμική τους βιομηχανία.
Απειροελάχιστοι από όσους πήγαν στα εργοστάσια αυτά γύρισαν πίσω. Άλλοι εξοντώθηκαν από τις κακουχίες, την εξαντλητική πολύωρη εργασία, τον υποσιτισμό, τις κακές συνθήκες διαβίωσης και τις αρρώστιες, άλλοι πλήρωσαν φρικτό τίμημα όταν αποπειράθηκαν να δραπετεύσουν και άλλοι θα εκτελούνταν για διάφορες αφορμές με στόχο την πειθάρχιση και τον παραδειγματισμό των υπολοίπων.
Οι καταναγκασμένοι εργάτες της πολιτικής επιστράτευσης σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη ήταν οι «αναλώσιμοι σκλάβοι» του Γ’ Ράιχ. Αρκετοί βρήκαν τον θάνατο ακόμα και από φίλια πυρά καθώς οι σύμμαχοι στόχευαν κυρίως τα γερμανικά εργοστάσια, προκειμένου να ματαιώσουν την πολεμική παραγωγή των Ναζί. Συνήθη μάλιστα τακτική αποτελούσε το χτύπημα των εργοστασίων, όταν αυτά βρίσκονταν σε πλήρη λειτουργία, ώστε μαζί με τα κτήρια και τις εγκαταστάσεις να χτυπηθούν και οι πόροι των Γερμανών σε πρώτες ύλες: τσιμέντο, μεταλλεύματα, καύσιμα, μηχανολογικό εξοπλισμό κ.ά.
Μνημείο για τις εξεγέρσεις του Μαρτίου 1943 στον
πεζόδρομο της οδού Τοσίτσα δίπλα στο Πολυτεχνείο
Οι Γερμανοί αντιμετώπιζαν αφόρητη πίεση μετά την ήττα τους στη μάχη του Στάλινγκραντ και την αντεπίθεση του Κόκκινου Στρατού, με αποτέλεσμα να σταλεί στο μέτωπο μεγάλη μερίδα του γερμανικού εργατικού δυναμικού και να προκύψουν χιλιάδες κενές θέσεις εργασίας που έπρεπε να καλυφθούν. Η «λύση» στο «πρόβλημα» που δόθηκε από τους Ναζί, ήταν η πολιτική επιστράτευση και η μεταφορά εργατικού δυναμικού από τους κατακτημένους λαούς σε καθεστώς καταναγκαστικής εργασίας στις φάμπρικες του θανάτου.
Η δοσίλογη ελληνική «κυβέρνηση» αρχικά επεχείρησε να διαψεύσει τις φήμες που κυκλοφορούσαν έντονα για εφαρμογή του μέτρου και στην Ελλάδα, ωστόσο η μακάβρια διαταγή δεν άργησε να φτάσει και στη χώρα μας. Πράγματι, στις 23 Φεβρουαρίου 1943 δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Γερμανικά Νέα» η διαταγή του στρατηγού Σπάιντελ για την πολιτική επιστράτευση των Ελλήνων. Το ίδιο βράδυ ο κατοχικός πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος (από τους πρωτοπόρους της γυναικολογίας – μαιευτικής στην Ελλάδα) και ο υπουργός Εργασίας Νικόλαος Καλύβας (παλιός συνδικαλιστής και σοσιαλιστής που εκτελέστηκε στις αρχές του 1944 από την ΟΠΛΑ), έσπευσαν να δημοσιεύσουν στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως σχετικό διάταγμα με τίτλο: «Περί υποχρεωτικής εργασίας του αστικού πληθυσμού της Ελλάδος». Η διαταγή των κατακτητών ήταν σαφής:
«Έκαστος κάτοικος της Ελλάδος, ηλικίας από 16 μέχρι 45 ετών είναι υποχρεωμένος, εάν το απαιτήσουν αι περιστάσεις, να αναλάβη υποδεικνυομένην εις αυτόν εργασίαν διά γερμανικάς ή ιταλικάς υπηρεσίας. Ιδίως είναι υποχρεωμένος να παρουσιάζεται με ακρίβειαν εις την εργασίαν, να τηρή τας ώρας εργασίας και να παρέχη απόδοσιν εργασίας, ανταποκρινομένην προς τας σωματικάς του δυνάμεις. Οι άνδρες είναι υποχρεωμένοι να εργάζονται έξω του τόπου της μονίμου κατοικίας των συγκεκροτημένοι εις συμβιωτικάς ομάδας στρατοπέδου, εάν απαιτηθή το τοιούτον.
