kimintenia

Victor Jara
(28 Σεπτεμβρίου 1932 – 16 Σεπτεμβρίου 1973)

Ο Βίκτορ Χάρα υπήρξε Χιλιανός ποιητής, τραγουδιστής, συνθέτης, θεατρικός σκηνοθέτης και συγγραφέας, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του μουσικού – πολιτικού κινήματος «Nueva Canción Chilena», που αποτέλεσε τη φωνή των φτωχών και των δημοκρατών στη Χιλή της δεκαετίας του 1960 και των αρχών του ’70. Με την επικράτηση του πραξικοπήματος του στρατηγού Πινοσέτ, στις 11 Σεπτέμβρη 1973, ο εκλεγμένος πρόεδρος της χώρας, Σαλβαδόρ Αλιέντε ανετράπη, ενώ ο Χάρα συνελήφθη την επομένη του πραξικοπήματος, μεταφέρθηκε στο Στάδιο της Χιλής, μαζί με πολλούς ακόμα πολιτικούς κρατουμένους, και αφού υπέστη βασανιστήρια, δολοφονήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 1973.

El pueblo unido jamas sera vencido

Το 1970 ο Σαλβαδόρ Αλιέντε ως υποψήφιος της Λαϊκής Ενότητας, ενός συνασπισμού σοσιαλιστών, κομμουνιστών, ριζοσπαστών και μερικών αποστατών χριστιανοδημοκρατών, απέσπασε το 36,3% και έγινε πρόεδρος της Χιλής. Η πορεία μέχρι το Παλάσιο ντε λα Μονέδα, ωστόσο, μόνο εύκολη δεν ήταν. Ο Αλιέντε ήθελε να οδηγήσει την χώρα του στην ουτοπία και για τον λόγο αυτό βρήκε απέναντί του Θεούς και Δαίμονες (βλέπε ΗΠΑ και λοιπές δυνάμεις).

Κινητοποίησε σπουδαίους ανθρώπους του πνεύματος και των τεχνών προκειμένου να σταθούν δίπλα του και να δώσουν τον κοινό αγώνα. Ένας από αυτούς ο σπουδαίος Πάμπλο Νερούδα. Στο πλευρό του στάθηκε και ο τραγουδοποιός Βίκτορ Χάρα. Στρατευμένος τραγουδιστής, ο Χάρα είχε, σαν καλλιτέχνης, παγκόσμια εμβέλεια.

Ο Βίκτορ Λίδιο Χάρα Μαρτίνεθ (Victor Lidio Jara Martinez, 28 Σεπτεμβρίου 1932 – 16 Σεπτεμβρίου 1973) γεννήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1932, στην πόλη Lonquén, κοντά στην πρωτεύουσα Σαντιάγκο. Ήταν παιδί μίας αγροτικής οικογένειας. Θύμα ενδοοικογενειακής βίας από τον πατέρα του, ο Βίκτορ Χάρα βρήκε από μικρή ηλικία καταφύγιο στη μουσική. Η μητέρα του Αμάντα επέμενε στην εκπαίδευση των παιδιών της και έτσι ο Χάρα βρέθηκε σε ένα καθολικό σχολείο του Σαντιάγκο. Ο θάνατος της μητέρας του, το 1947, όταν εκείνος ήταν 15 ετών ήταν το γεγονός που συγκλόνισε τη ζωή του.

