kimintenia

13 Οκτωβρίου

Αγία Χρυσή

Η Αγία Χρυσή γεννήθηκε στο χωριό Σλάτενα (σημερινή Χρυσή) της επαρχίας Αλμωπίας Νομού Πέλλης. Ο πατέρας της ήταν φτωχός και είχε τέσσερις θυγατέρες. Η Χρυσή ήταν η μεγαλύτερη και ήταν ωραία στο σώμα και στην ψυχή.

Κάποιος πλούσιος Τούρκος της περιοχής βλέποντας την ομορφιά της αγίας κυριεύτηκε από σαρκικό έρωτα και προσπαθούσε να βρει ευκαιρία για να πραγματοποιήσει τον άνομο σκοπό του. Πράγματι μια ημέρα που η αγία πήγε με άλλες κοπέλες στο δάσος για να μαζέψει ξύλα, βρήκε και αυτός την ευκαιρία. Πήρε μαζί του κι άλλους Τούρκους φίλους του, την απήγαγαν και την πήγαν στο σπίτι του.

Εκεί πρώτα άρχισε να κολακεύει την αγία με πολλές υποσχέσεις και δώρα, προσπαθώντας να την εξισλαμίσει, τάζοντάς της ότι θα την έπαιρνε γυναίκα του. Από την άλλη πλευρά την απειλούσε πως εάν δεν αποδεχθεί τα λόγια του θα παιδευτεί με πολλά βάσανα. Η αγία, όνομα και πράγμα Χρυσή, δεν δείλιασε καθόλου, μόνο προσευχόταν αδιάκοπα και παρακαλούσε τον Χριστό να την ενισχύσει.

Με πολύ θάρρος και γενναιότητα του απάντησε: «Εγώ τον Χριστό μου πιστεύω και προσκυνώ και αυτόν γνωρίζω για νυμφίο μου. Ουδέποτε θα Τον αρνηθώ, ακόμα κι αν μου κάνετε μύρια βάσανα, ακόμα κι αν κόψετε το σώμα μου κομματάκια». Όταν τ’ άκουσαν αυτά σκέφτηκαν ότι σαν γυναίκα που ήταν θα μπορούσαν καλύτερα να την πείσουν οι γυναίκες τους. Την παρέλαβαν λοιπόν οι Τουρκάλες και για ένα εξάμηνο προσπαθούσαν με χίλιους τρόπους, ακόμη και με μαγείες, να την πείσουν ν’ αρνηθεί τον Χριστό και ν’ αποδεχθεί το Ισλάμ. Μάταια όμως. Δεν κατάφεραν ούτε εκείνες τίποτα.

Η απαγωγή της Αγίας Χρυσής από τους Τούρκους (τοιχογραφία Ι.Μ. Αρχαγγέλου
Αλμωπίας, έργο λαϊκών ζωγράφων της Τουρκοκρατίας από το Κρούσοβο)

Κάλεσαν ύστερα τους γονείς και τις αδελφές της και τους φοβέρισαν πως αν δεν καταφέρουν να την πείσουν να τουρκέψει, εκείνη μεν θα την θανατώσουν, αυτούς δε θα τους βασανίσουν. Πήγαν λοιπόν οι δικοί της στην αγία, θέλοντας και μη και με δάκρυα, που θα μπορούσαν να μαλακώσουν και τη σκληρότερη πέτρα, και με μύριους άλλους τρόπους προσπαθούσαν μάταια να την πείσουν. Της έλεγαν «Αρνήσου φαινομενικά τον Χριστό για να μη χαθούμε όλοι κι Εκείνος είναι εύσπλαχνος, βλέπει την κατάσταση και θα σε συγχωρήσει».

