Δάση οξιάς στο όρος Βίτσι, Φλώρινα
Ενδέκατος μήνας του Γρηγοριανού ημερολογίου, ο ένατος μήνας του αρχαίου δεκάμηνου Ρωμαϊκού ημερολογίου, ο Νοέμβρης. Σποριάς και Μεσοσπορίτης. Χαμένος από το χάσιμο της μέρας. Ανακατεμένος από τις ακατάστατες καιρικές συνθήκες. Το κρύο δυναμώνει και γενικεύεται.
Οι γιορτές του Νοέμβρη έχουν μεγάλη σχέση με τις αγροτικές εργασίες, καθώς παλιότερα η κύρια δραστηριότητα των ανθρώπων ήταν η καλλιέργεια της γης. Η άροση της γης και η σπορά του σιταριού κυρίως αποδίδονταν στον Νοέμβριο γι’ αυτό σε πολλά ψηφιδωτά παλαιοχριστιανικών οικημάτων ο Νοέμβριος απεικονίζεται κρατώντας στο ένα χέρι ξύλινο άροτρο και στο άλλο τσαπί ή σκαλιστήρι.
Άνω Δολιανά Αρκαδίας
Δύει και η Πούλια το πρώτο δεκαπενθήμερο του Νοέμβρη που σηματοδοτεί τον ορμητικό ερχομό του χειμώνα και ανατέλλει στα τέλη του Μάη και σηματοδοτεί τότε την έναρξη του θερισμού.
Ο Ησίοδος αναφέρει ως σημάδι για την έναρξη της σποράς τη δύση των Πλειάδων, του ανοικτού αστρικού σμήνους 2.500 περίπου αστεριών, που ανήκει στον αστερισμό του Ταύρου. Από τους αστέρες του σμήνους των Πλειάδων είναι ορατοί με γυμνό μάτι μόνον έξι ή οκτώ. Αναφέρει λοιπόν ο Ησίοδος: «Να αρχίζεις το θέρισμα όταν ανατέλλουν οι κόρες του Άτλαντος, οι Πλειάδες και τη σπορά, όταν δύουν. Και αν σε κατέχει ο πόθος για τα επικίνδυνα ταξίδια, έχε τον νου σου πως όταν οι Πλειάδες, φεύγοντας κυνηγημένες από τον αντρειωμένο Ωρίωνα, πέφτουν στην ανταριασμένη θάλασσα, τότε πια σηκώνονται φουρτούνες από κάθε λογής ανέμους. Τότε λοιπόν, να μην έχεις πια καράβια στη Μαύρη θάλασσα παρά να καλλιεργείς τη γη, όπως σ’ ορμήνεψα» (Έργα και Ημέραι)».
11 Νοεμβρίου του Αγίου Μηνά
Ο Άγιος Μηνάς συνδέεται με την αγωνία των κτηνοτρόφων λόγω της έλευσης του χειμώνα και ενώ έχουν κατέβει πια τα πρόβατα στα χειμαδιά. Στο σπίτι του τσοπάνου κάνουν έναν σπάγκο από μαλλί προβάτου και δένουν τον σπάγκο τρεις φορές. Με αυτόν τον τρόπο δένουν το στόμα του λύκου! Πιστεύουν πως με αυτή τη δοξασία, αν πάει ο λύκος στο κοπάδι, δεν θα πειράξει τα πρόβατα ούτε θα τα πνίξει για να τα φάει.
14 Νοεμβρίου του Αγίου Φιλίππου
Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση ο Άγιος Φίλιππος ήταν φτωχός γεωργός που όλη μέρα δούλευε στα χωράφια. Αν και η εκκλησία θεωρούσε αργία την ημέρα αυτή, εθιμοτυπικά δεν τηρείται επειδή επείγει η σπορά. Γι’ αυτό και παρουσιάζεται ακόμη και ο ίδιος ο Άγιος Φίλιππος να εργάζεται στη γη την ημέρα της γιορτής του!