Γεννημένος μέσα στη φτώχεια, στα περίχωρα του Σαντιάγο της Χιλής, ο Βίκτορ Χάρα άρχισε να γίνεται σιγά – σίγα γνωστός τραγουδώντας για τα βάσανα των φτωχών και των εργατών. Σάρκα από τη σάρκα τους ήταν. Ξεκίνησε να σπουδάζει για να γίνει λογιστής, αλλά σύντομα σταμάτησε και άρχισε να φοιτά σε μία ιερατική σχολή, ώστε να γίνει ιερέας. Τελικά, απογοητευμένος από την εκκλησία, εγκατέλειψε τη σχολή. Αφού υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία γύρισε στη γενέτειρά του και ξεκίνησε να ασχολείται με τη μουσική και το θέατρο. Ήταν η μοίρα του. Η συνάντησή του με τη Βιολέτα Πάρα (Violeta Parra), τραγουδίστρια παραδοσιακής μουσικής, αποτέλεσε το έναυσμα για τον Χάρα να εμβαθύνει στο συγκεκριμένο είδος μουσικής, ενσωματώνοντας σε αυτό πολιτικά στοιχεία.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 έγινε μέλος της θεατρικής ομάδας Compañía de mimos de Noisvander και άρχιζε να σπουδάζει υποκριτική και σκηνοθεσία στη Σχολή Θεάτρου του Πανεπιστημίου της Χιλής (Scuola di Teatro dell’ Università del Cile). Το 1957 μπήκε στην ομάδα έρευνας παραδοσιακών τραγουδιών και χορών Cuncumén, ενώ πέντε χρόνια αργότερα πήρε και το πτυχίο του στη θεατρική σκηνοθεσία.

Με τη σύζυγό του Τζόαν

Το 1961 έγραψε το πρώτο του τραγούδι, το «Paloma quiero contarte» και λίγο αργότερα ηχογράφησε, με το γκρουπ Cuncumén το «Folclore chileno», στο οποίο συμπεριελήφθησαν και δύο τραγούδια του, το «Paloma quiero contarte» και το «La canción del minero». «Canto a lo Humano» («Ύμνος στον Άνθρωπο»), «El derecho de vivir en paz» («Το δικαίωμα του να ζω σε ειρήνη», 1971), «Pregaria a un Labrador» («Προσευχή σ’ έναν εργάτη», 1971), «La Poblacion» («Ο λαός», 1972), το εμβληματικό «El pueblo unido jamas sera vencido» («Λαός ενωμένος, ποτέ νικημένος», 1973), είναι μερικά μόνο από τα τραγούδια που έγραψε ή απλά τραγούδησε ο Χάρα και έγιναν ύμνοι στα χείλη όσων στήριζαν την ουτοπία του Αλιέντε.

Το πρώτο θεατρικό έργο που σκηνοθέτησε ήταν το «Parecido a la felicidad» του Alejandro Sieveking, το 1959. Μέχρι το 1972 σκηνοθέτησε περισσότερα από δέκα έργα, μεταξύ των οποίων τον «Μανδραγόρα» του Νικολό Μακιαβέλλι (1960) και την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή (1969), ενώ υπήρξε και βοηθός σκηνοθέτη τρεις φορές: το 1960 στο «La Viuda de Apablaza» του Germán Luco Cruchaga, το 1963 στο «Ο καυκασιανός κύκλος με την κιμωλία» του Μπέρτολτ Μπρεχτ και το 1966 στο «Μαρά/Σαντ» του Πέτερ Βάις. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 μέχρι το 1968 ήταν διευθυντής της «Academia de folclore de la Casa de la Cultura de Ñuñoa» και από το 1964 μέχρι το 1967 ήταν καθηγητής υποκριτικής στο Πανεπιστήμιο.

Ο Χάρα υπήρξε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Χιλής και της Κεντρικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Νεολαίας της Χιλής (Juventudes Comunistas de Chile). Το τραγούδι του «Venceremos», όπως και το «El Pueblo Unido Jamas Sera Vencido» του Sergio Ortega, έγιναν συνώνυμα της Αριστεράς στη Χιλή, ύμνοι του κόμματος της «Λαϊκής Ενότητας» του Αλιέντε και τραγουδήθηκαν από χιλιάδες αριστερούς, αντιστασιακούς και αγωνιστές στη χώρα. Ο Χάρα μαζί με τον Νερούδα είχαν «οργώσει» τη Χιλή δυο και τρεις φορές, προκειμένου να μεταφέρουν την ελπίδα και το μήνυμα της νίκης.

