Οι δώδεκα γιοι του Γεροχρόνου

«Tου Κύκλου τα γυρίσματα, που ανεβοκατεβαίνουν,
και του Τροχού, που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνουν·
και του Καιρού τα πράματα, που αναπαημό δεν έχουν,
μα στο Kαλό κ’ εις το Kακό περιπατούν και τρέχουν…»
Ερωτόκριτος, Βιντσέντζου Κορνάρου

Ονομασίες των μηνών ανάλογα με τις γεωργικές ασχολίες

Ο λαός μας φαντάζεται τον χρόνο σαν έναν ασπρομάλλη γέροντα, γεμάτο σοφία που του χαρίζει ο καιρός καθώς γυρνάει σαν πελώριος κύκλος από τον Γενάρη ως τον Δεκέμβρη και πάλι απ’ την αρχή! Είναι περιστοιχισμένος από δώδεκα παλικάρια, τους γιους του τους μήνες, καθένας με τη δική του ξεχωριστή ομορφιά, τα χαρίσματα και τα δώρα του προς τους ανθρώπους και την πλάση! Εκτός από την επίσημη ονομασία των μηνών η ελληνική παράδοση τους έχει δώσει και διάφορα άλλα, λαϊκά ονόματα, σύμφωνα κυρίως με τις γεωργικές ασχολίες που γίνονται κατά τη διάρκεια καθενός:

Ο Ιανουάριος λέγεται και Γενάρης, Πρωτάρης (πρώτος μήνας του χρόνου), Καλαντάρης (λέμε τα κάλαντα), Γατόμηνας (ζευγαρώνουν οι γάτες), Κρυαρίτης (έχει μεγάλα κρύα), Μεσοχείμωνας (είναι ο μεσαίος μήνας τους χειμώνα), Τρανός, Μεγάλος Μήνας (έχει 31 μέρες).

Ο Φεβρουάριος λέγεται και Φλεβάρης, Κουτσοφλέβαρος, Κουτσός, Μικρός (γιατί έχει 28 μέρες), Φλιάρης (γιατί είναι ο τελευταίος μήνας του χειμώνα «φλιά = κατώφλι»), Κλαδευτής (γιατί κλαδεύουμε).

Ο Μάρτιος λέγεται και Μάρτης, Παλουκοκαύτης (ανάγκαζε, με το απρόοπτο κρύο του, να καίνε ακόμα και τα παλούκια για να ζεσταθούν), Βαγγελιώτης (γιατί γιορτάζουμε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου), Πουλιαντέρης, Ανοιξιάτης (είναι ο πρώτος μήνας της άνοιξης), Φυτευτής (γιατί φυτεύουμε).

Οι 12 Μήνες του ζωγράφου Γιάννη Τσαρούχη

O Απρίλιος λέγεται και Απρίλης, Άη Γιωργίτης (γιατί γιορτάζει ο Άγιος Γεώργιος), Τριανταφυλλάς (γιατί ανθίζουν τα τριαντάφυλλα), Γρίλλης (γκρινιάρης.

Ο Μάιος λέγεται και Μάης, Κερασάρης (γιατί βγαίνουν τα κεράσια), Πράσινος (γιατί πρασινίζει ο τόπος), Πενταδείλινος (γιατί μεγαλώνει η μέρα), Λούλουδος (γιατί ανθίζουν τα λουλούδια).

Ο Ιούνιος λέγεται και Θεριστής (γιατί θερίζουμε τα σπαρτά), Άη Γιαννίτης (γιατί στις 24 γιορτάζουμε τη γέννηση του Ιωάννη του Προδρόμου).

Οι 12 Μήνες του ζωγράφου Γιάννη Τσαρούχη

Ο Ιούλιος λέγεται και Αλωνιστής, Αλωνάρης (γιατί αλώνιζαν τα σιτάρια), Άη Λιάτης (γιατί στις 20 γιορτάζουμε τον Προφήτη Ηλία).

Ο Αύγουστος λέγεται και Δριμάρης (δρίμες = οι έξι πρώτες μέρες του Αυγούστου που κατά τη λαϊκή δοξασία είναι δυσοίωνες), Πενταφάς (λόγω της αφθονίας των καρπών), Καλός Μήνας, Παχομύγης (γιατί είναι παχιές οι μύγες), Συκολόγος (γιατί ωριμάζουν τα σύκα).

Ο Σεπτέμβριος λέγεται και Τρυγητής (γιατί γίνεται ο τρύγος των σταφυλιών), Σταυριάτης (γιατί στις 14 γιορτάζουμε την Ύψωση του Τίμιου Σταυρού), Ορτυκολόγος (γιατί εμφανίζονται τα αποδημητικά ορτύκια).

