Το Μπλόκο της Κοκκινιάς

17 Αυγούστου 1944

17 Αυγούστου 1944. Στους δρόμους της Κοκκινιάς ακούγονταν μόνο κλάματα μανάδων, συζύγων, παιδιών και αδελφών, ενώ από παντού έρεε αίμα και η πόλη μύριζε θάνατο… 74 άνδρες εκτελέστηκαν την τραγική εκείνη ημέρα στη Μάντρα της Οσίας Ξένης σε αντίποινα για την αντιστασιακή δράση των κατοίκων της περιοχής. Οι νεκροί στο σύνολό τους, και από άλλα σημεία της πόλης, υπολογίζεται πως ανέρχονται στους 350…

Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής, η αντιστασιακή δράση των κατοίκων της Κοκκινιάς, συνοικίας του Πειραιά στην περιοχή της Νίκαιας, προκάλεσε την οργή των Γερμανών κατακτητών και των ντόπιων συνεργατών τους, που με επανειλημμένες επιθέσεις προσπάθησαν να την εξουδετερώσουν. Η μεγαλύτερη επίθεση, γνωστή στην ιστορία της Αντίστασης ως «Μπλόκο της Κοκκινιάς», πραγματοποιήθηκε στις 17 Αυγούστου 1944 οδηγώντας σε λουτρό αίματος.

Η επιχείρηση είχε προπαρασκευαστεί με λεπτομέρειες και το μυστικό είχε διαφυλαχτεί καλά. Πήραν μέρος γύρω στους 3.000 άνδρες, Γερμανοί, μέλη των Ταγμάτων Ασφαλείας και το μηχανοκίνητο τμήμα της Αστυνομίας Πόλεων υπό τον διαβόητο αστυνομικό διευθυντή Νίκο Μπουραντά. Πρωταγωνιστικό ρόλο στην επιχείρηση είχε και ο αρχηγός των Ταγμάτων Ασφαλείας, συνταγματάρχης Ιωάννης Πλυτζανόπουλος. Μαζί με τους Ναζί κατακτητές κατέφθασαν στην προσφυγούπολη του Πειραιά βαριά οπλισμένοι με πολυβόλα, όλμους, μυδράλια, ταχυβόλα, αυτόματα, και κύκλωσαν τη μαρτυρική πολιτεία, που εκείνη την ώρα κοιμόταν.

Περί τις 2:30 τα ξημερώματα της Παρασκευής 17 Αυγούστου 1944, ξεκίνησε το δράμα της ομαδικής σφαγής των ανδρών της πόλης, που θα ακολουθούσε όταν ανέβηκε ψηλά ο ήλιος. Δεκάδες γερμανικά καμιόνια περικύκλωσαν τις περιοχές γύρω από την Κοκκινιά, από Κορυδαλλό, Αιγάλεω, Δαφνί και Ρέντη μέχρι Κερατσίνι, Φάληρο και Πειραιά. Μετά τις 6:00 π.μ. ακούστηκαν τα «χωνιά» στους δρόμους της Κοκκινιάς. Όχι τα χωνιά της ΕΠΟΝ και του ΕΛΑΣ που καλούσαν κάθε τόσο τον Κοκκινιώτικο λαό σε αντίσταση και του έδιναν κουράγιο, μα τα χωνιά των ταγματασφαλιτών: «Προσοχή – προσοχή! Σας μιλάνε τα τάγματα ασφαλείας. Όλοι οι άνδρες από 14-60 ετών να πάνε στην πλατεία της Οσίας Ξένης για έλεγχο ταυτοτήτων. Όσοι πιαστούν στα σπίτια τους θα τουφεκίζονται επί τόπου».

