Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν πως η καλή ζωή δεν ταυτίζεται με τα υλικά αγαθά
Ζούμε σε μια εποχή υπερσύνδεσης και ταυτόχρονα βαθιάς απομόνωσης. Έχουμε πρόσβαση σε πληροφορίες, υπηρεσίες, προϊόντα και «δίκτυα» ανθρώπων με το πάτημα ενός κουμπιού. Ωστόσο τα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και εξουθένωσης αυξάνονται παγκοσμίως. Μήπως στην προσπάθειά μας να βελτιώσουμε τη σύγχρονη ζωή, χάσαμε κάτι αρχαίο αλλά ουσιαστικό;
Ολιστική σκέψη: Πνεύμα, νους και σώμα ως ενότητα
Οι αρχαίοι Έλληνες αντιλαμβάνονταν τον άνθρωπο ως ενιαίο σύστημα. Δεν διαχώριζαν αυστηρά το σώμα από τον νου ή το συναίσθημα από τη λογική. Αυτή η ολιστική θεώρηση προηγείται κατά αιώνες των σύγχρονων θεωριών ψυχοσωματικής ιατρικής.
Σήμερα γνωρίζουμε επιστημονικά ότι το χρόνιο στρες επηρεάζει το ανοσοποιητικό, η σωματική άσκηση βελτιώνει τη μνήμη και τη διάθεση, ενώ η κοινωνική απομόνωση αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων. Η αρχαία ελληνική σκέψη, πολύ πριν τη νευροεπιστήμη, είχε διαισθανθεί αυτή τη σύνδεση.
Η ανάγκη να ανήκουμε
«Ο άνθρωπος είναι φύσει κοινωνικό ον», έγραψε ο Αριστοτέλης. Η σύγχρονη κοινωνική νευροεπιστήμη επιβεβαιώνει αυτή τη διαπίστωση. Ο εγκέφαλός μας είναι δομημένος για σύνδεση. Η κοινωνική απόρριψη ενεργοποιεί τα ίδια νευρωνικά κυκλώματα με τον σωματικό πόνο. Η αίσθηση του «ανήκειν» ρυθμίζει τις ορμόνες του στρες και ενισχύει τη μακροζωία. Και όμως, στην προσπάθεια να γίνουμε αυτάρκεις και ανεξάρτητοι συχνά απομακρυνόμαστε ο ένας από τον άλλον. Δεν δανειζόμαστε, αγοράζουμε. Δεν ρωτάμε, «γκουγκλάρουμε». Δεν συναντιόμαστε, στέλνουμε μήνυμα. Τι χάσαμε; Ίσως τη μικρή, καθημερινή τελετουργία της παρουσίας.
Προτεραιότητα οι σχέσεις
«Πριν φας ή πιείς οτιδήποτε σκέψου προσεκτικά με ποιον τρως ή πίνεις, παρά τι τρως ή πίνεις: γιατί το να τρως χωρίς φίλο είναι σαν τη ζωή του λιονταριού και του λύκου». Αυτή η φράση αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά αποφθέγματα του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου Επίκουρου.
Η σύγχρονη έρευνα συμφωνεί: η ποιότητα των σχέσεων είναι από τους ισχυρότερους προγνωστικούς παράγοντες ευτυχίας και υγείας. Μελέτες μακράς διάρκειας δείχνουν ότι οι άνθρωποι με βαθιές, σταθερές κοινωνικές σχέσεις ζουν περισσότερο και καλύτερα.
Η ουσία δεν είναι το γεύμα, είναι το μοίρασμα. Δεν είναι η συναλλαγή, είναι η σύνδεση. Κάθε καθημερινή αλληλεπίδραση -ένας χαιρετισμός, ένα βλέμμα, μια μικρή κουβέντα- ενισχύει ή αποδυναμώνει τον κοινωνικό μας ιστό.
Να αγκαλιάζεις τη ζωή με ενθουσιασμό
«Ο ήλιος», όπως λέει ο Ηράκλειτος, «κάθε μέρα είναι καινούργιος». Ο ίδιος διατύπωσε και την περίφημη φράση του που έμεινε στην ιστορία: «Τα πάντα ρει και ουδέν μένει». Η λέξη «ενθουσιασμός» προέρχεται από το «εν θεώ», το να έχεις το θείο, το πνεύμα μέσα σου. Για τους Έλληνες η ζωή ήταν ροή, αλλαγή, μεταμόρφωση, μέθεξη. Δεν απέφευγαν τη δυσκολία ούτε την αλλαγή· τη θεωρούσαν μέρος της πληρότητας.
Σήμερα η θετική ψυχολογία μιλάει για «ψυχολογική ευελιξία»: την ικανότητα να αποδεχόμαστε το εύρος των συναισθημάτων χωρίς να παγιδευόμαστε σε αυτά. Αυτό που περιγράφει η επιστήμη, η ελληνική σκέψη το είχε ήδη αγκαλιάσει ως στάση ζωής.
Γνώθι σαυτόν: Η εσωτερική πυξίδα
Στο Μαντείο των Δελφών, χαραγμένη στον ναό του Απόλλωνα, βρισκόταν η φράση «Γνώθι σαυτόν». Οι άνθρωποι ζητούσαν απαντήσεις από την Πυθία, αλλά η τελική ευθύνη της ερμηνείας ανήκε στους ίδιους.
Ο Σωκράτης μιλούσε για την «εσωτερική φωνή» του, ένα είδος εσωτερικού οδηγού του κάθε ανθρώπου. Αργότερα ο Χριστός δίδαξε προς τους ανθρώπους πως «η βασιλεία των ουρανών εντός υμών εστί».
Σήμερα, ενώ όλα αυτά μας έχουν προ πολλού παραδοθεί, θα μιλούσαμε για ενσυνειδητότητα (mindfulness), μεταγνωστική επίγνωση, εσωτερική ρύθμιση. Η επιστήμη δείχνει ότι η αυτογνωσία μειώνει παρορμητικές αποφάσεις, ενισχύει τη συναισθηματική ρύθμιση και συνδέεται με υψηλότερη ικανοποίηση της ζωής, ενώ η πρόκληση παραμένει ίδια: Θα εμπιστευτούμε την εσωτερική μας πυξίδα ή θα παρασυρθούμε από εξωτερικές προσδοκίες;
kimintenia 