Η πρόσκλησις προς ανάληψιν εργασίας γίνεται υπό των γερμανικών αρχών απ’ ευθείας ή υπό των εντεταλμένων προς τούτο ελληνικών αρχών, ιδίως, Επιθεωρήσεων εργασίας, δημάρχων.
Αι γερμανικαί υπηρεσίαι παρέχουν ανάλογον προς τας συνθήκας αποζημίωσιν και, εφ’ όσον τούτο είναι δυνατόν, και τροφήν. Ο μη συμμορφούμενος προς τας εκ των άρθρων 1 και 2 απορρέουσας υποχρεώσεις, τιμωρείται με: 1) χρηματικήν ποινήν απεριορίστως ή 2) φυλάκισιν ή ειρκτήν ή 3) στρατόπεδον καταναγκαστικών έργων.
Η παρούσα διάταξις τίθεται εν ισχύι από της ημέρας της κοινοποιήσεως αυτής.
Δια του Διοικητού της Νοτιανατολικής Ευρώπης εντεταλμένου ταυτοχρόνως με την αρχηγίαν του στρατού Στρατηγού Σπάιντελ».
Οι αντιστασιακές δυνάμεις και ειδικά το εργατικό ΕΑΜ (είχε ιδρυθεί πριν το κεντρικό ΕΑΜ, στις 16 Ιουλίου του 1941 ιδρύθηκε το Εργατικό Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο και το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο – ΕΑΜ ιδρύθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου του 1941) είχαν ήδη ξεκινήσει προετοιμασίες κινητοποιήσεων. Το γερμανικό «φιρμάνι» βγήκε στις 23/2/1943 και από την επομένη ημέρα ξεκίνησαν οι αντιδράσεις, με ένα μεγάλο κύμα απεργιών και διαδηλώσεων, με αποκορύφωμα την εισβολή των διαδηλωτών στο κατοχικό Υπουργείο Εργασίας, όπου και πυρπόλησαν τις λίστες με τα ονόματα των επιστρατευμένων.
Η αντίδραση των δοκιμαζόμενων Ελλήνων υπήρξε ακαριαία. Στις 24 Φεβρουαρίου 1943 χιλιάδες άνθρωποι ξεχύνονται στους δρόμους της Αθήνας για να βροντοφωνάξουν «Κάτω η επιστράτευση» και να ψάλλουν τον Εθνικό Ύμνο. Μία ομάδα διασπά τον αστυνομικό κλοιό και καταστρέφει το γραφείο του κατοχικού πρωθυπουργού Κ. Λογοθετόπουλου στη Βουλή. Μία άλλη, αφού υπερφαλαγγίζει τους Ιταλούς καραμπινιέρους, πυρπολεί το Υπουργείο Εργασίας (Μπουμπουλίνας και Τοσίτσα γωνία), όπου είχε γίνει ο προπαρασκευαστικός σχεδιασμός για την επιστράτευση. Τις επόμενες μέρες το αυθόρμητο δίνει τη θέση του στο οργανωμένο. Τηλεφωνητές, δημόσιοι υπάλληλοι και μαθητές κατεβαίνουν στους δρόμους. Η αντίδραση κατά της επιστράτευσης φουντώνει. Η κηδεία του εθνικού ποιητή Κωστή Παλαμά, στις 28 Φεβρουαρίου, μετατρέπεται σε πάνδημη αντικατοχική διαδήλωση.
