kimintenia

Παραδόσεις για τον μήνα που μας εισάγει στο γλυκό φθινόπωρο

Κάποτε ήταν ο έβδομος μήνας του έτους, όμως έγινε ένατος. Από τον τρύγο και τα πρωτοβρόχια μέχρι την Ινδικτιώνα και τα Ελευσίνια Μυστήρια, ο Σεπτέμβρης είναι ο μήνας που μας εισάγει στο φθινόπωρο κουβαλώντας ιστορία αιώνων. Καθώς μπαίνει ο Σεπτέμβριος, μαζί του, τουλάχιστον ημερολογιακά, μπαίνει στη ζωή μας και το φθινόπωρο. Παραδοσιακά, ο Σεπτέμβρης συνδέθηκε κυρίως με την επιστροφή από τις διακοπές, το άνοιγμα των σχολείων, τον τρύγο, την προετοιμασία των χωραφιών και τις πρώτες αλλαγές του καιρού.

Πίσω όμως από τον ένατο μήνα του σημερινού ημερολογίου κρύβεται μια εντυπωσιακή ιστορία, που ξεκινά από την αρχαία Ρώμη και φτάνει μέχρι τις ελληνικές λαϊκές παραδόσεις.

Γιατί λέγεται Σεπτέμβριος, αφού είναι ο ένατος μήνας; Η απάντηση βρίσκεται στη Ρώμη. Η ονομασία September προέρχεται από τη λατινική λέξη «septem», δηλαδή επτά. Κι αυτό επειδή στο παλαιό δεκάμηνο ρωμαϊκό ημερολόγιο ο Σεπτέμβριος ήταν πράγματι ο έβδομος μήνας του έτους. Όταν αργότερα προστέθηκαν στην αρχή του έτους ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος, ο Σεπτέμβριος μετακινήθηκε στην ένατη θέση, αλλά κράτησε το παλιό του όνομα. Μάλιστα, η Ρωμαϊκή Σύγκλητος είχε αποφασίσει κάποτε να μετονομάσει τον μήνα προς τιμήν του αυτοκράτορα Τιβέριου. Εκείνος όμως αρνήθηκε, θεωρώντας ότι οι συνεχείς αλλαγές στα ονόματα των μηνών θα προκαλούσαν σύγχυση.

Η 1η Σεπτεμβρίου και η βυζαντινή Πρωτοχρονιά

Η πρώτη ημέρα του Σεπτεμβρίου είχε ιδιαίτερη σημασία ήδη από τη ρωμαϊκή εποχή. Τότε προσδιοριζόταν ο ετήσιος φόρος που έπρεπε να καταβάλουν οι πολίτες, η λεγόμενη «indictio». Η παράδοση αυτή πέρασε στο Βυζάντιο ως Ινδικτιών και η 1η Σεπτεμβρίου καθιερώθηκε ως αρχή του έτους. Μέχρι σήμερα η Ορθόδοξη Εκκλησία θεωρεί την ημερομηνία αυτή ως αρχή του εκκλησιαστικού έτους.

Ο Σεπτέμβριος των αρχαίων Ελλήνων

Στο αρχαίο αττικό ημερολόγιο τα πράγματα ήταν φυσικά διαφορετικά. Η περίοδος του σημερινού Σεπτεμβρίου αντιστοιχούσε σε τμήματα των μηνών Μεταγειτνιώνα και Βοηδρομιώνα. Κορυφαίο γεγονός της εποχής αποτελούσαν τα περίφημα «Ελευσίνια Μυστήρια», μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές τελετές της αρχαιότητας, που λάβαινε χώρα στην Ελευσίνα. Την ίδια περίοδο υπήρχαν και άλλες γιορτές, όπως τα Αδώνια, τα Μεταγείτνια, τα Γενέσια και τα Βοηδρόμια.

Τρυγητής, Σποριάρης, Σταυρίτης και Χινόπωρος

Στην ελληνική λαϊκή παράδοση ο Σεπτέμβριος απέκτησε πολλά ονόματα, σχεδόν όλα συνδεδεμένα με τον αγροτικό βίο και την ύπαιθρο. Λέγεται Τρυγητής ή Τρυγομηνάς, επειδή είναι ο κατ’ εξοχήν μήνας του τρύγου. Ονομάστηκε Σποριάρης, επειδή τότε αρχίζει η προετοιμασία για τη σπορά, αλλά και Σταυρίτης, από τη μεγάλη θρησκευτική εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου. Απαντάται ακόμη ως Χινόπωρος, αφού σηματοδοτεί την είσοδο στο φθινόπωρο, αλλά και ως Ορτυκολόγος, λόγω της εποχικής αποδημίας των ορτυκιών προς τον Νότο.

Το ρόδι, ο Χάρος και οι παλιές δοξασίες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προλήψεις που συνόδευαν την πρώτη ημέρα του μήνα. Σε παλαιότερες εποχές οι έγκυες απέφευγαν κάθε εργασία την 1η Σεπτεμβρίου, ημέρα εορτής του Αγίου Συμεών του Στυλίτη, εξ αιτίας ενός λαϊκού λογοπαίγνιου ανάμεσα στο «Συμεών» και το «σημαδεύω».

Η ίδια ημέρα χαρακτηριζόταν και «Ημέρα του Χρονογράφου». Σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασία, τότε ο Χάρος κατέγραφε εκείνους που επρόκειτο να πεθάνουν μέσα στη χρονιά. Για να ξορκίσουν το κακό, οι νοικοκυραίοι έσπαγαν ένα ρόδι στην είσοδο του σπιτιού.

Ο μήνας της επιστροφής και της νέας αρχής

Ο σημερινός Σεπτέμβριος έχει χάσει μεγάλο μέρος της παλιάς αγροτικής και λαογραφικής του ταυτότητας, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί έναν μήνα – ορόσημο. Οι διακοπές τελειώνουν, τα σχολεία ανοίγουν, οι πόλεις γεμίζουν ξανά, οι επιχειρήσεις επιστρέφουν στους κανονικούς τους ρυθμούς και η καθημερινότητα επανέρχεται στον γνώριμο ρυθμό της.

Στην ελληνική ύπαιθρο όμως, ο παλιός Σεπτέμβριος επιμένει. Τα σταφύλια ωριμάζουν, ο τρύγος αρχίζει και η γη προετοιμάζεται για τον νέο γεωργικό κύκλο. Ίσως γι’ αυτό ο Σεπτέμβριος έχει κάτι που δεν έχουν πολλοί άλλοι μήνες: είναι ταυτόχρονα τέλος και αρχή. Το καλοκαίρι φεύγει, το φθινόπωρο έρχεται και ένας καινούργιος κύκλος της ζωής ξεκινά.

Πηγή: huffingtonpost.gr