kimintenia

Οι φωτογραφίες που έρχονται για πρώτη φορά στη δημοσιότητα, είναι τραβηγμένες λίγα λεπτά πριν την εκτέλεση των 200 Ελλήνων πατριωτών στην Καισαριανή, τα ξημερώματα της Πρωτομαγιάς του 1944

Ένα σπάνιο ντοκουμέντο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας ήρθε στο φως της δημοσιότητας πρόσφατα, μέσω σελίδας δημοπρασιών. Πρόκεται για φωτογραφίες τραβηγμένες στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, το πρωινό της 1ης Μαΐου 1944, λίγα μόλις λεπτά πριν το απόσπασμα των Κατοχικών δυνάμεων εκτελέσει 200 Έλληνες πατριώτες. Είναι η πρώτη φορά που ο ελληνικός λαός βλέπει εικόνες από την εκτέλεσή τους τις πρώτες πρωινές ώρες της ματωμένης εκείνης Πρωτομαγιάς, μέσα στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Η θυσία τους έμεινε χαραγμένη στην κοινή μνήμη ως πρότυπο πατριωτισμού και αφοσίωσης στην ιδέα της ελευθερίας που φτάνει μέχρι τα άκρα όρια της ανθρώπινης προσφοράς, της αντοχής και της αξιοπρέπειας.

Οι τέσσερις αυτές φωτογραφίες – ντοκουμέντα, δημοσιεύθηκαν στη σελίδα «Greece at WWII Archives» και ήρθαν στο φως από έναν Βέλγο πωλητή σε δημοπρασία στο e-bay που ολοκληρώνεται μέσα στον μήνα. Οι εικόνες παγώνουν το βλέμμα και την ανάσα. Για πρώτη φορά αποτυπώνονται τα πρόσωπα εκείνων που στάθηκαν με γενναιότητα απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα, στη βία και στην παραφροσύνη του κατακτητή, γνωρίζοντας ότι αυτές ήταν οι τελευταίες στιγμές στη ζωή τους.

Τα ντοκουμέντα δημιουργούν ένα άνοιγμα στον χρόνο, ενώ ταυτόχρονα προκαλούν ρίγος, καθώς στο βλέμμα αυτών των ανθρώπων δεν διακρίνει κανείς φόβο, αλλά αξιοπρέπεια. Δεν διαπραγματεύτηκαν την πίστη τους στη λευτεριά και στo δίκιο. Προτίμησαν να πεθάνουν, παρά να προδώσουν τα ιδανικά τους. Μέσα στη βαρβαρότητα και ενώ ακόμη μαίνονταν οι συγκρούσεις, κράτησαν όρθιο το ανάστημά τους. Ήταν ήρωες με απόλυτη συνείδηση του ρόλου τους και της θέσης τους στην ιστορία. Γνώριζαν ότι το τίμημα θα ήταν η ζωή τους, ωστόσο προτίμησαν να το πληρώσουν με καθαρό βλέμμα, μένοντας όρθιοι και αγέρωχοι μέχρι τέλους.

Στα καρέ βλέπουμε τους Έλληνες πολιτικούς κρατουμένους να οδηγούνται ανά δύο στο σκοπευτήριο. Σε άλλο καρέ είναι πλέον παρατεταγμένοι στον «Τοίχο της Καισαριανής» περιμένοντας ηρωικά τις ριπές από τα πολυβόλα. Οι Έλληνες, στην πλειοψηφία τους κομμουνιστές και μέλη του ΕΑΜ, έχουν παροιμιώδη ψυχραιμία παρότι γνωρίζουν πως διανύουν τα τελευταία δραματικά βήματα της ζωής τους και δείχνουν καλοντυμένοι και ήρεμοι. Οι περισσότεροι είχαν παραδοθεί στους Γερμανούς από το καθεστώς Mεταξά.