«Εσείς που με παρακινείτε ν’ αρνηθώ τον Χριστό μου, τον αληθινό Θεό, απάντησε η αγία, δεν είστε πλέον γονείς μου και αδελφές μου. Ούτε θέλω να σας ξέρω από δω και πέρα. Αντί για σας πατέρα μου έχω τον Χριστό, μητέρα μου την Παναγία και αδέλφια τους Αγίους και τις Αγίες». Και τους έδιωξε. Εδώ εφαρμόστηκε για μια ακόμη φορά ο λόγος του Χριστού «Και εχθροί του ανθρώπου οι οικιακοί αυτού».

Το μαρτύριο της αγίας Χρυσής (τοιχογραφία Ι.Μ. Αρχαγγέλου
Αλμωπίας, έργο λαϊκών ζωγράφων από το Κρούσοβο)

Βλέποντας οι αλλόπιστοι ότι δεν κατάφεραν τίποτα με όσα μέσα χρησιμοποίησαν άφησαν κατά μέρος τα λόγια και τις κολακείες και άρχισαν τα βασανιστήρια. Για τρεις ολόκληρους μήνες κάθε μέρα τη ράβδιζαν. Την βασάνιζαν σκληρά βγάζοντας λωρίδες από το δέρμα της, τις οποίες άφηναν κρεμασμένες μπροστά της, για να λιποψυχήσει. Το δε αίμα της Αγίας έτρεχε ποτάμι και κοκκίνιζε τη γη. Κατόπιν πύρωσαν μια σούβλα και την πέρασαν από το ένα αυτί της και βγήκε από το άλλο, ο δε καπνός έβγαινε από τη μύτη και το στόμα της Αγίας. Η μάρτυς όμως του Χριστού, μολονότι υπέφερε τόσο φοβερούς βασανισμούς, υπέμενε όλο τον καιρό τα μαρτύρια και τις θλίψεις με πολλή γενναιότητα και καρτερία, στηριγμένη στη δύναμη του Σταυρού και στην αγάπη του Χριστού.

Το μαρτύριο της Αγίας Χρυσής

Κάποια μέρα η Αγία πληροφορήθηκε από έναν χριστιανό πως εκεί κοντά βρισκόταν ο πνευματικός της, ο παπά Τιμόθεος, προηγούμενος της Ι.Μ. Σταυρονικήτα του Αγίου Όρους και του έστειλε μήνυμα να προσεύχεται στον Θεό να τελειώσει θεάρεστα τον δρόμο του μαρτυρίου της. Ο παπα Τιμόθεος προσευχόταν αδιάκοπα με θέρμη προς τον Κύριο να την ενδυναμώνει και αργότερα διηγήθηκε το μαρτύριό της στον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, ο οποίος το συμπεριέλαβε στο «Νέον Μαρτυρολόγιόν» του, το οποίο συνέγραψε για τους αγίους Νεομάρτυρες της Εκκλησίας μας, δηλαδή τους αγίους που μαρτύρησαν μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς. Ο Άγιος Νικόδημος περιγράφει το μαρτύριο της Αγίας Χρυσής με τη φράση: «Τῆ αὐτῆ ἡμέρα ή Ἅγία Νεομάρτυς Χρυσή μεληδόν κατακοπεῖσα τελειοῦται ἐν Σλαταίνῃ ἐν ἒτει 1795», όπου η λέξη: «μεληδόν» σημαίνει ότι τα μέλη της

Απορώντας οι σκληρόκαρδοι βασανιστές της, οι αγριότεροι και από θηρία, πώς η αγία με τόσα βάσανα έμενε ακόμα ζωντανή, εξαγριώθηκαν. Μη υποφέροντας άλλο να νικώνται αυτοί όλοι οι βάρβαροι από μια τρυφερή, αγνή κοπέλα, την πήραν και την κρέμασαν σε μια αγριαπιδιά και με τα μαχαίρια τους κατακρεούργησαν το ιερό παρθενικό σώμα της και το διαμέλησαν. Ήταν 13 Οκτωβρίου του έτους 1795 μ.Χ. Έτσι η Αγία Νεομάρτυς Χρυσή, αφού δοκιμάστηκε σαν τον χρυσό στο καμίνι, με τόσα βάσανα, παρέδωσε την αγία ψυχή της στα χέρια του αθάνατου Νυμφίου της και πήρε διπλό στεφάνι, της παρθενίας και της αθλήσεως.