21 Νοεμβρίου τα Εισόδια της Θεοτόκου
Ο Χριστιανισμός αρχικά ήταν επηρεασμένος από την Ιουδαϊκή θρησκεία που ήταν απολύτως ανδροκρατούμενη και δεν επέτρεπε στις γυναίκες να εισέλθουν στον ναό, αλλά παρέμεναν στην «αυλή των γυναικών». Θεωρώντας όμως όλα τα πλάσματα του Θεού άξια σεβασμού και πως άνδρες και γυναίκες είναι ισότιμοι απέναντι στον νόμο, κατάφερε να δώσει διέξοδο στην ανάγκη της χριστιανικής κοινότητας που αναζητούσε το θεϊκό γυναικείο στοιχείο στη χριστιανική ζωή.
Μανουήλ Πανσέληνου, Τα Εισόδια της Θεοτόκου (λεπτομέρεια)
Έτσι η Θεομητορική εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου, στις 21 Νοεμβρίου, είναι ιδιαίτερα σημαντική, όχι μόνον επειδή με αυτήν τιμάται το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου και το ξεκίνημα του κεφαλαίου της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους, αλλά και επειδή με την εορτή αυτή εισήχθη το πρώτον το θεϊκό γυναικείο στοιχείο στην εκκλησιαστική μας ιστορία και ιερά παράδοση.
Παναγία Μεσοσπορίτισσα Ελευσίνας
Στην Παναγία μας αποδίδονται πάμπολλα ονόματα που σχετίζονται με τις γεωργικές ασχολίες αυτής της εποχής του έτους: Παναγία Αρχισπορίτισσα, Μεσοσπορίτισσα, Ξεσπορίτισσα, ανάλογα σε ποιο στάδιο βρίσκεται η σπορά. Λέγεται και Πολυσπορίτισσα, επειδή την μέρα εκείνη συνηθίζονταν να βράζουν πολυσπόρια, μείγμα από γεωργικά προϊόντα του σπιτιού που άλλα από αυτά τρώγονταν και άλλα προσφέρονταν για τα χρόνια πολλά και για την ευδοκίμηση της σποράς.
Μεγάλο Χωριό Ευρυτανίας
Να πώς διηγούνταν οι παλιές γυναίκες τις δραστηριότητες και τα έθιμα που τελούνταν την ημέρα του εορτασμού των Εισοδίων της Θεοτόκου: «Της Παναγίας της Ξεσπορίτισσας τελειώνει ο σπόρος (η σπορά). Παίρνουμε οι γυναίκες και πααίνουμε στάρι δώρο στην εκκλησία. Ο παπάς το διαβάζει τελευταία όταν απολύκει η εκκλησία. Το διαλέουμε καθαρό – καθαρό! Την ίδια μέρα εκάμαμε και προσφορές στις βρύσες. Για να γενούνε καλά τα σπαρτά, πααίναμε της Παναγίας της Πολυσπορίτισσας στη βρύση με σπόρια, τα ρίχναμε μέσα και ελέγαμε: “Όπως τρέχει το νερό, να τρέχει και το βιος!”».
26 Νοεμβρίου του Αγίου Στυλιανού
Στις 26 Νοεμβρίου έχει και ο Άγιος Στυλιανός τη δική του δυναμική στη λαϊκή παράδοση. Το όνομα του συνδέθηκε από τον λαό με το ρήμα «στυλώνω», καθώς ο Άγιος Στυλιανός θεωρείται στύλος προστασίας και υγείας, ιδιαίτερα των άρρωστων παιδιών. Για αυτό στα ασθενικά παιδιά έδιναν το όνομα «Στυλιανός» και «Στυλιανή», για να στυλωθούν και οι μητέρες τηρούσαν αργία την ημέρα αυτή. Δε δούλευαν, έβραζαν σιτάρι -νάτο πάλι το στάρι- το πήγαιναν στην εκκλησία και το μοίραζαν για την υγεία και τη μακροζωία των παιδιών τους.
30 Νοεμβρίου του Αγίου Ανδρέα
Του Αγίου Ανδρέα αντριεύει το κρύο, αλλά τα σπαρτά δυναμώνουν. Όπως διηγούνται οι ντόπιοι: «Του Αγίου Ανδρέου εφτιάχναμε στο Βόιο της Κοζάνης λαγγίτες, τηγανίτες δηλαδή, για να “αντρειωθούν οι άντρες”. Με το ίδιο αυτό ζυμάρι που φτιάχνανε τις λαγγίτες σταυρώναμε και το αμπάρι του σπιτιού για να μην αδειάζει ποτέ. Έδιναν και στα ζώα να φάνε, σημαντικά τα ζώα για τον άνθρωπο, να αντρειωθούν και αυτά».