Η Μάντρα της Οσίας Ξένης, όπου έλαβαν χώρα οι εκτελέσεις κατά το Μπλόκο της Κοκκινιάς

Πανικός σε κάθε σπίτι και σε κάθε δρόμο της πόλης. Μερικοί κρύφτηκαν όπως – όπως σε στέγες, καταπακτές, πηγάδια, όπου έβρισκαν. Με υποκόπανους γκρεμίζονταν οι πόρτες των φτωχόσπιτων και με βρισιές και κλωτσιές σέρνονταν κυριολεκτικά προς τον τόπο του μαρτυρίου εκατοντάδες συμπολίτες μας αγωνιστές. Αρκετοί ήταν εκείνοι που δεν υπάκουσαν στην εντολή και εκτελέστηκαν επί τόπου μέσα στα ίδια τα σπίτια τους μπροστά στα μάτια των παιδιών και των δικών τους. Οι γυναίκες με τα παιδιά έκλαιγαν και οδύρονταν ακολουθώντας με τρόμο και αγωνία τους δικούς τους ανθρώπους καθώς ανηφόριζαν τις γειτονιές της Κοκκινιάς προς την Οσία Ξένη.

Οι Γερμανοί άρχισαν να καίνε τα σπίτια, αφού πρώτα οι ταγματασφαλίτες είχαν μπει και είχαν αρπάξει ό,τι έβρισκαν, καταστρέφοντας, βρίζοντας χυδαία και χτυπώντας τα έντρομα γυναικόπαιδα. Η μικρή αντίσταση που πρόλαβαν να δεχτούν από ομάδες ΕΛΑΣιτών πνίγηκε στο αίμα. Οι πρώτοι νεκροί έπεσαν στους δρόμους και στις αυλές σπιτιών.

Γύρω στις 8.00 π.μ. η Πλατεία της Οσίας Ξένης και οι γύρω δρόμοι στις γειτονιές είχαν πλημμυρίσει κόσμο. Περίπου 25.000 άτομα. Χωρίζονταν κατά ομάδες σε πεντάδες με κενά μεταξύ τους για να μπορούν οι δήμιοι να υποδεικνύουν όποιον ήθελαν. Η εντολή ήταν να κάθονται γονατιστοί με ψηλά το κεφάλι. Η ζέστη αφόρητη και αρκετοί είναι ήταν εκείνοι που λιποθυμούσαν και ζητούσαν εναγωνίως λίγες σταγόνες νερό.. Όσες γυναίκες προσπαθούσαν να πλησιάσουν τους κρατούμενους προσφέροντάς τους από τις πήλινες στάμνες τους λίγο νερό, κακοποιούνταν βάναυσα.

Η ξύλινη Πορτάρα στη Μάντρα της Οσίας Ξένης απ’ όπου πέρασαν
στον χώρο των εκτελέσεων οι μελλοθάνατοι στις 17 Αυγούστου 1944

Οι γερμανοτσολιάδες έπιασαν δουλειά. Στην πλατεία εμφανίστηκαν ελάχιστοι Κοκκινιώτες που φορούσαν μαύρες κουκούλες και είχαν καλυμμένα τα πρόσωπά τους. Ο ρόλος τους ήταν συγκεκριμένος: ως γνήσιοι προδότες υποδείκνυαν ποιους να εκτελέσουν οι Ναζί. Ο γνωστός χαφιές της Κοκκινιάς, Μπατράνης, διέκρινε μέσα στο πλήθος το λοχαγό του ΕΛΑΣ Αποστόλη Χατζηβασιλείου και με ειρωνεία τον χαιρέτησε: «Τα σέβη μου λοχαγέ» και έδωσε το φριχτό σύνθημα. Αφού με την ξιφολόγχη του έβγαλαν το μάτι και του κατέσχισαν τα μάγουλα, τον περιέφεραν ανάμεσα στο πλήθος ζητώντας του να προδώσει. Η απάντηση του ΕΛΑΣίτη λοχαγού ήταν «Ψηλά το κεφάλι, μη φοβάστε! Δεν πρόκειται να προδώσω κανέναν». Τότε τον έσυραν και τον θανάτωσαν. Λίγο πριν το τέλος του είπε: «Συναγωνιστές Εκδίκηση!».

Οι κουκουλοφόροι σαν τα φίδια σέρνονταν μέσα στο πλήθος και διάλεγαν …και ο δήμιος εκτελούσε. Μέχρι να τους πάνε στον τόπο της εκτέλεσής τους βασάνιζαν τους κρατούμενους απάνθρωπα για να προδώσουν. Χαρακτηριστικό της ανδρείας, του υψηλού φρονήματος των εκτελεσθέντων είναι ότι λίγο πριν το θάνατο και με αντάλλαγμα την ίδια τους τη ζωή, κανείς δεν πρόδωσε άλλο συναγωνιστή του. Ενώ πολλοί ήταν αυτοί που πριν πέσουν νεκροί έδιναν θάρρος στους υπόλοιπους προτρέποντάς τους να αγωνιστούν ενάντια στο φασισμό.