Οι φωτογραφίες και η προγραμματιζόμενη δημοπρασία έγιναν γνωστά το βράδυ του Σαββάτου 15/2/2026 μέσω της σελίδας στο Facebook με την ονομασία «Greece at WWII Archives». Σύμφωνα με τον πωλητή τους «Crain’s Militaria», ο γερμανός που τράβηξε τις φωτογραφίες ήταν ο λοχίας, μετέπειτα Υπολοχαγός Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer) που την εποχή εκείνη υπηρετούσε στο τάγμα 1012 Festungs – Bataillon με έδρα τη Μαλακάσα, αφού εντοπίστηκαν σε άλμπουμ που του ανήκε.

Και οι 200 κρατούμενοι που εκτελέστηκαν είχαν καταλήξει στο Στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου από διάφορες φυλακές της χώρας και από εκεί οδηγήθηκαν με καμιόνια στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής νωρίς το πρωί της Πρωτομαγιάς του 1944. Πολλοί από αυτούς πέταξαν στους δρόμους από όπου περνούσαν σημειώματα προς τους οικείους τους, πολλά από τα οποία οι περαστικοί τα διέσωσαν και τα παρέδωσαν στις οικογένειές τους ή σε οργανώσεις της Εθνικής Αντίστασης. Οι εκτελέσεις έγιναν από τις 10 το πρωί και τις επόμενες δύο ώρες, ως το μεσημέρι της ίδιας ημέρας. Οι 200 κρατούμενοι εκτελέστηκαν ανά 20άδες. Κάθε επόμενη εικοσάδα αναλάμβανε να μεταφέρει τους νεκρούς της προηγούμενης σε απορριμματοφόρα που περίμεναν κοντά στον χώρο της εκτέλεσης και αμέσως μετά έπαιρνε τη θέση της μπροστά στα οπλοπολυβόλα.

Τους νεκρούς της τελευταίας εικοσάδας τους μετέφεραν στα απορριμματοφόρα συνεργάτες των Γερμανών, μέλη των λεγόμενων Ταγμάτων Ασφαλείας. Οι σοροί μεταφέρθηκαν στο Γ’ Νεκροταφείο Αθηνών, στη Νίκαια, όπου και ετάφηκαν σε ατομικούς τάφους. Σήμερα στο σημείο της ταφής τους έχει ανεγερθεί μνημείο των εκτελεσθέντων της Καισαριανής.

«Το τελευταίο σημείωμα»

Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο Ναπολέων Σουκατζίδης που εκτελούσε χρέη διαρμηνέα στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου και για τούτο ήταν γνώριμος των γερμανών. Τόσο εκείνος όσο και ο Αντώνης Βαρθολομαίος, παρότι τους προτάθηκε να εξαιρεθούν από τη λίστα των 200 μελλοθανάτων, αρνήθηκαν να εκτελεστεί άλλος στη θέση τους. Το 2017, ο Παντελής Βούλγαρης γύρισε την ταινία «Το τελευταίο σημείωμα» με κεντρικό ήρωα τον Σουκατζίδη και την πλοκή να βασίζεται στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων κομμουνιστών – πολιτικών κρατουμένων στην Καισαριανή, την 1η Μάη 1944.

Αντίποινα για τους Μολάους

Η εκτέλεση των πολιτικών κρατουμένων την Πρωτομαγιά του 1944 έγινε σε αντίποινα για τη δολοφονία, στις 27 Απριλίου του 1944, του διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών και υποστράτηγου της ναζιστικής Γερμανίας Φράντς Κρεχ, στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας. Μετά την επίθεση από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ, οι κατοχικές δυνάμεις εξέδωσαν ανακοίνωση σύμφωνα με την οποία:

Πρώτες δηλώσεις και αντιδράσεις του πολιτικού κόσμου της χώρας

Το Γραφείο Τύπου της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ σημειώνει σε σχετική Ανακοίνωσή του:

«Οι φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και αφορούν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών, μελών και στελεχών του ΚΚΕ, πριν την εκτέλεση τους από τους ναζί κατακτητές στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας. Με δεδομένο ότι οι συγκεκριμένες φωτογραφίες φαίνονται αυθεντικές, αποτελούν και το μοναδικό φωτογραφικό ιστορικό ντοκουμέντο αυτής της τεράστιας θυσίας, σύμβολο του ηρωικού αγώνα του λαού μας και αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του ΚΚΕ. Αποτυπώνουν το ηθικό μεγαλείο των κομμουνιστών που βάδιζαν προς το θάνατο αλύγιστοι με ακλόνητη την πίστη στο δίκιο του αγώνα για έναν κόσμο χωρίς καταπίεση και εκμετάλλευση. Αποτελούν έμπνευση για τις νεότερες γενιές σε μια εποχή που τα σύννεφα ενός γενικευμένου ιμπεριαλιστικού πολέμου πυκνώνουν απειλητικά. Ως τέτοια η αξία τους δεν μετριέται με το χρήμα και η θέση τους δεν βρίσκεται στο εμπόριο, σε ιδιωτικές συλλογές και σε ηλεκτρονικές δημοπρασίες με αβέβαιη την κατάληξή τους. Εγείρεται συνεπώς σοβαρό ιστορικό και ηθικό ζήτημα και θα πρέπει με ευθύνη του κράτους τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ, για να είναι προσιτά στον λαό και τη νεολαία ως πηγή ιστορικής γνώσης και έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο. Με βάση τα παραπάνω το ΚΚΕ θα καταθέσει άμεσα συγκεκριμένη πρόταση για την αξιοποίηση αυτών των ντοκουμέντων».

Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ Κώστας Ζαχαριάδης δήλωσε:

«Με τη δημοσίευση φωτογραφιών από τους 200 κομμουνιστές αγωνιστές που οδεύουν προς εκτέλεση από τους ναζί κατακτητές, στο σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, το ιστορικό δράμα έγινε συγκεκριμένη εικόνα και οι σπαρακτικές μαρτυρίες μας κοιτούν πλέον κατάματα και αγέρωχα, όπως κοιτούν και οι μελλοθάνατοι τον φωτογραφικό φακό. Πρόκειται για συγκλονιστικές εικόνες από μια σφαγή που άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην Ιστορία μας και από μια θυσία που ανέδειξε τις έννοιες του ηρωισμού και της λεβεντιάς, της αψηφισιάς του θανάτου όταν μέσα στην ψυχή του ανθρώπου καίει η φλόγα της λευτεριάς και του δίκιου. Τώρα πια μπορούμε να δούμε ορισμένους από τους αγωνιστές μας τη στιγμή που περνούν στην Ιστορία και με υψωμένη γροθιά μας στέλνουν ένα διαχρονικό μήνυμα αντίστασης, συνέπειας και τιμιότητας. Γιατί δεν πρόδωσαν τον εαυτό τους, ούτε την πατρίδα, ούτε την τάξη τους: Αυτές οι εικόνες είναι τα πρώτα φωτογραφικά ντοκουμέντα από τη δολοφονία των 200 αγωνιστών του λαού μας πριν 82 χρόνια και πρέπει να περιέλθουν στο ελληνικό κράτος και να αξιοποιηθούν για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Να μην ξεχνάμε την ιστορία. Οι 200 της Καισαριανής εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής από τις ναζιστικές δυνάμεις Κατοχής, ως αντίποινα για τη δράση του ΕΛΑΣ. Παραδόθηκαν στις δυνάμεις Κατοχής, δηλαδή τους Γερμανούς ναζί, από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, δηλαδή τους Έλληνες φασίστες. Αυτό για να θυμόμαστε ποιος είναι ποιος σε αυτή τη χώρα. Έλληνες φασίστες παρέδωσαν στους Γερμανούς ναζί τους Έλληνες κομμουνιστές. Οι Γερμανοί ναζί εκτέλεσαν στην Καισαριανή τους Έλληνες κομμουνιστές κρατούμενους γιατί οι Έλληνες κομμουνιστές έκαναν αντίσταση στους Γερμανούς ναζί».