Τα άγια λείψανα της αγίας Χρυσής τα πήραν κρυφά κάποιοι χριστιανοί και τα ενταφίασαν με πολλή τιμή και ευλάβεια. Δώδεκα μόλις χρόνια μετά το μαρτύριό της, το 1807, συναντάμε τοιχογραφία με την εικόνα της Αγίας Χρυσής να κοσμεί τον γυναικωνίτη του νεόχτιστου στα χρόνια εκείνα της Τουρκοκρατίας, ιερού ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου Βελβεντού (1804-1807), γεγονός που μαρτυρεί την ταχεία και ευρεία διάδοση του μαρτυρίου της και την άμεση κατάταξή της μεταξύ των Αγίων της Ορθοδόξου πίστεως.

Η ευρύτατη προβολή και ανάδειξη των Νεομαρτύρων (στην περίπτωση της Χρυσής στον χώρο της Μακεδονίας), οφείλεται κυρίως -πέρα από αυτό καθ’ αυτό το μαρτυρικό τέλος τους που τους κατατάσσει αξίως μεταξύ των αγίων μαρτύρων της Πίστεώς μας- και στην αναζήτηση οράματος, προτύπων και στηριγμάτων πίστεως, θάρρους και ελπίδας από τους υπόδουλους πληθυσμούς, στα χρόνια που «όλα τάσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά..».

Η πρώτη γνωστή εικόνα της Αγίας Χρυσής στον Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου Βελβεντού (1807)

Οι σκλαβωμένοι Έλληνες πήραν κουράγιο, ελπίδα και δύναμη από τους Αγίους Νεομάρτυρες, πρώτα απ’ όλα για ν’ αντέξουν στο σκοτάδι, για να διασώσουν την ταυτότητά τους, προετοιμαζόμενοι ωστόσο παράλληλα και για το «ποθούμενο», λέξη που περιείχε απελευθερωτικό περιεχόμενο και με την οποία ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ενίσχυε με επίγνωση το φρόνημα των υποδούλων. Η Αγία Χρυσή είναι Αγία και της Βουλγαρικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, από την οποία τιμάται στις 18 Οκτωβρίου με το όνομα αγία Ζλάτα.

Αγία Χρυσή
Μια ταινία για την Αγία

Η αληθινή ιστορία του μαρτυρίου της Αγίας Χρυσής, μιας νεαρής κοπέλας που έζησε στα Σλάτενα της Αλμωπίας (σημερινό χωριό «Χρυσή» ) στα τέλη του 18ου αιώνα μ.Χ. Η υπόθεση της ταινίας διαδραματίζεται το 1795, στο χωριό Σλάτενα. Η νεαρή Χρυσή που είναι Χριστιανή, πηγαίνει να μαζέψει ξύλα, γιατί είναι χειμώνας. Κάποιος Μουσουλμάνος της περιοχής που είχε κυριευτεί από σαρκικό έρωτα για την Χρυσή, την απαγάγει. Για τους επόμενους εννέα μήνες η νεαρή κοπέλα υποφέρει τα πάνδεινα. Βασανίζεται συστηματικά, ψυχικά και σωματικά, γιατί αρνείται να εξισλαμισθεί και να παντρευτεί τον απαγωγέα της. Θανατώνεται με φριχτό τρόπο στις 13 Οκτωβρίου 1795, αρνούμενη μέχρι τέλους να προδώσει την πίστη της.

