Άγιος Ευθύμιος Επίσκοπος Σάρδεων ο Ομολογητής

26 Δεκεμβρίου

Ο άγιος Ευθύμιος γεννήθηκε το 754 στην Ουζάρα της Λυκαονίας. Σε νεαρή ηλικία ταξίδεψε στην Αλεξάνδρεια, όπου και σπούδασε. Αφού επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, ακολούθησε τον μοναχικό βίο. Διετέλεσε Μητροπολίτης Σάρδεων και διακρίθηκε στη διάρκεια της Εικονομαχίας, ως ένθερμος οπαδός της εικονόφιλης παράταξης. Εκοιμήθη στις 26 Δεκεμβρίου 831, εξόριστος στο νησί του Αγίου Ανδρέα στην Προποντίδα.

Πριν από το 787 ο Ευθύμιος χειροτονήθηκε μητροπολίτης Σάρδεων, αξίωμα που διατήρησε μέχρι το θάνατό του. Ανέπτυξε μεγάλη δραστηριότητα στην περιοχή και κατέβαλε προσπάθειες να μεταστρέψει οπαδούς της παράταξης των εικονομάχων. Το 787, σε ηλικία 33 ετών, έλαβε μέρος στη Ζ’ Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια. Κατά τη διάρκεια της συνόδου ο Ευθύμιος συμμετείχε σε όλες τις συνεδρίες και υπερασπίστηκε με σθένος τις θέσεις των εικονοφίλων, βασιζόμενος σε κείμενα του Μαξίμου Ομολογητή. Επί Κωνσταντίνου Στ’ (780-797) και Ειρήνης (797-802) έλαβε ενεργό μέρος στα πολιτικά δρώμενα και στάλθηκε (περί το 798) επικεφαλής αυτοκρατορικής πρεσβείας στο χαλίφη Χαρούν αρ-Ρασίντ (Harun al-Rashid) στη Βαγδάτη, με σκοπό τη διαπραγμάτευση συνθήκης ειρήνης. Επί Νικηφόρου Α’ (802-811) πιθανόν εξακολουθούσε να ασχολείται με την πολιτική.

Προς το τέλος του 803 κατηγορήθηκε για συμμετοχή στη στάση του Βαρδάνη Τούρκου και εξορίστηκε μαζί με άλλους δύο επισκόπους (το Θεοφύλακτο Νικομηδείας και τον Ευδόξιο Αμορίου) στο νησί Παντελλαρία (Patallarea ή Pantelleria), μεταξύ της Σικελίας και της αφρικανικής ακτής. Έπειτα από περίπου δύο χρόνια οι κληρικοί ανακλήθηκαν από την εξορία. Ο Ευθύμιος ωστόσο δεν επέστρεψε στις Σάρδεις, αλλ’ οδηγήθηκε στην Κωνσταντινούπολη με την κατηγορία ότι εκάρη μοναχή μια νεαρή γυναίκα, την οποία σκόπευε να νυμφευτεί ο αυτοκράτορας. Λίγο πριν από το 806 φυλακίστηκε. Οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν στον Ευθύμιο την περίοδο αυτή πιθανόν να οφείλονταν σε πολιτικές σκοπιμότητες παρά σε εικονομαχικές προστριβές, λαμβανομένης υπ’ όψη της γενικότερης πολιτικής και θρησκευτικής στάσης του Νικηφόρου Α’.

Παρά την υποστήριξη του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, Ταρασίου, δεν επετράπη στον Ευθύμιο να επιστρέψει στην επισκοπική έδρα του. Το 813, όταν ανήλθε στον θρόνο ο εικονομάχος Λέων Ε’ Αρμένιος (813-820), ο Ευθύμιος βρισκόταν στο θέμα Οψικίου, όπου κατέβαλε προσπάθειες να προσεταιριστεί επιφανείς κληρικούς της εικονόφιλης παράταξης. Τότε ο Λέων του προσέφερε τον πατριαρχικό θρόνο προκειμένου να τον αποσπάσει από το έργο που επιτελούσε στην Περιφέρειά του. Ο Ευθύμιος έμεινε πιστός στις εικονόφιλες πεποιθήσεις του και δεν ανταποκρίθηκε στην προσφορά. Τον Δεκέμβριο του 814 μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, κατόπιν πρόσκλησης του πατριάρχη Νικηφόρου Α’, για να συμμετάσχει στη σύνοδο των εικονόφιλων κληρικών. Μετά τη σύνοδο, στις αρχές του 815 έλαβε μέρος σε αποστολή εικονόφιλων προς τον αυτοκράτορα και υπήρξε από τους βασικότερους υποστηρικτές των θέσεων της παράταξής του. Στη συνέχεια εξορίστηκε στη Θάσο.

