kimintenia

Λόγος στὸν Πάγκαλο Ἰωσήφ

Όσιος Ἐφραὶμ ὁ Σῦρος

Ὁ Θεὸς τοῦ Ἀβραάμ, ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσαάκ, ὁ Θεὸς τοῦ Ἰακώβ, ὁ εὐλογημένος Θεός, ὁ ὁποῖος διάλεξες τὸ ἅγιο γένος τῶν δικῶν σου ὑπηρετῶν ποὺ σὲ ἀγάπησαν, δώρισε ὡς ἀγαθὸς νὰ ἀναβρύσουν σ’ ἐμένα μὲ πολλὴ ἀφθονία τὰ ρέματα τῆς χάρης σου, γιὰ νὰ μπορέσω νὰ περιγράψω τὸ λαμπρὸ καὶ σπουδαιότατο θέαμα τοῦ πάγκαλου Ἰωσήφ, ὁ ὁποῖος ἦταν διαρκῶς τὸ σεμνὸ στήριγμα τῶν βαθύτατων γηρατειῶν τοῦ πατριάρχη Ἰακώβ. Γιατί αὐτὸ τὸ παιδί, εἰκόνισε ἀπὸ τὴ νεανική του ἡλικία τὶς δύο παρουσίες τοῦ Χριστοῦ: τὴν πρώτη, ποὺ ἔγινε ἀπὸ τὴν Παρθένο Μαρία καὶ αὐτὴ ἐπίσης ποὺ πρόκειται νὰ τρομάξει τὰ σύμπαντα.

Τώρα λοιπόν, ἀγαπητοί, ἀγαπημένοι ἀπὸ τὸν Χριστό, ἂς γίνουμε σταθεροὶ καὶ ἂς ἔχουμε χαρὰ στὴν ψυχή, ὥστε νὰ ἀκοῦμε καὶ νὰ βλέπουμε χωρὶς περισπασμοὺς τὰ τόσο μεγάλα κατορθώματα ἑνὸς εὐγενέστατου παιδιοῦ. Ἐγὼ μάλιστα, ἀδελφοί μου, δὲν λέω μόνο αὐτό, ὅτι δηλαδὴ ἦταν εὐγενέστατο τὸ νεαρὸ παιδί, ἀλλὰ ὅτι ἦταν καὶ ἀξιοθαύμαστο, καὶ πηγὴ σωφροσύνης, γενναιότατος νικητής, θαυμαστὸ τρόπαιο. Γι’ αὐτὸ λοιπὸν κυρίως ἔγινε προτύπωση ἐκείνης τῆς μέλλουσας παρουσίας τοῦ Κυρίου.

Ἂς ἀποβάλει λοιπὸν ὁ καθένας ἀπὸ τὴν ψυχὴ τοῦ ὅλη τὴ μέριμνα τῶν γήινων πραγμάτων, καὶ ἂς δεχθεῖ μὲ πόθο τὰ μελωδικὰ ἄσματα, διότι εἶναι πνευματικὰ καὶ εὐφραίνουν τὴν ψυχή. Διότι, ὅπως ὁ Κύριος στάλθηκε σ’ ἐμᾶς ἀπὸ τὴν πατρικὴ ἀγκαλιά, γιὰ νὰ σώσει ὅλους ἐμᾶς, ἔτσι καὶ τὸ παιδί, ὁ Ἰωσήφ, στάλθηκε ἀπὸ τὴν πατρικὴ ἀγκαλιὰ τοῦ Ἰακώβ, νὰ μάθει νέα γιὰ τοὺς ἀδελφούς του. Καὶ ὅπως οἱ σκληροὶ ἀδελφοὶ τοῦ Ἰωσήφ, μόλις τὸν εἶδαν νὰ πλησιάζει, ἄρχισαν νὰ σκέφτονται κακὸ ἐναντίον του, παρ’ ὅλο ποὺ αὐτός τους ἔφερνε εἰρηνικὸ χαιρετισμὸ ἀπὸ τὸν πατέρα τους, ἔτσι καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ποὺ ἦταν διαρκῶς σκληρόκαρδοι, μόλις εἶδαν τὸν Σωτῆρα, ἔλεγαν: «Αὐτὸς εἶναι ἀληθινὰ ὁ κληρονόμος, ἂς τὸν φονεύσουμε, καὶ ὅλα θὰ γίνουν δικά μας». Καὶ ὅπως οἱ ἀδελφοὶ τοῦ Ἰωσὴφ ἔλεγαν: «Ἂς τὸν σκοτώσουμε λοιπὸν καὶ ἂς ἀπαλλαγοῦμε ἀπὸ τὰ ὄνειρά του», κατὰ τὸν ἴδιο λοιπὸν τρόπο καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἔλεγαν: «Ἐλᾶτε, ἂς τὸν φονεύσουμε, καὶ ἂς πάρουμε τὴν κληρονομιά του».

