kimintenia

Διονύσιος Φιλόσοφος
(Μουσείο Π. Βρέλλη)

Ο φλογερός δεσπότης Διονύσιος (1541 – 11 Σεπτ. 1611) ξεσήκωσε τη Θεσσαλία και την Ήπειρο στα μαύρα χρόνια της σκλαβιάς. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια που του επέτρεψε να φύγει στην Πάδοβα για σπουδές ιατρικής, φιλοσοφίας, φιλολογίας, λογικής, αστρονομίας και ποίησης. Τον χαρακτήριζε μεγάλη φιλομάθεια και μιλούσε 7 γλώσσες! Για τούτο και απεκλήθη «Φιλόσοφος». Στην Ευρώπη ήρθε σε επαφή με δυτικούς ηγεμόνες προσπαθώντας να εξασφαλίσει στρατιωτική βοήθεια για την επανάσταση. Όταν το κίνημά του απέτυχε, οι Οθωμανοί δυνάστες τον συνέλαβαν και τον έγδαραν ζωντανό σε μια σπηλιά στο κάστρο των Ιωαννίνων, όπου σήμερα υπάρχει το μνημείο του. Ο Παύλος Βρέλλης στο Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων του, έχει συμπεριλάβει συγκλονιστικά το μαρτύριό του.

Η λίμνη Ιωαννίνων και το σεράι του Αλή πασά στο Κάστρο

Ο εθνομάρτυρας Διονύσιος ο Φιλόσοφος γεννήθηκε στην Παραμυθιά Θεσπρωτίας το 1541 μ.Χ., με καταγωγή από το χωριό Αβδέλλα Γρεβενών. Πολύ νέος έγινε μοναχός στο Διχούνι, στο μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου. Αργότερα μετέβη στην Πάδοβα και στην Κωνσταντινούπολη, όπου σπούδασε Ιατρική, Φιλοσοφία, Φιλολογία, Λογική, Αστρονομία και Ποίηση, ενώ μιλούσε επτά γλώσσες. Τούτα δείχνουν τη μεγάλη φιλομάθειά του, εξ ου και η προσωνυμία «Φιλόσοφος», που του αποδόθηκε και με την οποία έμεινε στην ιστορία. Κατά την παραμονή του στη Δύση και στην Πόλη ο Διονύσιος επεχείρησε δυναμικά να ξεσηκώσει φιλελληνικά αισθήματα και να συγκεντρώσει δυνάμεις και εφόδια για να υποστηρίξει ένα επαναστατικό κίνημα κατά των Οθωμανών τυράννων, επιστρέφοντας στην πατρίδα του.

Υπήρξε Επίσκοπος Τρίκκης και Λαρίσης και το 1601, έλαβε μέρος σε επαναστατικό κίνημα κατά των Τούρκων, στον Βάλτο Αιτωλίας. Για τη δράση του αυτή, οι μεν Τούρκοι τον επικήρυξαν, το δε Πατριαρχείο τον καθαίρεσε από τον επισκοπικό θρόνο Λαρίσης. Σύμφωνα με το συναξάρι του: «Εκ του λόγου τούτου αιτιολογείται πιθανώς η έλλειψις πάσης μνείας του αγίου τούτου ανδρός, όστις ηδικήθη υπό της ιστορίας, εν τοις συναξαρισταίς». Ως απλός ιερομόναχος πλέον, τη νύχτα 10ης-11η Σεπτεμβρίου 1611, ο Διονύσιος και άλλοι επαναστάτες, όπως ο Ζώτος Τσίριπος και ο Γεώργιος Ντελής, κατευθύνονται προς τα Γιάννενα, με ένα εξεγερμένο σώμα 800-1.000 χωρικών οπλισμένων με πρωτόγονα όπλα, όπως ρόπαλα, δρεπάνια, σφενδόνες, μαχαίρια και γιαταγάνια και μόνο 40 άντρες έφεραν αρκεβούζια -παλαιού τύπου όπλα. Εισέρχονται στη συνοικία της Καλούτσιανης και επιτίθενται στο τουρκικό διοικητήριο, κατατροπώνουν την τουρκική φρουρά και Οσμάν Πασάς μόλις κατορθώνει να διαφύγει λαβωμένος.