Ο τόπος εκτέλεσης ήταν κοντά στην πλατεία της Οσίας Ξένης στη μάντρα ενός ταπητουργείου, στη συμβολή των οδών Κιλικίας και Θειρών. Πρόκειται για το παλαιό ταπητουργείο της αγγλικής εταιρείας «Οριένταλ Κάρπετ», ευρύτερα γνωστό ως «υφαντουργείο Παγιασλή», το οποίο λειτουργούσε από το 1929, αλλά την περίοδο της Κατοχής παρέμενε κλειστό. Οι Γερμανοί επέλεξαν τον χώρο του για να πραγματοποιήσουν εκεί τις εκτελέσεις στις 17 Αυγούστου 1944. Η μάντρα του υφαντουργείου γέμισε νεκρά παλικάρια.. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, ο Γερμανός δήμιος που βρισκόταν στο πόστο του μέσα στη Μάντρα έπινε συνέχεια ούζο και με το όπλο του εκτελούσε χωρίς σταματημό. Έπινε, έβριζε, εκτελούσε συνεχώς και αναφωνούσε: «Alles Kommunist kaput» («Όλοι οι κομμουνιστές θα πεθάνουν»).

Το παλιό μας σπίτι με την εσωτερική αυλή στην Κοκκινιά, δεκαετία του ’50

Την ώρα των ομαδικών εκτελέσεων μια ομάδα ανταρτών με επικεφαλής τους την ξακουστή αντάρτισσα Διαμάντω Κουμπάκη κρύβονταν στο βόρειο τμήμα της πόλης σε σπίτια συναγωνιστών τους. Ξαφνικά γερμανικά καμιόνια έζωσαν την περιοχή και άρχισαν να καίνε, το ένα μετά το άλλο, τα σπίτια. Από τα 90 σπίτια της περιοχής αυτής κάηκαν τα 80. Για τον λόγο αυτό η συνοικία του 4ου Καραβά ονομάστηκε «Καμένα».

Γύρω στις 11:00 π.μ., οι Γερμανοί πληροφορήθηκαν ότι στη Νεάπολη Νικαίας προδόθηκε το κρησφύγετο μιας ομάδας του εφεδρικού ΕΛΑΣ, στην οποία συμμετείχε η Διαμάντω Κουμπάκη. Η χαρά των Γερμανών ήταν μεγάλη, διότι κατάφεραν να την συλλάβουν. Καθώς τη χτυπούσαν κατευθυνόμενοι προς τη Μάντρα, η Διαμάντω τους έβριζε και τους απαντούσε «σαν και εσάς προδότες εγώ έφαγα 65!». Παρά τον άγριο ξυλοδαρμό της με τους υποκόπανους των όπλων, φθάνοντας στη Μάντρα του μαρτυρίου και λίγο πριν την εκτελέσουν βρήκε το κουράγιο να φωνάξει «Μια ζωή τη χρωστάμε, ας μην την πάρουν οι προδότες. Υπάρχουν χιλιάδες λεβέντες. Θα τους εκδικηθούν». Παρόμοια κατάληξη είχε και μία ακόμα αντάρτισσα, η Αθηνά Μαύρου. Καθώς την έσερναν βίαια στην Οσία Ξένη, για να μαρτυρήσει όσους γνώριζε, φώναξε: «Αδέλφια το κεφάλι ψηλά, δε γνωρίζω κανέναν και ας με φάει το βόλι του Γερμανού».

Την ώρα που η Κουμπάκη και η Μαύρου έπεφταν στα χέρια των Γερμανών για να βρουν τραγικό θάνατο, στην ίδια περιοχή μια ομάδα ΕΛΑΣιτών με επικεφαλής το Θεόδωρο Μακρή, συνέχιζε να δίνει γενναία μάχη. Κάποιοι από αυτούς κατάφεραν να διαφύγουν από το γερμανικό κλοιό. Νεκροί έπεσαν ο Θεόδωρος Μακρής και ο Ιταλός αντιφασίστας αγωνιστής, που είχε προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ, Νίνο ή Πέτρος.