Οἱ ἀδελφοὶ τοῦ Ἰωσήφ, ἐνῷ ἔτρωγαν, τὸν πούλησαν συγχρόνως, ἀφοῦ τὸν ἔσφαξαν μὲ τὴν διάθεσή τους. Ἔτσι, κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο, καὶ οἱ σιχαμεροὶ Ἰουδαῖοι, ἐνῷ ἔτρωγαν τὸ πασχαλινὸ δεῖπνο, ἔσφαξαν τὸν Σωτῆρα. Ἡ κατάβαση τοῦ Ἰωσὴφ στὴν Αἴγυπτο συμβολίζει τὴν κατάβαση τοῦ Σωτῆρα μας πάνω στὴ γῆ. Καὶ μὲ τὸν ἴδιο τρόπο ποὺ ὁ Ἰωσὴφ μέσα στὸ δωμάτιο καταπάτησε ὅλη τὴ δύναμη τῆς ἁμαρτίας, φορῶντας λαμπρὰ τὰ βραβεῖα τῆς νίκης ἐναντίον τῆς Αἰγύπτιας, τῆς κυρίας του, ἔτσι καὶ ὁ Κύριος μας, ὁ Σωτῆρας τῶν ψυχῶν μας, ἀφοῦ κατέβηκε στὸν Ἅδη, διέλυσε ἐκεῖ μὲ τὴ δύναμή του ὅλη τὴν κυριαρχία τοῦ φοβερότατου καὶ δυσπόρθητου Τυράννου.

Ἐπειδὴ ὁ Ἰωσὴφ νίκησε τὴν ἁμαρτία, τοποθετεῖται στὴ φυλακή, ὡς τὴν ὥρα ποὺ φόρεσε τὸ στέμμα, ἔτσι καὶ ὁ Κύριός μας, γιὰ νὰ σηκώσει ὅλη τὴν ἁμαρτία τοῦ κόσμου, τοποθετεῖται στὸ μνῆμα. Ὁ Ἰωσὴφ στὴ φυλακὴ πέρασε δύο χρόνια, ζῶντας ἐκεῖ μὲ μεγάλη ἄνεση. Ὁ Κύριός μας ὅμως ἔμεινε τρεῖς μέρες στὸν Ἅδη, ὡς δυνατός, χωρὶς νὰ ὑποστεῖ φθορά. Ὁ Ἰωσὴφ βγαίνει ἀπὸ τὴ φυλακὴ μὲ χαρά, μὲ τὴ διαταγὴ τοῦ Φαραώ, ὡς ἀληθινὴ προτύπωση, ἐξηγῶντας εὔκολα τὴν ἔκβαση τῶν ὀνείρων καὶ φανερώνοντας τὴν ἀφθονία ποὺ πρόκειται νὰ ἔρθει, ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστὸς ὅμως ἀναστήθηκε ἀπὸ τοὺς νεκροὺς μὲ τὴ δική του δύναμη, ἀφοῦ ἀπογύμνωσε τὸν Ἅδη ἀπὸ τὰ λάφυρά του, προσφέροντας στὸν Πατέρα του τὴ συμφιλίωσή μας, κηρύσσοντας τὴν ἀνάσταση καὶ τὴν αἰώνια ζωή.