Οι 12 Μήνες του ζωγράφου Γιάννη Τσαρούχη

Ο Οκτώβριος λέγεται και Βροχάρης (γιατί αρχίζουν τα πρωτοβρόχια), Άη Δημητριάτης (γιατί στις 26 γιορτάζουμε τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου).

Ο Νοέμβριος λέγεται και Νοέμβρης, Αρχαγγελίτης, Άη Ταξιάρχης (γιατί στις 8 γιορτάζουμε τη γιορτή των Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ), Μεσοσπορίτης (γιατί σε αρκετές περιοχές της πατρίδας μας βρίσκονται στο μέσο της σποράς).

Ο Δεκέμβριος λέγεται και Νικολοβάρβαρα (γιατί στις 4 γιορτάζουμε τη γιορτή της Αγίας Βαρβάρας και στις 6 του Αγίου Νικολάου), Χριστουγεννιάτης (γιατί στις 25 γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα).

Η κυρά Καλή και οι δώδεκα μήνες

Αρχή του παραμυθιού, καλησπέρα της αφεντιάς σας!

(φωτ. Toni Schneiders, Σκόπελος 1961)

Σ’ ένα μικρό χωριό, πριν πολλά – πολλά χρόνια, ζούσε μια γυναίκα η κυρά Καλή. Ήταν χειμώνας κι έκανε κρύο. Έτσι, η κυρά Καλή, σηκώθηκε το πρωί και πήγε στο δάσος να μαζέψει ξύλα για το τζάκι της. Εκεί που περπατούσε, ο ουρανός άστραψε και μια ξαφνική μπόρα ξέσπασε, βρίσκοντάς την αφύλαχτη. Για καλή της τύχη όμως, εκεί παραδίπλα, υπήρχε μια καλύβα που ποτέ άλλοτε δεν την είχε προσέξει. Λες κι εμφανίστηκε μαγικά εκείνη τη στιγμή. Χωρίς να το σκεφτεί και πολύ, πλησίασε και χτύπησε την πόρτα. Της άνοιξαν αμέσως και μπήκε μέσα. Στο καθιστικό, ένα μεγάλο τζάκι έκαιγε για τα καλά και μπροστά του καθόταν ένας συμπαθητικός γέρος με μια άσπρη μακριά γενειάδα. Γύρω του υπήρχαν δώδεκα όμορφα παλικάρια. Τα τρία φορούσαν γούνες, τρία είχαν στα μαλλιά τους στεφάνια από λουλούδια, τρία είχαν στεφάνια από στάχυα και τα τρία τελευταία φορούσαν στεφάνια από σταφύλια. Η κυρά Καλή τα έχασε μα δεν φοβήθηκε.

– «Καλώς την κυρούλα… κάτσε να ξαποστάσεις», …της είπαν τα παλικάρια με μια φωνή!

– «Α! Σας ευχαριστώ καλά μου παιδιά!», απάντησε η κυρά Καλή κι έκατσε δίπλα στο τζάκι.

Πιάσαν την κουβέντα και κάποια στιγμή ο γέροντας τη ρώτησε: «Ποιο μήνα αγαπάς περισσότερο; Ποιος είναι ο καλύτερος απ’ όλους;».

Η κυρά Καλή, αφού το σκέφτηκε για λίγο, απάντησε με ευγενική και καλοσυνάτη φωνή: «Όλοι οι μήνες του χρόνου είναι καλοί και ευλογημένοι. Όλοι έχουν τις χάρες τους και τις ομορφιές τους. Για παράδειγμα, ο Γενάρης φέρνει τα χιόνια και τα παιδιά βγαίνουν έξω να παίξουν μαζί του και να φτιάξουν χιονάνθρωπους. Ο Φλεβάρης φέρνει την αποκριά κι όλοι μασκαρεύονται ζητώντας από τους άλλους να τους αναγνωρίσουν. Ο Μάρτης φέρνει τα χελιδόνια, προάγγελους της Άνοιξης και του καλοκαιριού. Ο Απρίλης την Πασχαλιά, τη μεγάλη γιορτή της χριστιανοσύνης και ο Μάης τα λουλούδια που κάνει όλη την πλάση να μοιάζει με πολύχρωμο πίνακα ζωγραφικής. Ο Ιούνης τα χρυσά τα στάχυα και ο Ιούλης τα θαλασσινά τα μπάνια. Αχ… κι ο Αύγουστος μας δίνει φρούτα καλοκαιρινά, δροσιστικά και απολαυστικά. Κι έπειτα ο Σεπτέμβρης φέρνει τρύγο και χαρά. Ο Οκτώβρης τις βροχές που ζητάει η γης να ξεδιψάσει κι ο Νοέμβρης τις ελιές, το πιο παρθένο αγαθό. Ε κι ο Δεκέμβρης τέλος, τι χαρά, τις μεγάλες τις γιορτές, κάλαντα και παιδικές φωνές! Γι’ αυτό σας λέω… όλοι οι μήνες είναι καλοί κι ευλογημένοι!».