Όταν ο Αλιέντε κέρδισε τις εκλογές το 1970 και έγινε πρόεδρος της Χιλής, ο Βίκτορ Χάρα έγινε Πολιτιστικός Πρέσβης της χώρας. Εργάστηκε ως βασικός μουσικοσυνθέτης της Εθνικής Τηλεόρασης της Χιλής, ταξίδεψε στη Σοβιετική Ένωση και την Κούβα, ενώ συνόδευσε τον Νερούδα στο ταξίδι του στη Σουηδία, όπου ο τελευταίος παρέλαβε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας «για την ποίηση που, με τη δράση μιας στοιχειώδους δύναμης, δίνει ζωή στο πεπρωμένο και στα όνειρα μιας ηπείρου».

Ο Βίκτορ Χάρα τραγουδά στο Ελσίνκι, στις 25 Αυγούστου 1969

Πραξικόπημα, σύλληψη και δολοφονία

Ο πρόεδρος της Χιλής Σαλβαδόρ Αλιέντε

Το πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου του 1973 ο Αουγκούστο Πινοσέτ καταλαμβάνει με πραξικόπημα την εξουσία στη Χιλή, με τη βοήθεια της CIA. Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας ο εκλεγμένος πρόεδρος της χώρας Σαλβαδόρ Αλιέντε έπεφτε νεκρός μέσα στο προεδρικό μέγαρο. Οι πραξικοπηματίες, αφού πρώτα περικύκλωσαν και βομβάρδισαν το Προεδρικό Μέγαρο, στη συνέχεια εισέβαλαν σε αυτό. Ο Αλιέντε επέλεξε ο ίδιος να δώσει τέλος στη ζωή του με ένα Καλάσνικοφ που του είχε χαρίσει ο Φιντέλ Κάστρο. Ακολούθησαν, την ίδια ημέρα, αθρόες συλλήψεις στελεχών της Λαϊκής Ενότητας και απλών αγωνιστών.

Ανάμεσα σε αυτούς που συνελήφθησαν ήταν και ο τραγουδιστής του κινήματος «Nueva canción», Βίκτορ Χάρα, ο οποίος βασανίστηκε και δολοφονήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου του 1973. Πολλά από τα εγκλήματα της δικτατορίας του Πινοσέτ στη Χιλή παραμένουν θαμμένα και άγνωστα. Άγνωστοι παρέμειναν για πάνω από πέντε δεκαετίες και πολλοί βασανιστές της χούντας του Πινοσέτ, που οδήγησαν στον θάνατο χιλιάδες ανθρώπους.

Αριστερά: Ο πρόεδρος της Χιλής Σαλβαδόρ Αλιέντε απομακρύνεται από το προεδρικό μέγαρο από τους πραξικοπηματίες του Πινοσέτ, στις 11 Σεπτεμβρίου 1973. Δεξιά: Το πτώμα του Αλιέντε λίγες ώρες μετά

Ο Βίκτορ Χάρα συνελήφθη το πρωί της 12ης Σεπτεμβρίου από στρατιωτικούς την ώρα που βρισκόταν στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Σαντιάγο σε μία έκθεση κατά του φασισμού. Μεταφέρθηκε στο Εθνικό Στάδιο της Χιλής όπου κρατήθηκε μαζί με άλλους πολιτικούς κρατουμένους. Στην αρχή, μέσα στον χάος που επικρατούσε, οι στρατιωτικοί που μετέφεραν τον Χάρα στο στάδιο δεν ενημέρωσαν για την ταυτότητά του εκείνους που τον παρέλαβαν.

Τις πρώτες ώρες ο Χάρα βασανίστηκε όσο και οι υπόλοιποι πολιτικοί κρατούμενοι. Μέχρι που κάποια στιγμή κάποιος από τους επικεφαλής στρατιωτικούς τον αναγνώρισε και τον ρώτησε, αν πράγματι ήταν ο τραγουδιστής που περιόδευε μαζί με τον Αλιέντε. Ο Χάρα του απάντησε καταφατικά και από εκείνη τη στιγμή και μετά η «περιποίηση» των οργάνων της χούντας προς τον Χάρα έγινε ιδιαίτερη. Ο τραγουδιστής της ουτοπίας μεταφέρθηκε σε ένα από τα υπόγεια του σταδίου όπου για πάνω από τρεις ημέρες βασανίστηκε σκληρά και απάνθρωπα.