Το 820 ο νέος αυτοκράτορας Μιχαήλ Β’ Τραυλός (820-829), σε μια προσπάθεια επίλυσης του ζητήματος της Εικονομαχίας, ανακάλεσε τον Ευθύμιο από την εξορία και τον προσκάλεσε να συμμετάσχει σε σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη. Κατά τη διάρκεια της συνόδου ο Ευθύμιος υπήρξε ανυποχώρητος στα θέματα της προσκύνησης των εικόνων. Η στάση του αυτή είχε αποτέλεσμα την καταδίκη του σε νέα εξορία. Ωστόσο η ποινή δεν εφαρμόστηκε, χάρη στη μεσολάβηση της συγκλήτου, και ο Ευθύμιος αφέθηκε ελεύθερος.

Μετά την άνοδο στο θρόνο του εικονομάχου Θεοφίλου (829-842), ο Ευθύμιος συνελήφθη εξ αιτίας των πολιτικών και θρησκευτικών πεποιθήσεών του και προς τα τέλη του 831, με την κατηγορία της συγγραφής λιβέλου κατά του αυτοκράτορα, οδηγήθηκε εξόριστος στο νησί του Αγίου Ανδρέα στην Προποντίδα, κοντά στο ακρωτήριο Ακρίτας, όπου συνάντησε το μετέπειτα πατριάρχη και βιογράφο του Μεθόδιο. Κατά τη διάρκεια της εξορίας του, ο Ευθύμιος υπεβλήθη σε ανακρίσεις και βασανιστήρια. Εκοιμήθη την Τρίτη, 26 Δεκεμβρίου 831, σε ηλικία 77 ετών. Μετά το θάνατό του ο Ευθύμιος ανακηρύχθηκε άγιος ως ομολογητής και ιερομάρτυρας. Η μνήμη του τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 26 Δεκεμβρίου και από τη Ρωμαιοκαθολική στις 11 Μαρτίου.

Στον Ευθύμιο Σάρδεων αποδίδεται η συγγραφή μιας πραγματείας περί της εκλογής των επισκόπων, η οποία είχε το χαρακτήρα συμπιλήματος με εκκλησιαστικά και κανονιστικά κείμενα και συντάχθηκε πιθανόν το 13ο αιώνα. Η πραγματεία του Ευθυμίου αποτελεί πολύτιμη πηγή για την ιστορία του αξιώματος των επισκόπων τον 9ο αιώνα. Οι διαδικασίες εκλογής ενός επισκόπου, που αναφέρονται από τον Ευθύμιο, παρέμειναν σε λειτουργία μέχρι το 12ο αιώνα. Σώζεται επίσης μία σφραγίδα του Ευθυμίου μητροπολίτη Σάρδεων που χρονολογείται περί το 800.

Σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά το θάνατο του Ευθυμίου, πιθανόν τον Ιανουάριο ή Φεβρουάριο του 832, ο μετέπειτα πατριάρχης Μεθόδιος (842-846) έγραψε το Βίο του Αγίου. Ο Βίος εντάχτηκε σε μηνολόγιο και διασώζεται σε ένα χειρόγραφο, στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, που χρονολογείται τον 9ο-10ο αιώνα. Ο βιογράφος παραδίδει λίγες πληροφορίες για τη ζωή του Ευθυμίου πριν από το 787, ενώ αναφέρεται διεξοδικά στη δεύτερη περίοδο της Εικονομαχίας, περιγράφοντας με λεπτομέρειες τα τελευταία χρόνια από τη ζωή και το μαρτύριό του. Παρέχει σημαντικές ιστορικές πληροφορίες για τους πατριάρχες και αυτοκράτορες από το 787 έως το 831. Σύμφωνα με το Βίο, στον άγιο Ευθύμιο τον Ομολογητή και το λείψανό του αποδόθηκαν μετά θάνατον θαυματουργικές και θεραπευτικές ικανότητες.