Η ταινία βασίζεται στην αληθινή ιστορία του μαρτυρίου της Αγίας Χρυσής, όπως αυτή καταγράφτηκε από τον Άγιο Νικόδημο Αγιορείτη στο «Νέο Μαρτυρολόγιο». Το μαρτύριό της το διηγήθηκε στον Άγιο Νικόδημο ο πνευματικός της Αγίας Χρυσής, π.Τιμόθεος, ο οποίος διέμενε για μεγάλο διάστημα στο μετόχι της Ι.Μ. Σταυρονικήτα του Αγίου Όρους, στην Όσσιανη (σημερινός «Αρχάγγελος»).

Το ερέθισμα για τη δημιουργία της ταινίας το έδωσε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας κ. Ιωήλ, με αφορμή την εκδήλωση της Μητροπόλεως για τα 200 χρόνια από την επανάσταση του 1821, στις 31 Οκτωβρίου του 2021, στην οποία θα προβαλλόταν ιδιαίτερα η Αγία Χρυσή η Νεομάρτυρας. Η συγγραφή του σεναρίου και η προετοιμασία για τα γυρίσματα της ταινίας έγιναν τον Σεπτέμβριο του 2021. Οι 33 ηθοποιοί που υποδύθηκαν τους ρόλους της ταινίας προέρχονται κατά κύριο λόγο από το χωριό «Νεοχώρι» και από άλλες περιοχές του νομού Πέλλας. Κανένας τους δεν συμμετείχε ξανά σε ταινία.

Τα γυρίσματα έγιναν μέσα σε 5 ημέρες στο τέλος του Σεπτεμβρίου και αρχές Οκτωβρίου του 2021, σε δύσκολες συνθήκες, εξαιτίας της πανδημίας και της έντονης βροχόπτωσης εκείνων των ημερών. Οι τοποθεσίες που έγιναν τα γυρίσματα είναι, το χωριό «Νεοχώρι», το κάστρο της Χρυσής, η Ι.Μ. Αρχαγγέλου και ο καταρράκτης της Νότιας.

Παραγωγή, Σενάριο, Σκηνοθεσία: Θεατρική ομάδα «Οι Απεσλήδες». Ταινία «Αγία Χρυσή, μια ηλιαχτίδα στα χρόνια της σκλαβιάς»: Κυριακή Παπαευαγγέλου, Παύλος Ματζερίδης, Παναγιώτης Ιγνατίδης, Παναγιώτης Αραμπατζής, Νίκος Γαλανόπουλος, Δέσποινα Ερυθροπούλου, Άννα Παμπουκίδου, Ειρήνη Χατζηλιάδου, Ελένη Σινάπη, Κωνσταντίνα Αγγελίδου, Ηλίας Οργατζόγλου, Μάριος Μουρατίδης, Ιωάννης Στεφανίδης, Σαμουέλα Τσάνι, Ευαγγελία Μπίνου, Θεοδώρα Τουμανίδου, Δημήτριος Μπίνος, Άννα Ευθυμίου, Μαρία Κίτσου, Παύλος Τουμανίδης, Αναστάσιος Χατζηδημητριάδης, Νίκος Ματζηρίδης, Στεφανος Τουμανίδης, Θεόδωρος Χριστιανίδης, Γεώργιος Ραφαήλ Δερμετζόγλου, Διονύσης Ερυθρόπουλος, Γεώργιος Ιγνατίδης, Παντελής Παμπουκίδης, Πέτρος Κιουλτζόπουλος, Ραφαήλ Καλιατζάς, Θεόδωρος Ματζερίδης, Παρασκευάς Ελευθεριάδης, Αποστόλης Μήνου.

Δ/νση Φωτογραφίας: Γεώργιος Κίτσος. Καλλιτεχνική Δ/νση: Μ.Σ. Νεοχωρίου Αλμωπίας. Ηχοληψία: Κωνσταντίνος Ματζηρίδης. Υπεύθυνος Μουσικής Επένδυσης, Μοντάζ, Μιξάζ, Εφέ: Γεώργιος Κίτσος. Μακιγιάζ: Μαρία Πετροπούλου.

Πηγές: diakonima.gr, kozanimedia.gr, meteoronlithopolis.gr