Στις 16 Σεπτεμβρίου 1973 ένας από τους βασανιστές του τού έσπασε τα δάχτυλα του χεριού του. Στη συνέχεια του ζήτησε να παίξει κιθάρα και να διασκεδάσει τους συγκρατούμενούς του. Ο Βίκτορ Χάρα παρά τους αφόρητους πόνους πήρε την κιθάρα στα χέρια του και τραγούδησε το «Venceremos». Η κίνηση αυτή εκνεύρισε τους βασανιστές του και ένας από αυτούς τον εκτέλεσε επί τόπου, με μια σφαίρα στο κεφάλι.

Διώξεις πολιτών στους δρόμους της Χιλής με την επικράτηση του πραξικοπήματος, 1973

Η σύζυγος του Βίκτορ Χάρα, Τζόαν, πληροφορήθηκε μετά τη δολοφονία του, ότι ο σύζυγός της είχε συλληφθεί από τους πραξικοπηματίες. Μαρτυρίες από το Στάδιο της Χιλής, όπου συγκεντρώθηκαν οι πολιτικοί κρατούμενοι, αναφέρουν πως ένας υπολοχαγός με το προσωνύμιο «Πρίγκιπας» αναγνώρισε μέσα στο πλήθος τον Χάρα και πως αφού τον βασάνισαν, στη συνέχεια τον δολοφόνησαν. Η ίδια η Τζόαν Χάρα είχε καταγγείλει πως όταν παρέλαβε τη σορό του συζύγου της, το σώμα του έφερε φρικτά σημάδια κακοποίησης. Το κεφάλι του ήταν γεμάτο αίματα και αιματώματα, στη δεξιά πλευρά της κοιλιάς υπήρχε μια μεγάλη πληγή, στο στήθος του είχε πολλές μικρές οπές και τα χέρια του ήταν παραμορφωμένα.

Πολιτικοί κρατούμενοι στο Στάδιο της Χιλής (Estadio Chile), σήμερα Στάδιο «Βίκτορ Χάρα»

Ο 18χρονος τότε στρατιώτης Jose Alfonso Paredes Marquez έζησε τη δολοφονία του Χάρα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, ο Χάρα στάθηκε μπροστά στον αντιστράτηγο Nelson Haase, αλλά και έναν ακόμα, ο οποίος παραμένει άγνωστος μέχρι σήμερα. Οι δύο αυτοί έπαιξαν «ρώσικη ρουλέτα» και πυροβόλησαν τον Χάρα στο κεφάλι. Στη συνέχεια διέταξαν τους στρατιώτες ν’ ανοίξουν πυρ στο άψυχο σώμα του και εναντίον ακόμα δεκατεσσάρων κρατουμένων που υπήρξαν μάρτυρες της δολοφονίας του. Έχοντας επίγνωση της επιρροής που είχε ο Χάρα στην κοινωνία, δόθηκε εντολή να τον θάψουν σε έναν ομαδικό τάφο.

Βίκτορ Χάρα

Η δολοφονία του Χάρα ήταν μέρος του σχεδίου της δικτατορίας για να διαλύσει το κίνημα «Nueva canción». Οτιδήποτε συνδεόταν με αυτό καταστράφηκε, όπως παραδοσιακά όργανα και αρχεία. Το συγκρότημα Inti Illimani, που βρισκόταν σε περιοδεία στην Ευρώπη, όταν έγινε το πραξικόπημα, παρέμεινε στην εξορία. Στην εξορία οδηγήθηκαν και οι Sergio Ortega, Patricio Manns και Isabel Parra.