Ο γέροντας έκανε ένα νεύμα στα παλικάρια κι εκείνα βγήκαν από το δωμάτιο κι ύστερα από λίγο γύρισαν κρατώντας ένα δεμάτι ξύλα και ένα βελούδινο πουγγί.

– «Κυρούλα αυτά είναι για σένα… ξύλα για το τζάκι σου και αυτό το πουγγί που θα το ανοίξεις, μόνο όταν φτάσεις στο σπίτι σου και κλείσεις καλά πρώτα την πόρτα. Καλό δρόμο να ‘χεις!».

Η κυρά Καλή τους ευχαρίστησε και τους αποχαιρέτησε παίρνοντας τον δρόμο της επιστροφής. Όταν έφτασε στο φτωχικό της, έκλεισε την πόρτα, άνοιξε το πουγγί και τι να δει: Ήταν γεμάτο με χρυσά φλουριά!Σε λίγο καιρό το φτωχικό της κυρά Καλής έγινε ένα καινούριο όμορφο σπίτι. Φυτεμένο γύρω – γύρω με δέντρα, θάμνους και λουλούδια. Ζούσε ευτυχισμένη με τα παιδιά της και περνούσαν όλοι πολύ καλά. Κι επειδή ήταν καλόψυχη γυναίκα, φρόντιζε να μοιράζει τη χαρά της και τα υπόλοιπα λεφτά της σε όσους συγχωριανούς της, είχαν ανάγκη.

Μια γειτόνισσά της, βλέποντας αυτές τις αλλαγές, τη ρώτησε με κακία: «Τι συμβαίνει με σένα; Πού βρήκες εσύ φτωχιά γυναίκα τόσα λεφτά; Μπας και τα ‘κλεψες;».

Η κυρά Καλή έκατσε και της τα εξιστόρησε όλα, με το νι και με το σίγμα. Η γειτόνισσα ήταν πλούσια και δεν είχε ανάγκη, όμως ζήλεψε και χωρίς να χάσει καιρό ξεκίνησε την επομένη μέρα το πρωί για το δάσος. Αφού έφτασε στην καλύβα, χτύπησε την πόρτα και της άνοιξαν τα παλικάρια.

– «Καλημέρα θείτσα», πέρασε να ξαποστάσεις και να σε φιλέψουμε.

– «Κακή, ψυχρή κι ανάποδη», τους απάντησε θυμωμένη και συνέχισε στο ίδιο ύφος… «Ξυλιάσανε τα χέρια μου και πάγωσαν τα πόδια μου μ’ αυτόν το βρωμόκαιρο».

Παρ’ όλα αυτά, έκατσε δίπλα στο τζάκι και πιάσαν την κουβέντα. Κάποια στιγμή ο γέροντας τη ρώτησε: «Για πες μου να χαρείς, ποιο μήνα αγαπάς περισσότερο; Ποιος είναι πιο καλός;».

– «Όλοι τους είναι χάλια… πάρτον τον έναν και χτύπα τον στον άλλο! Κανέναν δεν αγαπώ. Ο Γενάρης με παγώνει με τα χιόνια και ο Φλεβάρης με ζαλίζει με τα καρναβάλια του που έρχονται όλοι στο σπίτι και ζητάνε να βρω ποιοι είναι μασκαρεμένοι. Ο Μάρτης φέρνει χελιδόνια και κουτσουλάνε τις αυλές και ο Απρίλης μου φέρνει αλλεργία, φτερνίζομαι και γεμίζω σπυριά. Ο Μάης φέρνει τα λουλούδια, τρέχουν τα παιδιά, φωνές παντού… μου παίρνουνε τ’ αυτιά. Ο Ιούνης φέρνει δουλειές, μπελάδες, ….τρέχα να θερίσεις και τον Ιούλη ν’ αλωνίσεις… ούφ…Ιούλης κι Αύγουστος τι ζέστη! ιδρώτας, μπάνια… άμμο παντού, καύσωνας, μύγες και κουνούπια. Σωστή φρίκη!Ο Σεπτέμβρης πάλι; Τρύγος, κούραση… α πα πα πα… Και τον Οκτώβρη πιο πολλές δουλειές, έρχονται οι βροχές, με τρελαίνουν οι βροντές κι οι αστραπές! Ο Νοέμβρης στρώσε – ξέστρωσε, ψάξε μάλλινα, στρώσε χαλιά και κάνε υπομονή για να αντέξεις του Δεκέμβρη το μπελά: καλικάντζαροι, γλυκά, δώρα, κάλαντα και πάει ο παράς!».