Εκτιμήσεις της εποχής κάνουν λόγο για 50.000 διαδηλωτές στις 5 Μάρτη 1943 έξω από το Υπουργείο Εργασίας, ενώ συνολικά γίνεται επίσημα λόγος για 300.000 διαδηλωτές. Διαδηλώσεις δεν έγιναν μόνο στην Αθήνα, αλλά και σε πολλές πόλεις της χώρας. Ήταν μία μάχη πανελλαδική, από τις πρώτες και σίγουρα ιδιαίτερα σημαντική και για τους νέους της ΕΠΟΝ που είχε μόλις ιδρυθεί το Φεβρουάριο του 1943 και λίγες μέρες μετά «έπεσε στα βαθιά». Οι μέρες του Μάρτη δεν ήταν αναίμακτες, αφού πυροβολήθηκαν διαδηλωτές και υπήρξαν νεκροί, έγιναν συλλήψεις και πολλοί υπέστησαν βασανιστήρια στα μπουντρούμια των Γερμανών, αλλά τίποτα δεν έκαμψε το ηθικό ενός λαού που πάλευε για την ελευθερία και την επιβίωσή του. Από την παράνομη εφημερίδα «Το Ελληνικόν Αίμα» (φ. 15/3/1943) διαβάζουμε:
«Την πρωΐαν της ημέρας εκείνης (5/3/1947) εσημειώθησαν μεγάλαι συγκεντρώσεις εις τα κεντρικώτερα σημεία της πόλεως. Αι συγκεντρώσεις μετετρέποντο εις διαδηλώσεις, αίτινες διά της συνεχούς ενώσεως των διαφόρων ομάδων απετέλουν έναν αφαντάστως ορμητικόν χείμαρρον, έτοιμον εν κυριολεξία να παρασύρη κάθε ίχνος των βαρβάρων… Μία των μεγαλυτέρων διαδηλώσεων διήλθε προ του Δημαρχειακού Μεγάρου, όπου ο παριστάνων τον δήμαρχον κύναιδος ετόλμησε να εξέλθη εις τον εξώστην διά να… καθησυχάση τα πλήθη. Από τα στόματα των χιλιάδων διαδηλωτών διατηρούντων όλον το αθηναϊκόν χιούμορ των ηκούσθη η σύστασις: Μέσα αδελφή! Και η Αγγέλα έσπευσεν να εισέλθη».
Σημειώνεται ότι διορισμένος Δήμαρχος εκείνη την περίοδο ήταν ο συνδικαλιστής βιοτέχνης Άγγελος Γεωργάτος. Από κείμενο που είχε γράψει στα απομνημονεύματά του ο Θύμιος Μπράτσος, μέλος τότε της επιτροπής πόλης (Αθήνας) τον εργατικού ΕΑΜ και ξενοδοχοϋπάλληλος στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία», επισυνάπτουμε ένα σχετικό απόσπασμα:
«Στις 5 Μάρτη 1943, έγινε η μεγαλύτερη διαδήλωση από όλες που έγιναν μέχρι τώρα ενάντια στην πολιτική επιστράτευση. Στη Επιτροπή Αγώνα γραμματέας ήταν ο Βασίλης Σκαρέας. Ο σύντροφος Σταυρίδης ήταν ο κεντρικός ομιλητής κι εγώ υπεύθυνος για την αυτοάμυνα. Αρχίζει η διαδήλωση από την Ομόνοια, Πανεπιστημίου. Χιλιάδες λαού. Στο Μετοχικό Ταμείο Γερμανικά τανκς πυροβολούσαν. Δίνουμε το σύνθημα. Συγκέντρωση στο Υπουργείο Εργασίας.