Η σπηλιά του κάστρου όπου κατέφυγε ο Διονύσιος

Αιφνιδιασμένοι και αλαλιασμένοι οι Τούρκοι σκόρπισαν και οι φλόγες του Διοικητηρίου, που στέγαζε τον Πασά και τον σουλτανικό θησαυρό, φώτισαν την ολοσκότεινη νύχτα. Ως τ’ άστρα έφταναν, μαζί με τις φλόγες, οι πολεμόχαρες ιαχές του μεθυσμένου όχλου των χωρικών και των γιδάρηδων, που μέσα στο αίμα τους έβραζε η οργή δύο αιώνων σκλαβιάς και τυραννίας. Τα Γιάννενα ήταν στα χέρια των Εθνεγερμένων! Οι Τούρκοι δεν ήταν αήττητοι! Τελικά, οι Τούρκοι με τον Οσμάν κατέφυγαν και κλείστηκαν στο Κάστρο των Ιωαννίνων, το οποίο πολιορκούσε ο Διονύσιος με τους επαναστάστες του. Το κίνημα ήταν καλά οργανωμένο, όμως προδόθηκε.. Καθώς πλησίασαν το Κάστρο, για να μπουν θριαμβευτές σε αυτό, όπως σχεδιάζαν, οι πύλες βρέθηκαν κλειστές! Οι ευγενείς φεουδάρχες υπολόγισαν πιο πολύ τα τιμάρια τους και τα προνόμια που τους είχε παραχωρήσει ο Σουλτάνος, παρά τις αβέβαιες νίκες των πειναλέων και άοπλων στασιαστών, που ξεσήκωσε ο φλογερός Δεσπότης. «Προς τι οι επικίνδυνες περιπέτειες; Ας κλειστούμε ουδέτεροι μέσα στο Κάστρο, να ιδούμε τι θ’ απογίνει και προς τα πού θα κλίνει η ζυγαριά».

Μέσα στην οχλοβοή και στη νύχτα, μπροστά στις κλειστές πύλες του Κάστρου, δεν άργησε ν’ απλωθεί στους ανοργάνωτους και άοπλους χωρικούς η σύγχυση. Σκορπίστηκαν στην πόλη και χωρίς συνοχή πια, στη μέθη της πρώτης νίκης, στο ξάφνισμα του βουβού Κάστρου, στον τρόμο της νύχτας, έδωσαν τον καιρό στους αιφνιδιασμένους Τούρκους να συνέρθουν, ν’ ανασυνταχτούν, να ορμήσουν πάνω τους και ν’ αρχίσουν να τους πελεκάνε.. Οι Τούρκοι αντεπιτέθηκαν με ιππικό κατά των επαναστατών, οι οποίοι άφησαν νεκρούς, στο πεδίο της μάχης, περίπου 200 στασιαστές. Οι υπόλοιποι κατέφυγαν στα βουνά. Η αυγή που ξημέρωνε είδε τη θλιβερότερη σκηνή της τραγικής αυτής ιστορίας. Η σφαγή που επακολούθησε δεν περιγράφεται… «Άλλους μεν εσκότωσαν, άλλους έψησαν ζωντανούς, άλλους έβαλαν εις τα τζεγγέλια και άλλους επαλούκωσαν. Και έγινεν αιματοχυσία πολλή εις το Κάστρον, εις ταις στράταις, όπου τις διηγήσεται …».

Σε μια σπηλιά, κοντά στη λίμνη, κάτω απ’ τα βράχια του Κάστρου, ανακάλυψαν μετά από προδοσία και τον ασπρομάλλη Ιεράρχη. Μετά από βασανιστική ανάκριση, στην οποία τον υπέβαλε ο Οσμάν Πασάς, στο ερώτημά του «Γιατί προκάλεσε την εξέγερση;», ο Διονύσιος απάντησε: «Πολέμησα για να ελευθερώσω τον λαό μου από τα βάσανα και την τυραννία σας!». Έξαλλος τότε ο Οσμάν διέταξε να τον γδάρουν ζωντανό, όπως και έγινε, ποινή που επέβαλαν παγίως οι Οθωμανοί σε στασιαστές – επαναστάτες.

