Παραδομένο στην εγκατάλειψη και στη φθορά του χρόνου είναι το μοναδικό κτήριο που διασώθηκε από την άλλοτε φημισμένη «Συνοικία του Τσίλλερ» στον Πειραιά. Το αρχοντικό δεσπόζει ακριβώς απέναντι από την Πλατεία Αλεξάνδρας και ξεχωρίζει με την επιβλητική του όψη που «αγκαλιάζει» περίτεχνα τη στροφή του δρόμου. Η Οικία Πατσιάδου είναι το μόνο κτήριο που μένει ζωντανό από την άλλοτε λαμπερή και φημισμένη συνοικία που έχτισε ο Ernst Ziller στην Καστέλλα στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.
Παρ’ όλο που ο Πειραιάς τα τελευταία χρόνια έχει ενταχθεί σε μια σειρά από φιλόδοξα επενδυτικά σχέδια που άλλαξαν ριζικά την όψη ολόκληρων ιστορικών συνοικιών του με την επάνοδο του τραμ, την έλευση του μετρό και εκτεταμένες δημοτικές αναπλάσεις, δυστυχώς δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια ιδιαίτερη μέριμνα της πολιτείας για το κομψοτέχνημα του Τσίλλερ, όπως και για κάποια ακόμα αρχιτεκτονικά «διαμάντια» της ακτής της Φρεαττύδας.
Όλα αυτά αριστουργήματα, μάρτυρες μιας ανεπανάληπτης εποχής, μοιάζουν παραδομένα στην απόλυτη εγκατάλειψη και στη φθορά του χρόνου, την οποία στη συγκεκριμένη περιοχή επιτείνει το γεγονός ότι τα κτήρια στο παραλιακό μέτωπο υφίστανται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και την έντονη επίδραση των καιρικών φαινομένων: τις ριπές των ανέμων, τις καταρρακτώδεις βροχές, την ηλιακή ακτινοβολία και την υγρασία της θάλασσας, αλλά και τα καυσαέρια από τα χιλιάδες διερχόμενα οχήματα.
Το υπέροχο επίσης ερειπωμένο αρχοντικό Μπαχλιτζανάκη στην οδό Παπαναστασίου 15, στο οποίο έζησε η Πειραιώτισσα ηθοποιός Δέσπω Διαμαντίδου, την εποχή που στέγαζε τα ομώνυμα εκπαιδευτήρια και σήμερα…
Ακόμα βέβαια και μέσα στην ερημιά και την παρακμή τους τα κτήρια αυτά καθηλώνουν με την ομορφιά τους δίνοντας σε όλη την περιοχή μιαν αξεπέραστη αίγλη και κάνοντας ασύγκριτα γοητευτική τη βόλτα στην ακτή Κουντουριώτου, στην πλατεία Αλεξάνδρας και στις υπώρειες του λόφου της Καστέλλας με την αμέριστη θέα στον γαλανό Σαρωνικό και στον ανοιχτό ορίζοντα.
Αυτό ακριβώς το σημείο είχε επιλέξει στα τέλη του 19ου αιώνα ο Ernst Ziller για να αγοράσει γη και να οικοδομήσει ένα συγκρότημα πολυτελών επαύλεων, προσβλέποντας στις υψηλές επενδυτικές προοπτικές της τοποθεσίας δίπλα στο κύμα. Χρησιμοποιώντας τα μορφολογικά χαρακτηριστικά της κεντροευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής, δημιούργησε μια σειρά από επτά κατοικίες -μία από τις οποίες ήταν η δική του εξοχική κατοικία- που έμειναν στην ιστορία ως «Συνοικία του Τσίλλερ» (ή «Συνοικία των Επαύλεων»), προσελκύοντας την αστική τάξη και συμπαρασύροντας την ανάπτυξη του Πειραιά, σε μια περίοδο που η πόλη αριθμούσε περίπου 50.000 κατοίκους.
Είναι αρκετό να αναφέρουμε ότι στο πρώτο σπίτι της συνοικίας, το εντυπωσιακότερο, παραθέριζε ο βασιλιάς Γεώργιος Α’, όπως θα διαβάσει ο αναγνώστης στο μυθιστόρημα «Τρελαντώνης» της Πηνελόπης Δέλτα. «Επτά ήταν τα σπίτια του Τσίλλερ, όλα στην αράδα και ενωμένα, το πρώτο το ακριανό, μεγάλο, με τρία πρόσωπα, τ’ άλλα όλα όμοια, με μια βεραντούλα προς τη θάλασσα και μιαν αυλή στο πίσω μέρος, προς τον λόφο [σ.σ. της Καστέλλας]», γράφει στο βιβλίο η σπουδαία συγγραφέας, της οποίας μάλιστα η οικογένεια (Μπενάκη) διέμενε στο τρίτο κατά σειρά σπίτι της λαμπρής συνοικίας που έγινε γρήγορα σημείο αναφοράς. Σε μία απ’ αυτές τις κατοικίες, όπως σημειώνει ο ιστορικός και αρχαιολόγος Νικόλαος Σπ. Καταντζάς, ο Ziller χρησιμοποίησε για πρώτη φορά «Καρυάτιδες» για τη στηρίξει επιστύλιο.