Η Μάντρα των εκτελέσεων σε φωτογραφία της εποχής του Μπλόκου

Στην πλατεία της Οσίας Ξένης η τραγωδία συνεχιζόταν. Εκατοντάδες γυναίκες προσπαθούσαν να ανακουφίσουν τον πόνο των κρατουμένων και τους κουβαλούσαν λίγο νερό σε στάμνες και ψωμί. Οι δήμιοι έσπαγαν τις στάμνες, κλωτσούσαν τις γυναίκες και έβριζαν. Τα παιδιά έκλαιγαν και σπάραζαν. Η αφόρητη ζέστη, η δίψα, ο φόβος είχαν σκεπάσει τα πρόσωπα και τις ψυχές όλων. Οι Γερμανοί και οι ντόπιοι συνεργάτες τους χαμογελούσαν σαρκαστικά. Η αγωνία της διαλογής συνεχιζόταν, το ίδιο και οι ριπές στη Μάντρα, ένα αληθινό Μαρτύριο δίχως τελειωμό.. Τη στιγμή εκείνη ξεχώρισε ο ηρωισμός του αγωνιστή Κώστα Περιβόλα ο οποίος, την ώρα που τον διάλεγαν για εκτέλεση, όρμησε πάνω στον χαφιέ Ι. Πλυντζανόπουλο, τον έπιασε από το λαιμό και του έβγαλε την κουκούλα. Ο δήμιος τον εκτέλεσε επί τόπου..

Λίγο μετά το μεσημέρι σταμάτησαν οι εκτελέσεις. Είχαν σημειωθεί και άλλες ομαδικές εκτελέσεις στα Καμένα, στη συμβολή των οδών Ακροπόλεως και Αρτέμιδος, όπου θανατώθηκαν άλλοι 46 Κοκκινιώτες, οι οποίοι είχαν μεταφερθεί στην περιοχή με καμιόνια από την Οσία Ξένη.

Στο χώρο της Μάντρας της Οσίας Ξένης η εικόνα ήταν αποτρόπαια. Σωρός τα πτώματα, τσουβαλιασμένα το ένα πάνω από το άλλο. Το αίμα δύο πήχες έγλυφε το πάτωμα. Οι Γερμανοί έδωσαν διαταγή στους κουκουλοφόρους να σκυλέψουν τους νεκρούς. Τα ανθρωπόμορφα κτήνη όρμησαν πάνω στα νεκρά κορμιά των ηρώων και άρχισαν να τους παίρνουν ό,τι αντικείμενα αξίας είχαν πάνω τους. Ρολόγια, δαχτυλίδια, βέρες… Δεν πρόλαβαν να ολοκληρώσουν όμως το αποτρόπαιο ανοσιούργημά τους και οι ίδιοι οι Γερμανοί εκτέλεσαν κάποιους από αυτούς επί τόπου.

Ο Κώστας Καζάκος και ο Μάνος Κατράκης σε σκηνή
από την ιστορική ταινία του Άδωνι Κύρου «Το Μπλόκο»