Το μαρτύριο του Διονυσίου Φιλοσόφου
(Μουσείο Παύλου Βρέλλη)

Αφού τον έγδαραν, οι Οθωμανοί δήμιοι γέμισαν το δέρμα του με άχυρο. Τον διαπόμπεψαν έτσι σε πόλεις και χωριά, από τα Γιάννενα ως την Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με το συναξάρι του: «Καταπνιγείσης και ταύτης της επαναστάσεως ο Διονύσιος εκρύβη εις τι σπήλαιον της λίμνης των Ιωαννίνων. Προδοθείς υπό των Εβραίων και συλληφθείς υπό των Τούρκων, υπέστη φρικτά βασανιστήρια, παραμένων αδούλωτος την ψυχήν και πιστός εις την Χριστιανικήν πίστιν. Οι Τούρκοι εξέδειραν τον άγιον ζώντα και παραγεμίσαντες το δέρμα αυτού δι’ αχύρων περιήγαγον αυτό εις διαφόρους πόλεις. Κομίσαντες τούτο εις Κωνσταντινούπολιν, το επέδειξαν εις τον Σουλτάνον, όστις φρικιάσας επί τη οικτρή ταύτη θέα, ηγέρθη από του θρόνου του».

Τα αντίποινα των Τούρκων υπήρξαν επίσης φρικτά.. Στέρησαν τα προνόμια από τους Χριστιανούς τιμαριούχους, παρά τη «νομιμοφροσύνη» που είχαν επιδείξει κατά την νύχτα που εκδηλώθηκε το κίνημα και τα όνειρα της Λευτεριάς ενταφιάστηκαν κάτω από τη βαρύτερη σκλαβιά και τυραννία για τρεις ακόμα ολόκληρους αιώνες στα Γιάννενα. Ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος, ο πρώτος μεγάλος Εθνεγέρτης της Τουρκοκρατίας, δέχτηκε, νεκρός πια, τον χλευασμό των ανάξιων αντιπάλων του, που τον παρέστησαν κακό δαίμονα και αντί για «Φιλόσοφο», τον είπαν «Σκυλόσοφο!».

Αναθηματική πλάκα στο κάστρο Ιωαννίνων

Το Έθνος όμως τιμά τον μάρτυρα του Ελληνισμού και της Χριστιανοσύνης και περιφρονεί τους τουρκολάτρες εχθρούς της μνήμης του. Στα Γιάννενα τιμητική μαρμάρινη στήλη μπροστά στην «τρύπα του Σκυλοσόφου», όπως λέγεται η σπηλιά όπου συνελήφθη, υπενθυμίζει την ηρωική μορφή του Εθνεγέρτη Ιεράρχη. Στα Τρίκαλα στήθηκε με τιμές η προτομή του. Στην Καρδίτσα περιφέρεται η εικόνα του στη λιτανεία που τελείται στην εορτή του Αγίου Σεραφείμ και στήθηκε και εκεί άλλη προτομή του.

Κορυφαίο μνημείο, που ιστορεί μοναδικά το φρικτό μαρτύριο του αγίου Ιεράρχη, αποτελεί το κέρινο ομοίωμά του, που φυλάσσεται στο Μουσείο Ελληνικής Ιστορίας Παύλου Βρέλλη, στα Γιάννενα, ένα παντοτινό αμείλικτο τεκμήριο της οθωμανικής ωμότητας και φρικαλεότητας σε βάρος του λαού μας. Τέλος, ο πρώην Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος, αείμνηστος Χρυσόστομος Παπαδόπουλος, είχε περιλάβει τον Διονύσιο τον Φιλόσοφο ανάμεσα στους ενδόξους νεομάρτυρες της Εκκλησίας μας και του είχε αφιερώσει διεξοδική μελέτη. Η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του Αγίου Διονυσίου του Φιλοσόφου την 10η Οκτωβρίου εκάστου έτους.

Πηγή: kimintenia.com