Ο γέροντας έκανε ένα νεύμα στα παλικάρια και εκείνα, αφού βγήκαν από το δωμάτιο, επέστρεψαν μετά από λίγο φέρνοντας στην κυρά το δεμάτι με τα ξύλα και το πουγγί. «Ορίστε! Αυτά είναι για σένα. Ξύλα για το τζάκι και αυτό το πουγγί που θα το ανοίξεις μόνον όταν φτάσεις στο σπίτι σου, μα μην ξεχάσεις πρώτα να κλείσεις καλά καλά την πόρτα!», της είπαν τα παλικάρια κι η κυρά έφυγε γρήγορα – γρήγορα και χωρίς να χαιρετήσει κανέναν…

Μόλις έφτασε στο σπίτι, πέταξε το δεμάτι με τα ξύλα έξω από την καλύβα και κρατώντας σφιχτά το πουγγί έτρεξε στο σπίτι της. Πρώτα έκλεισε και μαντάλωσε τα παραθύρια και την πόρτα και μετά αναποδογύρισε το πουγγί περιμένοντας να ξεχυθούν τα χρυσά φλουριά. Μα αυτό ήταν γεμάτο φαρμακερά φίδια που απλώθηκαν στο σπιτικό της. Έτσι πήρε ένα μάθημα για τον κακό της τρόπο και τα απαίσια λόγια της, ενώ η κυρά Καλή έζησε ευτυχισμένη κι αγαπημένοι με όλους. Ψέματα ή αλήθεια, έτσι λεν’ τα παραμύθια!…

12 Μήνες αθλητές

Δώδεκα μήνες αθλητές στο γήπεδο του χρόνου,
δώδεκα μήνες αθλητές κάνουν αγώνα δρόμου.

Ο Γενάρης με μποτίνια κι ο Φλεβάρης με παλτό
και ο Μάρτης με σορτσάκι ριγωτό.

Ο Απρίλης με κασκέτο και με άσπρες ελβιέλες
και ο Μάιος κι ο Ιούνιος με τις ξώπλατες φανέλες.

Δώδεκα μήνες στη γραμμή τινάζουνε τα πόδια
κι όλοι πηδάνε με ορμή του δρόμου τα εμπόδια.

Ο Ιούλιος ο χίπις με μπλου τζην και χαϊμαλιά
και ο Αύγουστος με ψάθα και γυαλιά.

Ο Σεπτέμβρης κι ο Οκτώβρης με αδιάβροχα σακάκια
κι ο Νοέμβρης κι ο Δεκέμβρης με πουλόβερ και σκουφάκια.

Δώδεκα μήνες στη γραμμή τινάζουνε τα πόδια
κι όλοι πηδάνε με ορμή του δρόμου τα εμπόδια.

Δώδεκα μήνες αθλητές στο γήπεδο του χρόνου,
δώδεκα μήνες αθλητές κάνουν αγώνα δρόμου.

(Μουσική: Δημήρης Μαραγκόπουλος, Στίχοι: Μαριανίνα Κριεζή, Ερμηνεία: Σπύρος Σακκάς, Αντώνης Κοντογεωργίου)

Οι δώδεκα μήνες

Τους μήνες στη σειρά θα βάλω με χαρά
μα θέλω και βοήθεια από εσάς παιδιά!

Ο Γενάρης με τα κρύα πρώτος είναι, πάει μπροστά
δεύτερος είν’ ο Φλεβάρης μασκαράδες κι Αποκριά

Τρίτος έρχεται ο Μάρτης με παρέλαση παιδιά
τέταρτος είν’ ο Απρίλης φέρνει και την Πασχαλιά

Τους μήνες στη σειρά θα βάλω με χαρά
μα θέλω και βοήθεια από εσάς παιδιά!

Πέμπτος είναι πάντα ο Μάης που ‘χει την Πρωτομαγιά
κι ο Ιούνης είναι έκτος τα σχολειά είναι πια κλειστά!

Έβδομος είν’ ο Ιούλης πάμε στην ακρογιαλιά
όγδοος ο Αύγουστός μας που γιορτάζει η Παναγιά!

Ένατος μήνας, Σεπτέμβρης ξανανοίξαν τα σχολειά
κι ο Οκτώβρης με το ΟΧΙ δέκατος είν’ στη σειρά

Ο ενδέκατος Νοέμβρης που μαζεύει την ελιά
κι ο δωδέκατος Δεκέμβρης τα Χριστούγεννα είν’ κοντά!

Τους μήνες στη σειρά έβαλα σωστά
με τη βοήθειά σας τα πήγα μια χαρά

Τους μήνες στη σειρά έβαλα σωστά
και για τη βοήθεια ευχαριστώ, παιδιά!

(Στίχοι, μουσική: Μηνάς Γκίνος)

Πηγή: simeiakairwn.wordpress.com, mouseio-kozanis.gr

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s