Δυστυχώς, τίποτα από αυτά δεν σώζονται σήμερα, πέρα από αποσπασματικά στοιχεία σε σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Μόνη εξαίρεση ένα κτήριο: το οικοδόμημα που αγκαλιάζει οργανικά το καμπύλο μέτωπο του δρόμου στην αρχή της ακτής Κουντουριώτου και είναι το μοναδικό κτίσμα που διασώζεται σήμερα από την άλλοτε περίφημη «Συνοικία του Τσίλλερ» στην Καστέλλα. Πρόκειται για ένα κτήριο, το οποίο χτίστηκε για λογαριασμό του αλευροβιομήχανου Παναγιώτη Πατσιάδη, λίγα χρόνια μετά την ολοκλήρωση των επτά προαναφερομένων κτηρίων, αφού η Συνοικία ανοικοδομήθηκε το διάστημα 1875-1877, ενώ το συγκεκριμένο οικοδόμημα αποπερατώθηκε πιθανότατα μεταξύ των ετών 1894 και 1895 στη θέση που παλαιότερα υπήρχε το λεγόμενο «Γερμανικό Καφενείο».
Ρεμβάζοντας στα «Βοτσαλάκια» στον Πειραιά ενός άλλου καιρού…
Η ιστορία και η τραγική τύχη της Οικίας Π. Πατσιάδου
Από μακριά ξεχωρίζει η επιβλητική παρουσία του κτηρίου με την κωνική απόληξη στην κορυφή του. Στην πραγματικότητα, αποτελούσε το ένα από τα δύο κτήρια, τα οποία οικοδομήθηκαν για να στεγάσουν την πολυμελή οικογένεια του εύπορου βιομηχάνου. Σε αρχειακές φωτογραφίες του Μεσοπολέμου διακρίνεται η περίτεχνη σιδερένια αυλόπορτα που οδηγούσε στο αίθριο μεταξύ των δύο παρόμοιων αισθητικά κτηρίων.
Η δίδυμη έπαυλη της Οικίας Π. Πατσιάδου, η οποία λόγω του ότι δεν βρισκόταν στη στροφή, είχε κανονικά ορθογωνική κάτοψη, κατεδαφίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1970 και στη θέση της υψώθηκε τετραώροφη πολυκατοικία. Το θετικό είναι ότι διασώθηκε το πιο περίτεχνο από τα δύο «αδέλφια», το γωνιακό κτήριο.
Είναι ένα κτήριο το οποίο, όπως διαβάζουμε στο σχετικό λήμμα του Piraeus Archwalks: «Ξεχωρίζει με τα χαρακτηριστικά τοξωτά ανοίγματα στο ισόγειο και τον άνω όροφο, το κυκλικό πυργοειδές κλιμακοστάσιο με την κωνική οξυκόρυφη απόληξη, τους περίτεχνα σκαλισμένους εξώστες [σ.σ. με εξίσου περίτεχνα κιγκλιδώματα από χυτοσίδηρο] και τα υπόλοιπα αρχιτεκτονικά μορφολογικά στοιχεία του εξωτερικού διακόσμου». Ανάλογα εντυπωσιακός ήταν βέβαια και ο εσωτερικός διάκοσμος του κτηρίου, με τοιχογραφίες του Γιάννη Τσαρούχη, όπως ίσως θα θυμούνται οι παλαιοί Πειραιώτες που επισκέπτονταν το ισόγειο του αρχοντικού όσο λειτουργούσε εκεί κατάστημα υγειονομικού ενδιαφέροντος, δηλαδή μέχρι τη δεκαετία του 1990, ενώ στον άνω όροφο στεγαζόταν επί χρόνια το Ιταλικό Προξενείο.
Η Συνοικία Τσίλλερ με τις επτά επαύλεις της την εποχή της ανέγερσής τους
Από τα σχέδια του κτηρίου, τα οποία διασώζονται στην Εθνική Πινακοθήκη, φαίνεται πως είχε σχεδιαστεί για να έχει εμπορική χρήση στο ισόγειο. Εκεί υπήρξε το ιστορικό σφαιριστήριο του Καραντάση και αργότερα το διαδέχθηκε η μπυραρία «Δεληγιάννης», ώσπου και το κατάστημα αυτό έκλεισε οριστικά και έκτοτε το κτήριο παραμένει έρημο και κλειδωμένο…
Πηγή: oneman.gr, iliaoikonomia.gr
kimintenia 