Ὁ Ἰωσὴφ κάθισε στὸ ἅρμα τοῦ Φαραὼ ἀποκτῶντας ἐξουσία ἐπάνω σὲ ὅλη τὴν Αἴγυπτο. Ὁ Σωτῆρας μας ὅμως, ὁ προαιώνιος Βασιλιᾶς, ἀφοῦ ἀνέβηκε στοὺς οὐρανοὺς μέσα σὲ φωτεινὴ νεφέλη, κάθεται μὲ δόξα στὰ δεξιὰ τοῦ Πατέρα, ἐπάνω στὰ Χερουβείμ, ὡς μονογενὴς Υἱός. Καὶ ὅταν βασίλευσε ὁ Ἰωσὴφ στὴν Αἴγυπτο, ἀφοῦ ἀπέκτησε ἐξουσία ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν του, ὁδηγοῦνται οἱ ἀδελφοὶ τοῦ μὲ τὴ θέλησή τους μπροστὰ στὸ βῆμα ἐκείνου ποὺ φονεύθηκε ἀπὸ αὐτούς. Ὁδηγοῦνται νὰ προσκυνήσουν μὲ φόβο καὶ τρόμο μπροστὰ σ’ ἐκεῖνον ποὺ πουλήθηκε ἀπὸ αὐτοὺς γιὰ νὰ θανατωθεῖ, καὶ μὲ φόβο προσκυνοῦν μπροστὰ στὸν Ἰωσήφ, ποὺ δὲν τὸν ἤθελαν νὰ βασιλεύσει σ’ αὐτούς. Καὶ ὅταν ὁ Ἰωσὴφ ἀναγνώρισε τοὺς ἀδελφούς του, φανέρωσε μὲ ἕνα του λόγο ὅτι εἶναι φονιᾶδες καὶ ἐκεῖνοι ὅταν τὸ πληροφορήθηκαν, ἔμειναν ἄφωνοι καὶ ἔνιωσαν μεγάλη ντροπή, χωρὶς νὰ μποροῦν ἐντελῶς νὰ ἀπολογηθοῦν κάτι, ἀναγνωρίζοντας μὲ ἀκρίβεια τὴν ἁμαρτία ποὺ ἔκαναν τὴν ὥρα ἐκείνη ποὺ τὸν πούλησαν. Αὐτὸς μάλιστα ποὺ θεωροῦσαν μεταξύ τους ὅτι εἶχε ἐξαφανισθεῖ στὸν Ἅδη, βρέθηκε ξαφνικὰ νὰ βασιλεύει σ’ αὐτούς.

* Λόγος στὸν Πάγκαλο Ἰωσήφ – Ὅσιος Ἐφραὶμ ὁ Σῦρος, Ἀπόδοση στὴ Νεοελληνική: Κ. Φραντζολάς, ΙΗ΄. Λόγος στον πάγκαλο Ιωσήφ, Τόμος Ζ΄: Κ. Φραντζολάς, ΙΗ’. Λόγος στον πάγκαλο Ιωσήφ, τόμ. Ζ’.

Τη Αγία και Μεγάλη Δευτέρα μνείαν ποιούμεθα του μακαρίου Ιωσήφ του παγκάλου

Η Εκκλησία όρισε να «ποιούμεθα μνείαν του παγκάλου Ιωσήφ» την Μεγάλη Δευτέρα. Τι δεν έπαθε ο Ιωσήφ! Από ποιους; Από τα ίδια του τα αδέλφια. Έτσι είναι ο άνθρωπος. Από κει που μπορεί να είναι του Θεού άνθρωπος και ν’ ακολουθεί τον Θεό και τελικά να σώζεται εν Θεώ, μπορεί να βρεθεί στην αντίθετη πλευρά και να τυραννεί και να βασανίζει τους ανθρώπους του Θεού.

Όπως η ανθρωπότητα, ενώ έρχεται ο Κύριος να σώσει τον άνθρωπο, η ανθρωπότητα σταυρώνει, θανατώνει τον Χριστό. Δεν τον θανάτωσαν τον Χριστό απλώς κάποιοι κακοί άνθρωποι. Όλοι μας, εάν δεν νιώσουμε ότι είμαστε σταυρωτές του Χριστού, δεν μπορούμε να νιώσουμε όλη τη λύτρωση αυτή που φέρνει και όλη αυτή την ανάσταση που φέρνει ο Κύριος.

Τα αδέλφια του Ιωσήφ είναι αυτά που τόσο άπονα φέρονται, τόσο εγωιστικά, τόσο άσπλαχνα, σαν να μην έχουν ίχνος ανθρωπίνης ευαισθησίας, πολύ περισσότερο αδελφικής, από ζήλεια και φθόνο. Να το θυμηθούμε αυτό, παρακαλώ, όλοι μας αυτές τις ημέρες· θα πούνε και τα τροπάρια «δια φθόνον παρέδωκαν αυτόν». Εκεί είναι το κακό.

Τον Χριστό δεν μπορούσαν να τον δεχθούν, δεν μπορούσαν να καταλάβουν; Δεν σ’ αφήνει ο φθόνος να καταλάβεις, δεν σ’ αφήνει ο φθόνος να δεις την αλήθεια. Και δεν υπάρχει ψυχή που δεν προσβάλλεται από τον φθόνο· και, όποιος κρατάει μέσα του τον φθόνο, ούτε να δει μπορεί ούτε να καταλάβει ούτε να συγκρατήσει τον εαυτό του. Γίνεται θεριό κανείς. Μπορεί δηλαδή τα χειρότερα πράγματα να τα κάνει κανείς επηρεαζόμενος, κινούμενος από φθόνο, όχι απλώς από την αγριότητα που μπορεί να έχει κανείς. «Δια φθόνον παρέδωκαν» τον Κύριον και εσταύρωσαν τον Κύριον (Ματθ. 27:18), τον θανάτωσαν τον Κύριον· και από φθόνο εδώ τα αδέλφια του Ιωσήφ εγκληματούν.