Το Υπουργείο Εργασίας φρουρούσαν χωροφύλακες. Γύρω από το Υπουργείο Εργασίας χιλιάδες λαού. Οι χωροφύλακες γονάτιζαν και πυροβολούσαν στο ψαχνό. Οι αστυφύλακες βαράγανε με τα γκλομπς. Ο λαός κτυπούσε με τούβλα από τις γύρω οικοδομές. Μάχη σωστή. Έφαγα μια με το γκλόμπ και ζαλίστηκα. Με τράβηξαν οι δικοί μας. Ξεζαλίστηκα, ο λαός κατέλαβε το Υπουργείο και όπως τα μυρμήγκια σκαρφάλωναν στα παράθυρα. Σπάζανε πόρτες. Βούιζε ο τόπος σαν μελίσσι. Μπήκαν μέσα και έβαλαν φωτιά στα χαρτιά.
Ο κόσμος είχε αγριέψει. Έβγαιναν καπνοί από το Υπουργείο. Οι χωροφύλακες τόσκασαν. Από το Υπουργείο δώσαμε σύνθημα. Συγκέντρωση στο Εργατικό Κέντρο της Αθήνας. Πήραμε πληροφορίες ότι έρχονται Γερμανικές δυνάμεις προς το Υπουργείο Εργασίας. Όταν έφτασαν με τα τανκς, άρχισαν να πυροβολούν. Ο πολύς κόσμος είχε φύγει για το Εργατικό Κέντρο. Και εκεί βάλαμε φωτιά σε όλα τα χαρτιά και τα κάψαμε.
Δώσαμε το σύνθημα και διαλύθηκε ο κόσμος. Έφτασε η ώρα 4 το απόγευμα. Επί 10 μέρες ο λαός της Αθήνας και του Πειραιά ήταν στο πόδι. Τα σχολεία, οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, είχαν απεργία ώσπου ανεστάλη η πολιτική επιστράτευση. Στη μάχη για την πολιτική επιστράτευση, ο λαός της Αθήνας και του Πειραιά, έδωσε θύματα 20 νεκρούς και 100 τραυματίες περίπου. Οι επισιτιστές είχαν 1 νεκρό και 2 τραυματίες από σφαίρες, πολλοί δε από τα γκλομπς.
Στο λόγο μου, στον τάφο του Κουκουράβα είπα: “Αγαπητέ μας σύντροφε Κουκουράβα, έπεσες στη μάχη για την λευτεριά και για το δίκαιο των εργαζομένων. Η καινούργια γενιά, τα παιδιά στα σχολεία για πολλά χρόνια θα διδάσκονται και θα μαθαίνουν για τους αγώνες σου και για τους ήρωες που πέφτανε σ’ άνιση μάχη και αγώνα. Αιωνία θα είναι η μνήμη σου. Σου ορκιζόμαστε ότι θα συνεχίσουμε τον αγώνα για την τελική λευτεριά”. Στις 5 του Μάρτη που με κτύπησαν με το γκλομπ, πρήστηκε το κεφάλι μου και είχα ένα ρόζο σαν αυγό».
Υπό το βάρος της κοινωνικής έκρηξης ο κατοχικός «πρωθυπουργός» Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος παύεται και αντικαθίσταται από τον Ιωάννη Ράλλη, ενώ η πολιτική επιστράτευση ακυρώνεται στις 10/3/1943. Το γεγονός αποτελεί κορυφαίο δείγμα αποτελεσματικότητας της εθνικής αντίστασης, καθώς ήταν η μοναδική χώρα στην κατεχόμενη Ευρώπη που το πέτυχε.
Το όφελος της επιτυχίας υπήρξε πολλαπλό: Από τη μία χιλιάδες Έλληνες έσωσαν τη ζωή τους αφού δεν μεταφέρθηκαν στα κάτεργα της Γερμανίας. Και από την άλλη, δεν ενισχύθηκε η πολεμική μηχανή των κατακτητών με νέο αίμα στα γρανάζια της, ενώ και πέρα από τα σύνορα της χώρας, το παράδειγμα των Ελλήνων ενίσχυσε όλους όσους αγωνίζονταν για την αποτίναξη του χιτλερικού ζυγού.
Πηγή: ertnews.gr, sansimera.gr
kimintenia 