Ο υπαστυνόμος Λευτέρης Παπανάγνου, που ήταν μέλος του ΕΑΜ, έλαβε εντολή από το Διοικητή του 5ου Αστυνομικού Τμήματος Νικαίας να επιβλέψει την μεταφορά των εκτελεσμένων από το χώρο της Μάντρας στο Γ’ Νεκροταφείο. Ο ίδιος χαρακτηριστικά αναφέρει: «Πήρα ανάλογη δύναμη και πήγα στη Μάντρα. Όλοι οι γύρω χώροι ήταν γιομάτοι από γυναίκες. Τις απομάκρυνα λίγα μέτρα. Έβαλα σκοπούς στις δύο γωνίες και στις δύο εισόδους και πήδησα τον μαντρότοιχο. Προχώρησα προς το κύριο οικοδόμημα. Την αίθουσα που στεγαζόταν οι αργαλειοί, όταν λειτουργούσε το υφαντουργείο. Το θέαμα με συγκλόνισε. Ρίγος ένιωσα σε όλο μου το σώμα. Δεν περίμενα να βρω τόσα θύματα. Πραγματικό σφαγείο. Όλο το δάπεδο του υφαντουργείου ήταν σκεπασμένο από τα κορμιά των εκτελεσμένων. Μόνο ένα διάδρομο είχαν αφήσει στην μέση σε όλο το μήκος της αίθουσας. Τα κορμιά των εκτελεσμένων ήταν πεσμένα μπρούμυτα το ένα δίπλα στο άλλο, σε δύο σειρές και με το κεφάλι προς την ανατολική και δυτική πλευρά της αίθουσας. Στη νοτιοανατολική γωνία της αίθουσας, και πάνω στα κορμιά των ανδρών βρίσκονταν μπρούμυτα το σώμα της Διαμάντως. Στη νοτιοδυτική γωνία της αίθουσας και πάνω από τα σώματα των ανδρών βρίσκονταν μπρούμυτα επίσης το σώμα της Αθηνάς Μαύρου.

Συνήλθα γρήγορα. Σκέφτηκα λίγο. Τους δράστες τους ξέρουμε. Τις αιτίες επίσης. Εκείνο που δεν ξέρουμε είναι η ταυτότητα των θυμάτων. Προέχει η διάσωση των στοιχείων της ταυτότητάς τους και η μεταφορά τους στο Νεκροταφείο. Άρχισα αμέσως την έρευνα των εκτελεσθέντων. Ό,τι έβρισκα, ταυτότητα, αλυσίδα, κέρματα, φυλαχτά κ.λπ. τα τύλιγα σε ένα μαντήλι και με ένα κομμάτι από φανέλα και πουκάμισο του θύματος. Ωρολόγια, χρυσά δαχτυλίδια και άλλα αντικείμενα αξίας δεν βρέθηκαν. Προφανώς οι νεκροί είχαν σκυλευθεί από τους Γερμανούς και τους τσολιάδες. Το συνήθιζαν άλλωστε.. Ερεύνησα όλα τα θύματα και συγκέντρωσα τα δεματάκια και τα τύλιξα σε ένα σακάκι ενός θύματος.

Αγκάλιασα για μία ακόμη και τελευταία φορά, με το βλέμμα μου τα θύματα και με βουρκωμένα μάτια άνοιξα τη σιδερένια πόρτα του υφαντηρίου. Έδωσα εντολή στους εργάτες του Δήμου που είχαν έλθει στο μεταξύ, να αρχίσουν την φόρτωση και τους αστυφύλακες να κρατήσουν μακριά της γυναίκες. Όταν η φόρτωση τελείωσε και τα κάρρα με συνοδεία αστυνομικών έφυγαν για το Γ’ Νεκροταφείο, εγώ με το σακάκι, το γιομάτο μικρά δεματάκια, στην αγκαλιά μου πήρα το δρόμο για το Ε’ Αστυνομικό Τμήμα, όπου και παρέδωσα το πολύτιμο για εμένα φορτίο στον υπάλληλο του γραφείου του Ε.Ε.Σ. που στεγάζονταν σε γραφείο του οικήματος του Ε’ Αστυνομικού Τμήματος. Απολογισμός: Εκτελεσμένοι στην Μάντρα της Οσίας Ξένης 72 άντρες, νέοι στην απόλυτη πλειοψηφία τους και νέες γυναίκες: Τη Διαμάντω και την Αθηνά. Χωρίς τα θύματα στα Αρμένικα».