Το όνομα του Χάρα στη Χιλή απαγορεύτηκε και οποιοσδήποτε είχε στην κατοχή του υλικό που σχετιζόταν με το «Nueva canción» συλλαμβάνονταν, ενώ ο στρατός έμπαινε σε σπίτια ψάχνοντας στοιχεία «μαρξιστικής προπαγάνδας». Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, η γυναίκα του, Τζόαν Χάρα ζήτησε τη συνδρομή των αρχών για ν’ αποκαλυφθούν οι δολοφόνοι, όχι μόνο του άντρα της, αλλά όλων των αγωνιστών. Ο υπολοχαγός με το προσωνύμιο «Πρίγκηπας» παραμένει άγνωστος, ενώ πολλά στελέχη των Εθνικών Υπηρεσιών Πληροφοριών, που φέρονται να συμμετείχαν σε βασανιστήρια κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Πινοσέτ, εξακολουθούν να κατέχουν υψηλόβαθμες θέσεις και εξουσία στη Χιλή.

Μετά την πτώση του αιματοβαμμένου καθεστώτος του Πινοσέτ η οικογένεια, οι φίλοι και οι σύντροφοι του Χάρα ξεκίνησαν μια εκστρατεία δικαίωσης του ανθρώπου τους με στόχο οι φυσικοί αυτουργοί της δολοφονίας να καταλήξουν στη φυλακή. Η Τζόαν Χάρα δεν έπαψε ποτέ, μέχρι και την ημέρα που πέθανε, στις 12 Νοεμβρίου 2023, να ζητά δικαιοσύνη για τη σύλληψη, την κράτηση, τον βασανισμό και τη δολοφονία του συζύγου της.

Ο Βίκτορ Χάρα τραγουδά με τα παιδιά σε μια φτωχογειτονιά της Χιλής

Τον Ιούνιο του 2008 ο Χιλιανός δικαστής Χουάν Εδουάρδο Φουέντες αποφάσισε να ξανανοίξει τον φάκελο της δολοφονίας του Βίκτορ Χάρα και δήλωσε ότι θα εξέταζε νέα αποδεικτικά στοιχεία που είχε προσκομίσει η οικογένεια του δολοφονηθέντος. Σχεδόν έναν χρόνο μετά, στις 28 Μαΐου του 2009, απαγγέλθηκε κατηγορία για τη δολοφονία του Χάρα σε βάρος οκτώ ατόμων, που όταν εκδηλώθηκε το πραξικόπημα ήταν στρατιώτες. Για έναν εξ αυτών, τον Pedro Barrientos Núñez, που κατοικούσε στη Φλόριντα, εκδόθηκε διεθνές ένταλμα σύλληψης. Ο Núñez, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, ήταν υπεύθυνος για τον θάνατο του Χάρα. Παρ’ όλα αυτά, οι αρχές των ΗΠΑ δεν προχώρησαν στην έκδοσή του.

Στις 4 Σεπτεμβρίου 2013 το «Κέντρο για τη Δικαιοσύνη και τη Λογοδοσία» (Center for Justice and Accountability), μια διεθνής οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, με έδρα το Σαν Φραντσίσκο, υπέβαλε, εκ μέρους της χήρας και των παιδιών του Βίκτορ Χάρα, μήνυση στα αμερικανικά δικαστήρια, κατά του Pedro Barrientos Núñez. Στη μήνυση αυτή ο Núñezs κατηγορείται μεταξύ άλλων για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, σύμφωνα με το Alien Tort Statute, για βασανιστήρια και για τον θάνατο κρατουμένου χωρίς δίκη, σύμφωνα με τον Νόμο για την προστασία των θυμάτων βασανιστηριών, σε σχέση με τον θάνατο του Βίκτορ Χάρα.