Το λιομάζωμα
Σε αυτή τη χώρα η ελιά είναι δέντρο ιερό και ο Νοέμβρης σχετίζεται κατ’ εξοχήν με το μάζεμά της. Για τούτο τον Νοέμβρη τον λέμε και «Ελαιοσυλλέκτη» αλλά και πιο λαϊκά «Λιομαζώχτη». Σε ένα κείμενο του Νίκου Ψιλάκη με τίτλο: «Στους Ελληνικούς Ελαιώνες» διαβάζουμε πώς η έκφραση «στη ζώνη της ελιάς», σήμαινε φθινόπωρο, σε περασμένους καιρούς: «Δύσκολη η συλλογή των καρπών της ελιάς. Καμιά φορά και μες στη βροχή γίνεται! Σκύβουν στο νοτισμένο χώμα για να μαζέψουν ελιές, στρατιές κορίτσια, γριές και παιδιά».
Βάλιας Σεμερτζίδης, Το ράβδισμα της ελιάς, 1936
Πριν αρχίσει το λιομάζωμα γινόταν αγιασμός και τελείωνε η εργασία αυτή με την προσφορά των πρώτων καρπών. Άπλωναν στο παξιμάδι το πρώτο λάδι της χρονιάς για να το δοκιμάσουν και έφτιαχναν λαδόπιτες για να τις μοιράσουν. Ερχόταν στην εκκλησία, μόλις τελείωνε το μάζεμα ο νοικοκύρης και έφερνε ένα σταμνί, δύο σταμνιά με λάδι, ανάλογα με το εισόδημά του. Ύστερα έβγαινε ο παπάς και διαλαλούσε από το ιερό βήμα πως ο τάδε απομάζωξε και όποιος θέλει να ραντολοΐσει, να πάει αύριο κιόλας, τα λιόφυτά του είναι ελεύθερα.
Το ραντολόι θύμιζε τη σταχομαζώχτρα του Παπαδιαμάντη! Μία συνήθεια ήτανε να αφήνονται μέσα στους Ελαιώνες οι τελευταίοι καρποί, τα απόλιδα, για να τους μαζέψουν έναν – έναν και με το χέρι όσοι δεν είχαν…
Πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζει αυτός ο μήνας ο Σκιαγίτης, ο τελευταίος του φθινοπώρου και σημαδιακός. Τελειώνουν οι αγροτικές εργασίες και θα ακολουθήσουν οι κλειστές μέρες του χειμώνα με τις ατελείωτες νύχτες, τις σκληρές νύχτες για όσους δεν έχουν πού την κεφαλήν κλίναι.
Δυστυχώς έτσι όπως εξελίσσεται η παγκόσμια σκηνή, επιδεινώνεται η κατάσταση για πολλές χώρες… Οι λαοί πόσο θ’ αντέξουν; Αλλά μια λωρίδα μικρή της Γης που την κατοικούν άνθρωποι, τη λησμόνησε της Δικαιοσύνης ο νοητός ήλιος. Σταυρώνεται καθημερινά εδώ και πολλά χρόνια ελπίζοντας στην Ανάσταση. Τι να τους περιμένει άλλο, Νοέμβριε; Τώρα μπαίνουν κι άλλοι στον μακάβριο χορό…
Το Δάσος της Χαϊντούς, Ξάνθη
Κλαδάκι από τις ελιές σου τις θαλερές κράδαινε αντί για όπλο, Σκιαγίτη μου! Οι νύχτες σου θα μεγαλώσουν, το κρύο θα αντρειώσει, τα ερείπια παγωμένο τσιμέντο που έρπει, λεπίδες θανάτου ο πόλεμος. Κράτα γερά! Σε χειμέρια νάρκη μην πέσει η ειρήνη… Στεφάνωσέ την με τα λιόκλαδα που περισσά τα έχεις για να νικήσει τον Γολιάθ που τη λαβώνει!
Καλό μήνα με χαρά και υγεία!
Πηγή: faretra.info