Και ο Ιωσήφ έζησε πριν από τον Κύριο· γιατί, όπως είπαμε κι άλλη φορά κι όπως λένε τα βιβλία, είναι προτύπωσις του Κυρίου. Μιμητής του Κυρίου πριν έρθει ο Κύριος. Φθονείται κι αυτός, όπως ο Κύριος, πάσχει κι αυτός αναιτίως όπως ο Κύριος. Και υφίσταται σε τέτοιο βαθμό ό,τι υφίσταται, που πρέπει συν τοις άλλοις να έφτασε στο σημείο εκείνο που ο άνθρωπος αισθάνεται περισσότερο από κάθε άλλη φορά τη μεγάλη δυσκολία, τη μεγάλη πίεση, το μεγάλο ζόρισμα, όπως ο Κύριος θα πει πάνω στον Σταυρό: «Θεέ μου, Θεέ μου, ίνα τι με εγκατέλιπες» (Ματθ. 27:46).

Και ο Ιωσήφ εκεί κάτω, άγνωστος εν μέσω αγνώστων, και τόσο-τόσο άδικα να εγίνοντο όλα και το ένα κατόπιν του άλλου, το ένα χειρότερο από το άλλο. Και οπωσδήποτε έζησε και τέτοιες καταστάσεις, τέτοια βιώματα: «Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες». Ωστόσο όμως μένει εκεί, άνθρωπος του Θεού, πιστός. Και όπως το γνωρίζουμε, όταν αργότερα φανερώθηκε στ’ αδέλφια του και είδαν τ’ αδέλφια του ποιος είναι κλπ., μεταφέρθηκαν όλοι στην Αίγυπτο, μετακόμισαν εκεί. Αλλά, όταν πέθανε ο Ιακώβ, φοβήθηκαν τ’ αδέλφια του φοβήθηκαν. «Τώρα -σκέφθηκαν- που πέθανε ο πατέρας μας, κάτι θα μας κάνει ο αδελφός μας». Και τον πλησίασαν και του είπαν: «Ξέρεις, ο πατέρας μας είπε να σου πούμε να μας συγχωρήσεις εκείνη την αμαρτία και να μη μας κάνεις τίποτε». Και ο Ιωσήφ τους λέει: «Μη φοβείσθε, είμαι άνθρωπος του Θεού εγώ» (Γεν. 50:19).

Πώς σκέφτονται οι άνθρωποι, οι άνθρωποι που τιμήθηκαν μ’ αυτήν την αξία τη μεγάλη, που είπαμε. Αλλά πώς γίνεται ο άνθρωπος και πώς σκέφτεται ο άνθρωπος, όταν δεν είναι του Θεού, είναι έξω από τον Θεό. Πόσες φορές ο αμαρτωλός, που ακόμη δεν βρήκε την πίστη την αληθινή και δεν πήρε σωστά τον δρόμο, νομίζει ότι κι ο Θεός ακόμη θα τον εκδικηθεί· έτσι μοιάζει το πράγμα στα βάσανα που περνάει.

Έτσι νόμιζαν κι αυτοί. Αλλά ο Ιωσήφ τους είπε δεν είναι δυνατόν, μη φοβάστε, «του γαρ Θεού ειμι εγώ». Όντως δηλαδή είναι ο εκλεκτός του Θεού, όντως είναι το σκεύος του Θεού, είναι το όργανο του Θεού, ο άνθρωπος του Θεού.

Ο Ιωσήφ από μικρό παιδί το ένιωσε αυτό σαν να είχε μέσα του ένα κάτι που τον οδηγούσε στον δρόμο αυτό. Και αποδέχθηκε πλήρως αυτή την εύνοια που του έδειξε ο Θεός· τα δέχθηκε ευχαρίστως όλα, όσα υπέστη, ακριβώς διότι ήταν του Θεού άνθρωπος, διότι τον διάλεξε ο Θεός, διότι ήθελε να τον κάνει τελικά ο Θεός έτσι όπως τον ήθελε. Και παρεδόθη ο Ιωσήφ, παρεδόθη, έδωκε τον εαυτόν του. Όχι φανταζόμενος τούτο και κείνο. Όχι, αλλά κάνοντας υπακοή στον Θεό. Και πέρασε όλα αυτά που πέρασε και ήπιε τα πικρά ποτήρια που ήπιε. Αλλά τίποτε όμως δεν τον άλλαξε προς το κακό, δεν τον επηρέασε· είναι του Θεού μέχρι τέλους.