kimintenia

Το περγαμόντο είναι ο καρπός του δέντρου «Περγαμοντιά» που ανήκει στα εσπεριδοειδή. Το επιστημονικό όνομα της περγαμοντιάς είναι «Κίτρος η περγάμιος» (Citrus bergamia) του γένους Κίτρος (Citrus) της οικογένειας των Ρυτοειδών (Rutaceae). Είναι δέντρο αειθαλές, σχετικά μικρό σε μέγεθος και με φύλλωμα που ποικίλλει σε σχήμα. Οι βλαστοί του είναι χρώματος ανοικτού πράσινου. Τα φύλλα του είναι μεγάλα, λογχοειδή και μυτερά. Τα άνθη του είναι λευκά και οι καρποί του σχετικά μεγάλοι, με χρώμα κιτρινωπό, σε σχήμα σφαίρας ή αχλαδιού. Το δέντρο του περγαμόντου απαντάται συχνά σε καλλωπιστικούς και βοτανικούς κήπους. Καλλιεργείται με σπορά σε εσωτερικό χώρο στα τέλη του χειμώνα είτε απ’ ευθείας στον κήπο, από τις αρχές της άνοιξης ως το μέσο του καλοκαιριού.

Το περγαμόντο δεν έχει σαφή καταγωγή. Εκτιμάται ότι πρόκειται για μετάλλαξη άλλων εσπεριδοειδών και συγκεκριμένα ότι είναι υβρίδιο δύο ειδών Κίτρου: του Citrus limetta και του Citrus aurantium. Για τη χώρα προέλευσής του επίσης υπάρχουν περισσότερες θεωρίες, με επικρατέστερες την Κίνα, την Ελλάδα, την Ισπανία, τις Κανάριες Νήσους, αλλά και τα νησιά Μπαρμπάντος. Η ονομασία του περγαμόντου λέγεται πως οφείλεται στην τουρκική λέξη «bey armudu» (το αχλάδι του κυρίου), υποστηρίζεται όμως και η εκδοχή ότι το όνομα αυτό δόθηκε στο δέντρο όταν κατά τον 16ο έκτο αιώνα, Ευρωπαίοι φυτολόγοι το ανακάλυψαν στην πόλη Bergama της Ανατολίας.

Καθώς είναι ευαίσθητη στο ψύχος, η περγαμοντιά καλλιεργείται κυρίως σε θερμά κλίματα, όπως στην Καλαβρία, στην Ακτή Ελεφαντοστού, στην Τουρκία και στην Ελλάδα: στην Κορινθία, Αργολίδα, Ηλεία, Κέρκυρα, Κεφαλονιά, Άνδρο και Κρήτη. Στην Τουρκία σημαντικές περιοχές παραγωγής περγαμόντου είναι οι πόλεις Antalya, Mersin, Hatay και τα Adana. Λέγεται ότι δεν επιτρέπεται να επισκεφτεί κανείς την Antalya χωρίς να δοκιμάσει την περίφημη μαρμελάδα περγαμόντο της περιοχής! Το δέντρο αυτό προτιμά το καλό κηπόχωμα, καλά αποστραγγιζόμενο και μέρη ηλιόλουστα ως διάστικτα σκιερά. Χάρη στα αιθέρια έλαιά του δεν υφίσταται βλάβες από τα έντομα. Οι ζεστές, μεγάλες καλοκαιρινές μέρες είναι η καλύτερη στιγμή για να συλλέξετε τα φύλλα και τα άνθη της περγαμοντιάς.