Τον Αύγουστο του 2023 το Ανώτατο Δικαστήριο της Χιλής επικύρωσε τις καταδίκες σε ποινές κάθειρξης 8 ως 25 ετών σε βάρος του στρατηγού ε.α. Ερνάν Τσακόν και άλλων έξι πρώην στρατιωτικών, για τη δολοφονία του Βίκτορ Χάρα. Την επομένη της απόφασης, ο 85χρονος Τσακόν αυτοκτόνησε, όταν αστυνομικοί μετέβησαν στο σπίτι του για να τον οδηγήσουν στη φυλακή. Τον Οκτώβριο εκείνης της χρονιάς είχε επίσης συλληφθεί, στις ΗΠΑ, ο Πέδρο Πάμπλο Μπαριέντος, ένας από τους απόστρατους αξιωματικούς των ενόπλων δυνάμεων της Χιλής που εμπλεκόταν στα βασανιστήρια εναντίον του Χάρα. Μάλιστα, ο συγκεκριμένος είχε εμφανιστεί και σε ντοκιμαντέρ του Netflix σχετικά με την υπόθεση δολοφονίας του Χάρα, δηλώνοντας αθώος! Ήδη ωστόσο από το 2016, Ομοσπονδιακό δικαστήριο της Φλόριντα τον είχε κρίνει ένοχο για τον βασανισμό και τον φόνο του Βίκτορ Χάρα, έπειτα από δίωξη που του ασκήθηκε με πρωτοβουλία της οικογένειας του θύματος.

2026: Συνελήφθη ο τελευταίος χουντικός δολοφόνος του Βίκτορ Χάρα

53 χρόνια μετά την άγρια δολοφονία του θρυλικού χιλιανού τραγουδιστή, στα τέλη Ιουλίου 2026, ένας ακόμη καταζητούμενος συνελήφθη από τις αρχές της χώρας και προφυλακίστηκε, όπως μεταδίδει η βρετανική εφημερίδα Guardian. Ο Νέλσον Χάασε Ματσέι, απόστρατος συνταγματάρχης, καταζητείτο από το 2023, αφού ο ίδιος και ακόμη έξι απόστρατοι στρατιωτικοί καταδικάστηκαν ερήμην για τη δολοφονία του Χάρα και ενός ακόμη ανδρός. Ο Ματσέι συνελήφθη στο Πουγιέουε, αγροτική περιοχή στα νότια της Χιλής, ενώ ο αρμόδιος δικαστής διέταξε την άμεση προφυλάκισή του.

Το Ίδρυμα Βίκτορ Χάρα, που ιδρύθηκε από τη χήρα του, Βρετανίδα χορεύτρια και ακτιβίστρια Τζόαν Χάρα, ανέφερε σε σύντομη ανακοίνωσή του: «Πληροφορηθήκαμε ότι ο απόστρατος συνταγματάρχης Νέλσον Χάασε Ματσέι, ο οποίος διέφευγε της δικαιοσύνης από το 2023, εντοπίστηκε και φυλακίστηκε. Χαιρετίζουμε αυτή την εξέλιξη. Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι, μισό αιώνα μετά τις δολοφονίες του Βίκτορ Χάρα και του Λιτρέ Κιρόγα, είναι δύσκολο να θεωρήσουμε ότι αυτό συνιστά πραγματική δικαιοσύνη».

Ο αστερισμός Victor Jara

Το 1973, ο Σοβιετικός αστρονόμος Νικολάι Τσερνίχ, που παρατηρούσε το στερέωμα από το Ναουτσνί της Κριμαίας, ανακάλυψε έναν νέο αστερισμό. Πρόκειται για έναν αστεροειδή της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών με απόλυτο μέγεθος (όπως ορίζεται για το Ηλιακό Σύστημα) 13,8. Στον νέο αστεροειδή δόθηκε το όνομα του πρόσφατα τότε δολοφονημένου Βίκτορ Χάρα, που θα φωτίζει παντοτινά με το έργο και τη θυσία του τον ουρανό της ελευθερίας και της δικαιοσύνης των φτωχών και των αδυνάτων όλων των λαών της γης.

Πηγές: sansimera.gr, tvxs.gr, el.wikipedia.org, alchetron.com, el.wikipedia.org, alfavita.gr, reader.gr