Η επιγραφή για το Μπλόκο της Κοκκινιάς στη Μάντρα της Οσίας Ξένης

Κατόπιν διαταγής οι Εργάτες του Δήμου, έθαψαν τους εκτελεσμένους της Μάντρας στο Γ’ Νεκροταφείο Αθηνών και τους εκτελεσμένους των Καμένων στο Νεκροταφείο της Ανάληψης Πειραιά. Σε όλους τους δρόμους της Κοκκινιάς ακούγονταν μόνο κλάματα μανάδων, συζύγων, παιδιών και αδελφών, ενώ από παντού έρεε αίμα και η πόλη μύριζε θάνατο.. 74 άτομα, νεαρής ηλικίας στην πλειονότητά τους, εκτελέστηκαν την τραγική εκείνη ημέρα στη Μάντρα του Μπλόκου της Κοκκινιάς. Οι νεκροί στο σύνολό τους, όσοι έχασαν τη ζωή τους στη Μάντρα, στα Αρμένικα, στα Καμένα και σε άλλα σημεία της πόλης, υπολογίζεται πως ανέρχονται στους 350. Οι εκτελεσθέντες -γυναίκες και άντρες- ήταν κάτοικοι Κοκκινιάς, που κυρίως μετείχαν στην Αντίσταση και στον απελευθερωτικό αγώνα της χώρας κατά του Γερμανού κατακτητή.

Το Ηρώο Πεσόντων του Μπλόκου της Κοκκινιάς
στην Πλατεία Οσίας Ξένης, νυν 17ης Αυγούστου 1944

Η αυλαία αυτής της τραγωδίας έκλεισε γύρω στις 6:00 μ.μ. με ένα ακόμα ξεδιάλεγμα περίπου 8.000 Κοκκινιωτών ομήρων. Ένα τεράστιο ανθρώπινο ποτάμι ξεκίνησε από την Κοκκινιά πεζή για το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Οι όμηροι οδηγήθηκαν σε φάλαγγα ανά τέσσερις και σε αυτή την απόσταση, περίπου 7 χιλιομέτρων, όσοι έπεφταν κάτω από την εξάντληση, τη δίψα ή τη ζέστη, βασανίζονταν. Όπως αναφέρει ο μαχητής του ΕΛΑΣ Αγίας Σοφίας Πειραιά, Μιχάλης Γρηγοράκης, ο οποίος συμμετείχε σε αυτήν την πορεία θανάτου, ένας από τους ταγματασφαλίτες που τους συνόδευαν, καθ’ όλη τη διαδρομή φώναζε: «Η Κοκκινιά δεν είναι εδώ. Η Γερμανία είναι εδώ. Πάρτε το χαμπάρι και θα πεθάνετε όλοι σας». Από το Χαϊδάρι γύρω στα 1.800 άτομα οδηγήθηκαν στα κολαστήρια της Γερμανίας. Κοκκινιώτες κλείστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στο Μανχάιμ, Νταχάου, Μπούνχεβαλντ, Μπίπλις, Άουσβιτς και αλλού.

Το πρώτο μνημόσυνο για τους εκτελεσθέντες του Μπλόκου της Κοκκινιάς (24 Σεπτέμβρη 1944)

Στις 24 Σεπτεμβρίου 1944, στην Οσία Ξένη, έγινε το πρώτο μνημόσυνο για τους εκτελεσθέντες του Μπλόκου της Κοκκινιάς. Οι Γερμανοί απάντησαν με δολοφονική επίθεση κατά των συγκεντρωμένων κατοίκων. Είχαν στήσει πολυβόλα στη Δεξαμενή και έριχναν αδιακρίτως στο συγκεντρωμένο πλήθος του μνημοσύνου. Ο Νικαιώτης Μιχάλης Νικολινάκος κατόρθωσε και έβγαλε μια συγκλονιστική φωτογραφία, στην οποία διακρίνονται τα πτώματα μετά τη δολοφονική επίθεση των Γερμανών και των συνεργατών τους:

Η πλατεία της Οσίας Ξένης με τα πτώματα των φονευθέντων κατοίκων
που συμμετείχαν στο πρώτο μνημόσυνο των θυμάτων του Μπλόκου
στις 24 Σεπτεμβρίου 1944 (φωτ.: Μιχ. Νικολινάκος)