Λίγο μετά το 843 ο μοναχός Μητροφάνης συνέταξε εγκώμιο με αφορμή την ημέρα μνήμης του αγίου Ευθυμίου. Το εγκώμιο έχει πανηγυρικό χαρακτήρα και δεν παρέχει ιστορικές πληροφορίες. Προς τιμήν του αγίου Ευθυμίου συνετάγη μία ακολουθία, η οποία διασώζει στοιχεία από τη ζωή του πριν το 787. Αναφέρεται ότι καταγόταν από τη Λυκαονία (από την περιοχή Ουζάρα) και ότι είχε σπουδάσει στην Αλεξάνδρεια. Διασώζονται πολλά αντίγραφα της ακολουθίας, η οποία εκδόθηκε τρεις φορές κατά το 19ο αιώνα. Από το μεγάλο επιστολογραφικό έργο του Θεοδώρου Στουδίτη τρεις επιστολές σχετίζονται με τον μητροπολίτη Σάρδεων Ευθύμιο. Σε αυτές παρέχονται πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Ευθυμίου και εξαίρεται η προσφορά του στον αγώνα των εικονοφίλων για την προσκύνηση των εικόνων. Δύο επιστολές στάλθηκαν στον Ευθύμιο κατά την περίοδο της εξορίας του στη Θάσο (815-920). Στην τρίτη, που χρονολογείται το φθινόπωρο του 826, ο Θεόδωρος Στουδίτης αναφέρεται ιδιαίτερα στη «διδαχή» (διδασκαλία) του Ευθυμίου στην Κωνσταντινούπολη. Πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Ευθυμίου Σάρδεων περιέχονται επίσης στο Συνοδικό της Ορθοδοξίας, σε συναξάρια και σε βίους αγίων, όπως του Θεοφυλάκτου Νικομηδείας, του Νικήτα Μηδικίου κ.ά.

Η Κάρα του Αγίου Ευθυμίου φυλάσσεται στον ομώνυμο ιερό ναό Κερατσινίου Πειραιώς.

Ἀπολυτίκιον (Ἦχος α’ – Τοῦ λίθου σφραγισθέντος)
Οὐζαρᾶ τε τὸν γόνον καὶ τῶν Σάρδεων Πρόεδρον, Ὁμολογητὴν τοῦ Κυρίου, Ἱεράρχην θεσπέσιον, ἐν ἄθλοις στερρὸν ἀγωνιστήν, Εἰκόνων τε τὸν ἀναστηλωτήν, Εὐθύμιον τὸν ἔνδοξον οἱ πιστοί, τιμῶντες ἀνακράζομεν· Δόξα τῷ σὲ δοξάσαντι Χριστῷ, δόξα τῷ σὲ θαυμαστώσαντι, δόξα τῷ ενεργοῦντι διὰ σοῦ πᾶσιν ἰάματα.

Ἕτερον Ἀπολυτίκιον (Ἦχος δ’ – Ταχὺ προκατάλαβε)
Τῶν Σάρδεων Πρόεδρος καὶ ἐκκλησίας φωστήρ, καὶ στόμα θεόσοφον ὁμολογίας λαμπρᾶς, ἐδείχθης Εὐθύμιε. Ὅθεν τῇ μυριπνόῳ καὶ Ἁγίᾳ σου Κάρᾳ, ταύτην τὴν πόλιν Πάτερ, μυστικῶς ἁγιάζεις· ᾗ δίδου Ἱεράρχα ἀεὶ τὴν προστασίαν σου.

Πηγές: asiaminor.ehw.gr, glt.goarch.org

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s