Από την πλευρά του ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας απέστειλε επιστολή στον Πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη, με την οποία προτείνει να αγοράσει το Ίδρυμα της Βουλής τις φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944:

«Θα έπεσαν προφανώς στην αντίληψή σας τα δημοσιεύματα, ότι πωλητής από το Βέλγιο έβγαλε σε δημοπρασία στο ebay φωτογραφίες, που κανείς δεν ήξερε την ύπαρξή τους και αφορούν τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την 1η Μάη του 1944, και σύμφωνα με τις ενδείξεις είναι αυθεντικές. Πρόκειται για μοναδικά ντοκουμέντα μιας περιόδου σκότους, τρόμου, αλλά και ηρωισμού του λαού μας. Οι Έλληνες πατριώτες που απεικονίζονται εκεί, τα πρόσωπα που δεν βολεύτηκαν παρά μόνο στον ήλιο και κανένας φόβος δεν τα αλλοιώνει λίγο πριν στηθούν στον τοίχο, δίνουν υπόσταση σε μια συγκλονιστική στιγμή της σύγχρονης ιστορίας μας. Παίρνω λοιπόν το θάρρος να σας προτείνω, το Ίδρυμα της Βουλής να αγοράσει αυτές τις φωτογραφίες, ως φόρο τιμής στην αντίσταση και τους νεκρούς της, αλλά και ως τεκμήριο του ηρωισμού με τον οποίο ο ελληνικός λαός αντιμετώπισε τη λαίλαπα της ναζιστικής κατοχής. Πιστεύω, όπως είμαι βέβαιος κι εσείς, αλλά και κάθε Ελληνίδα και Έλληνας, ότι οι τελευταίες στιγμές Ελλήνων πατριωτών, η απεικόνιση της τραγωδίας αλλά και του θάρρους τους, δεν πρέπει να γίνουν αντικείμενο συναλλαγής, αλλά να περιέλθουν στην ιδιοκτησία της Βουλής και της πατρίδας».

Ο δήμαρχος Καισαριανής Ηλίας Σταμέλος ζητά επίσης την απόκτηση των φωτογραφιών και την απόδοσή τους «εκεί όπου ανήκουν»:

«Οι φωτογραφίες που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας από τον αιματοβαμμένο ηρωικό τόπο του Θυσιαστηρίου της Λευτεριάς και φαίνεται να αφορούν τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 από τις δυνάμεις της ναζιστικής Γερμανίας, σκορπίζουν ρίγη συγκίνησης. Με κομμένη την ανάσα και βαθιά συγκινημένοι υποκλινόμαστε στο μεγαλείο της δύναμης των 200 ηρώων που με απόλυτη συνείδηση δεν διαπραγματεύτηκαν την πίστη τους στο δίκιο και τη λευτεριά του λαού μας και έδωσαν την ίδια τους τη ζωή. Στάθηκαν όρθιοι, με το κεφάλι ψηλά και με βλέμμα καθαρό μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Ο αγώνας τους μας εμπνέει. Οι 200 κομμουνιστές αποτελούν φάρο για εμάς, χρέος και παράδειγμα για να ορθώσουμε σήμερα το ανάστημά μας στο καθήκον που μας προτάσσει η ιστορία. Οι φωτογραφίες αυτές δεν μπορούν να θεωρούνται εμπόρευμα και η αξία τους δεν μετριέται σε χρήμα. Δεν επιτρέπεται να ανήκουν σε ιδιωτικές συλλογές. Είναι ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας για τον τόπο και τον λαό μας. Από την πρώτη στιγμή δημοσιοποίησης των φωτογραφιών δεχόμαστε δεκάδες μηνύματα από κατοίκους της Καισαριανής και απογόνους του ηρωικού αγώνα της περιόδου. Ζητάμε εδώ και τώρα με ευθύνη του κράτους τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου, καθώς και στο ΚΚΕ που μέσα από τις γραμμές του αγωνίστηκαν και έπεσαν με υψωμένη τη γροθιά τους, για να έχει πρόσβαση ο λαός και η νεολαία μας. Τον χώρο του Θυσιαστηρίου της Λευτεριάς επιδιώκουμε να αναδείξουμε, φωτίζοντας τις χρυσές σελίδες των αγώνων του λαού μας και σε αυτό τον δρόμο η Δημοτική Αρχή Καισαριανής μαζί με τον λαό θα προσπεράσουν κάθε εμπόδιο».

Πηγή: reader.gr, facebook.com, thetoc.gr