Στα τέλη του Ιουνίου του 1945, στο Κακουργοδικείο Πειραιά δικάζονταν 26 αγωνιστές της αντίστασης, με μάρτυρες κατηγορίας δωσιλόγους και συνεργάτες των Γερμανών που είχαν δράσει και στο Μπλόκο της Κοκκινιάς. Αργότερα, έγιναν κάποιες δίκες – παρωδία για τους δωσιλόγους. Τον Αύγουστο του 1946 στο Δικαστήριο Δωσιλόγων Πειραιά έγινε η δίκη του Γ. Σγούρου, του γιου του Θ. Σγούρου (Μπέμπη) και άλλων ταγματασφαλητών, με την κατηγορία της συνεργασίας με τον εχθρό και συμμετοχής, μεταξύ άλλων, στο Μπλόκο της Κοκκινιάς. Το δικαστήριο καταδίκασε για το φόνο του αστυνόμου Σαββαΐδη σε 10 χρόνια τον Γ. Σγούρο, που δικάστηκε ερήμην, αφού υπηρετούσε στον στρατό και σε 7 χρόνια τον γιο του. Κανένας ωστόσο δεν φυλακίστηκε και σύντομα απαλλάχτηκαν πανηγυρικά. Τον Οκτώβριο του 1946 έγινε και η δίκη του Πλυτζανόπουλου. Τελικά, τον Μάρτιο του 1947, το Γ’ Δικαστήριο Δωσιλόγων αθώωσε από όλες τις κατηγορίες Σγούρο πατέρα, Σγούρο υιό και Πλυτζανόπουλο. Ο δε Γ. Σγούρος, τον Σεπτέμβριο του 1948, ανέλαβε διοικητής του Γ’ Τάγματος στην Μακρόνησο..

Κατά τη δεκαετία του 1950, ο Δήμος Νίκαιας, υπό την διοίκηση του αειμνήστου δημάρχου Δ. Καρακουλουξή, τοποθέτησε στη μάντρα της Οσίας Ξένης μια σεμνή και λιτή επιγραφή για τη θυσία των κατοίκων της περιοχής που έπεσαν από τους Γερμανούς και τους συνεργάτες τους. Η επιγραφή έμεινε μέχρι το 1967, οπότε η χούντα με τρεις νόμους της (ν. 179/1969, ν. 936/1971 και ν. 1099/1972) απένειμε στους δημίους του Μπλόκου βαθμούς, συντάξεις και άλλα προνόμια. Ο διορισμένος δήμαρχος της Νίκαιας ονομαζόταν Νικόλαος Πλυτζανόπουλος και ήταν απόστρατος ταγματάρχης, ανηψιός του Ιωάννη Πλυτζανόπουλου. Τότε προστέθηκε προκλητικά στο σημείο της Μάντρας μαρμάρινη πλάκα με την επιγραφή: «Προδόται και μασκοφόροι κομμουνισταί, και εαμίται, ελασίται, παρέδωσαν εις τους βαρβάρους κατακτητάς την 17ην Αυγούστου 1944, αγνούς πατριώτας αγωνιστάς της Εθνικής Αντίστασης, τέκνα ηρωικά της Νίκαιας, οι οποίοι και εξετελέσθησαν εις τον χώρον τούτον!».. Η επιγραφή αφαιρέθηκε μετά την πτώση της δικτατορίας.

Ο Γ. Σγούρος (αριστερά) το 1948, όταν ήταν πλέον διοικητής
του Γ’ Τάγματος στη Μακρόνησο

Στην Πλατεία 17ης Αυγούστου (Οσίας Ξένης) έχει αναγερθεί Ηρώο των Πεσόντων του Μπλόκου της Κοκκινιάς, ορειχάλκινο άγαλμα του Γιώργου Ζογγολόπουλου, του 1956. Επίσης, Μνημείο των Πεσόντων του Μπλόκου της Κοκκινιάς υπάρχει και στον χώρο του Γ’ Νεκροταφείου Αθηνών, όπου ετάφησαν οι εκτελεσθέντες. Το 1982 πραγματοποιήθηκε η αγορά της μάντρας της Κοκκινιάς, προκειμένου να διατηρηθεί ο ιστορικός αυτός χώρος. Τον Ιούνιο του 1986, περίπου 40 χρόνια μετά τα γεγονότα, ολοκληρώθηκαν τα έργα της διαμόρφωσης του χώρου και στις 18 Αυγούστου του ιδίου έτους, μία ημέρα μετά την επέτειο, πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια. Το 2004 ολοκληρώθηκε η τελευταία ριζική ανανέωση του μουσείου, που αποτελεί το πρώτο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Το Μουσείο της Μάντρας του Μπλόκου της Κοκκινιάς είναι ανοικτό για το κοινό με σκοπό να δοθεί η ευκαιρία στις νεότερες γενιές να γνωρίσουν την ιστορία του τόπου τους για να  κρατήσουν ζωντανή την ιστορική μνήμη της πόλης. Οι επισκέπτες ενημερώνονται για το ιστορικό του Μπλόκου και έχουν την δυνατότητα να κάνουν επιτόπια περιήγηση στο χώρο και να παρακολουθήσουν προβολή του ντοκιμαντέρ του Διονύση Γρηγοράτου «Το Μπλόκο της Κοκκινιάς».  Επίσης ο επισκέπτης θα δει στο χώρο την ιστορική «Πορτάρα», τη διατηρητέα ξύλινη πόρτα, από την οποία πέρασαν τους προς εκτέλεση μελλοθανάτους που έφερναν από την πλατεία της Οσίας Ξένης, τον τόπο συγκέντρωσης των αρρένων δημοτών. Μπορεί να επισκεφθεί επίσης τον τότε στεγασμένο και σήμερα ασκεπή χώρο των αργαλειών, στον οποίο έγιναν οι εκτελέσεις.