Το φρούτο του περγαμόντου δεν τρώγεται ωμό, καθώς έχει πικρή γεύση, όμως γίνεται περίφημο γλυκό του κουταλιού και μαρμελάδα. Για πολλούς το περγαμόντο θεωρείται -δικαίως- ως «ο βασιλιάς» των γλυκών κουταλιού χάρη στο φίνο άρωμά του και στη μοναδική γεύση του! Το ξύσμα του φλοιού χρησιμοποιείται ευρύτατα στη ζαχαροπλαστική. Το άρωμα του περγαμόντου είναι ξεχωριστό και έντονο και χρησιμοποιείται σε τεράστια ποικιλία τσαγιών, με διασημότερο το τσάι Earl Grey, καθώς και στα λουκούμια. Επίσης το περγαμόντο χρησιμοποιείται ως συστατικό σε κουλουράκια, σοκολάτες, στον χαλβά, σε φρουί γλασέ, κουφέτα, καραμέλες, σε αρωματισμένο γάλα (Χιώτικο γάλα) και σε πολλές ακόμα εφαρμογές κυρίως της ζαχαροπλαστικής. Πιο περιορισμένα χρησιμοποιείται το περγαμόντο και στη μαγειρική, κυρίως ως συνοδευτικό κρεατικών και αλλαντικών. Μοναδικό σε άρωμα και γεύση είναι και το λικέρ Περγαμόντου που προσφέρεται ως ηδύποτο αλλά χρησιμοποιείται και στη ζαχαροπλαστική. Ειδικά στην Άνδρο παρασκευάζεται και έχει ιδιαίτερη αξία το πράσινο, ολόκληρο περγαμόντο, όπως και το καρουλάκι φλοιού περγαμόντο στο τέλος του χειμώνα.

Μία ακόμα από τις σημαντικότερες εφαρμογές του περγαμόντου είναι στην καλλυντική βιομηχανία. Το αιθέριο έλαιο του περγαμόντου είναι περιζήτητο στην αρωματοθεραπεία και χρησιμοποιείται, εδώ και αιώνες, σε σαπούνια, αρώματα, λοσιόν, αποσμητικά κ.ά. Η χρήση του τοποθετείται χρονικά στην εποχή που εμφανίστηκε και η κολόνια (νερό της Κολωνίας). Περιέχει μεγάλες ποσότητες πολυφαινολών, αιθέριο έλαιο και αντιοξειδωτικά. Οι θεραπευτικές του ιδιότητες είναι επίσης πολλές: αναλγητικές, αντικαταθλιπτικές, αντισηπτικές κ.ά. Μελέτες έχουν δείξει ότι το περγαμόντο μειώνει τα επίπεδα της ολικής και της κακής χοληστερόλης LDL, ενώ παράλληλα αυξάνει την προστατευτική HDL χοληστερόλη. Διεγείρει το ενδοκρινικό σύστημα, προκαλώντας ηρεμία και χαλάρωση, αλλά και την έκκριση ορμονών και βοηθά στη διατήρηση του σωστού μεταβολικού ρυθμού. Βοηθά στη μείωση των τριγλυκεριδίων και του σακχάρου του αίματος καθώς και στην πρόληψη από προσβολές από τις ψείρες και άλλα παράσιτα. Επίσης το περγαμόντο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανακούφιση από τα τσιμπήματα κουνουπιών, στη θεραπεία της ακμής και των εκζεμάτων καθώς και στον πονόλαιμο.

Το τσάι του περγαμόντου (earl grey) πίνεται ζεστό ή κρύο, βοηθάει το πεπτικό σύστημα και καταπραΰνει τον βήχα και την ιγμορίτιδα. Περιέχει υψηλά επίπεδα κατεχίνης, ενός αντιοξειδωτικού που καταπολεμά τις στοματικές λοιμώξεις καθώς και άφθονο φθόριο που προστατεύει τα δόντια από την τερηδόνα. Επίσης περιέχει υψηλές ποσότητες αντιοξειδωτικών που καταπολεμούν τις ελεύθερες ρίζες, οι οποίες ευθύνονται για διάφορα είδη καρκίνου. Το τσάι περγαμόντου βοηθά και στην απώλεια βάρους. Το έλαιο του περγαμόντου έχει αποδειχτεί ότι αποτελεί ισχυρό αντιμικροβιακό και αντιμυκητιακό απέναντι σε διάφορα είδη candida, κυρίως στις στοματίτιδες. Πιστεύεται ότι βοηθάει στην κατάθλιψη και την αϋπνία και στην αντιμετώπιση της ουρολοίμωξης. Όταν λαμβάνεται από το στόμα, ανοίγει την όρεξη και δυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα. Η εισπνοή ατμού φύλλων του περγαμόντου καταλαγιάζει τον πονοκέφαλο, θεραπεύει τη γρίπη και σταματά τη ναυτία.

Καλή επιτυχία!

Πηγή: enallaktikidrasi.com, gastronomos.gr, el.wikipedia.org