Ο Μουσειακός χώρος της Μάντρας του Μπλόκου της Κοκκινιάς σήμερα

Στον βοηθητικό στεγασμένο χώρο του παλαιού υφαντουργείου φιλοξενούνται οι φωτογραφίες και αναγράφονται τα ονόματα των εκτελεσμένων από τη Μάχη και το Μπλόκο της Κοκκινιάς. Ένα πλήθος από αναθηματικές στήλες και λάβαρα φέρνουν τον επισκέπτη πρόσωπο με πρόσωπο με τους ηρωικούς μάρτυρες της πόλης. Στο μνημείο – μουσείο καθώς και στον περιβάλλοντα χώρο φιλοξενούνται ιστορικά τεκμήρια της Κατοχής και του Γερμανικού οπλοστασίου, γλυπτά που φιλοτέχνησαν ο Μιχάλης Κάσσης και ο Μιχάλης Παπαδάκης καθώς και φωτογραφίες αγωνιστών της Αντίστασης, τις οποίες τράβηξαν αξιόλογοι Έλληνες και ξένοι  φωτογράφοι.

Το Μπλόκο της Κοκκινιάς έγινε ταινία, το έτος 1965, με τίτλο «Το Μπλόκο» από τον Άδωνι Κύρου. Η ταινία γυρίστηκε στον ιστορικό χώρο της Μάντρας και της Πλατείας της Οσίας Ξένης και ευρύτερα στις γειτονιές της Κοκκινιάς και της Νίκαιας, όπου διαδραματίστηκαν τα ίδια τα συγκλονιστικά γεγονότα του Μπλόκου, που αναπαριστώνται μοναδικά από μια ομάδα κορυφαίων Ελλήνων ηθοποιών. Η ταινία απηχεί την πρόθεση του δημιουργού της που θέλησε με αυτήν όχι να δραματοποιήσει τα -ούτως ή άλλως- ήδη δραματικά γεγονότα, αλλά να αναπαραστήσει μια ιστορική στιγμή που κλείνει μέσα της την αγριότητα των φασιστικών καθεστώτων.

Σκηνές από την ιστορική ταινία «Το Μπλόκο» του Άδωνι Κύρου

Στο βίντεο που ακολουθεί, παράλληλα με την συγκλονιστική αφήγηση, παρακολουθούμε σκηνές από την ταινία «Το Μπλόκο», ενώ ο δεκάχρονος τότε Μιλτιάδης Αδαμόπουλος θυμάται και διηγείται..

Πηγή: sansimera.gr, indicator.gr, pagenews.gr, aek365.org, bloko.gr, wiki, zougla.gr, flix.gr

Η ιστορική πλατεία και ο ναός της Οσίας Ξένης στη Νίκαια, ένας τόπος
που ποτίστηκε από το αίμα των ηρώων του Μπλόκου της Κοκκινιάς
και από τα δάκρυα του πόνου και της θυσίας

Αιωνία η μνήμη των ηρώων πατριωτών της Κοκκινιάς! ΑΘΑΝΑΤΟΙ!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s