Αρναία, μια παντοτινή εστία της Μακεδονίτικης παράδοσης

Η Αρναία είναι κωμόπολη της Χαλκιδικής, με έντονα παραδοσιακό χρώμα, χτισμένη στις βόρειες απολήξεις του όρους Χολομώντα (υψόμετρο 600 μ.). Είναι η ιστορική έδρα του Δήμου Αριστοτέλη και αποτελεί το αγροτικό και εμπορικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής. Είναι από τα τυχερά χωριά, γιατί το αγάπησε η Μελίνα. Έκτοτε κηρύχθηκε διατηρητέος οικισμός και με τη συνδρομή ευρωπαϊκών προγραμμάτων ανεδείχθη σε έναν εξαιρετικό τουριστικό, πολιτιστικό και φυσιολατρικό προορισμό. Ο οικισμός βρίσκεται στο κέντρο της ορεινής Χαλκιδικής, απόηχος του πλούτου μιας άλλης εποχής.

Αρχοντικά μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής, όμορφα σπίτια με τοίχους βαμμένους στο λουλακί, στο κεραμιδί, στο κίτρινο, με καλοδιατηρημένα σαχνισιά και φουρούσια, λιθόστρωτοι δρόμοι, μικρές πλατείες, γωνιές, παραθύρια και αυλές πνιγμένα στα πολύχρωμα λουλούδια σε κάθε εποχή και πανέμορφα σοκάκια στολίζουν την ιστορική κωμόπολη με τη μακρά παράδοση στον εκπαιδευτικό τομέα, στη βυζαντινή και χορωδιακή μουσική, στην υφαντική και στη μελισσοκομία.

Πυρήνας της Αρναίας είναι η κεντρική πλατεία με τον μεγάλο πλάτανο, το λεγόμενο «Παζάρι», γύρω από το οποίο αναπτύσσεται το εμπορικό κέντρο της όμορφης κωμόπολης. Χαρακτηριστικό της Αρναίας είναι επίσης ότι πουθενά δεν είναι ορατά τα καλώδια των δικτύων, αλλά είναι όλα με προσοχή και φροντίδα υπογειοποιημένα, ώστε να μην διασπάται η παραδοσιακή και αρμονική εικόνα του οικισμού!

Η Αρναία στο διάβα του χρόνου

Τις βαθιές ρίζες της Αρναίας στον χρόνο υποδηλώνει η ύπαρξη γειτονικής αρχαίας πόλης με την ονομασία «Αρναί». Σύμφωνα με μια εκδοχή, η αρχαία πόλη των Αρνών, την οποία μνημονεύει ο Θουκυδίδης, βρισκόταν στο ύψωμα του Προφήτη Ηλία, όπου έχουν αποκαλυφθεί ευρήματα που χρονολογούνται από τους Προϊστορικούς έως και τους Μεσοβυζαντινούς Χρόνους.

Η Αρναία ήταν γνωστή επί αιώνες με τη σλαβικής προέλευσης ονομασία «Λιαρίγκοβα» (ή Λιαρίγκοβη). Ο μικρός οικισμός της Λιαρίγκοβας, που είχε ιδρυθεί περί τα τέλη του 15ου – αρχές του 16ου αιώνα από εργάτες – μοναχούς του μετοχίου της αγιορείτικης μονής Κωνσταμονίτου (Κασταμονίτου), αναφέρεται πρώτη φορά σε ένα φιρμάνι του 1750, το οποίο περιλαμβάνει έναν κατάλογο των μετοχίων της προαναφερθείσης μονής.

Κεντρική πλατεία Αρναίας, άλλοτε και τώρα…

Ο οικισμός αυτός γνώρισε περίοδο άνθησης κατά το 18ο αιώνα χάρη στην απασχόληση των κατοίκων του στα μεταλλεία των Σιδηροκαυσίων, αποτέλεσε δε εμπορικό κέντρο της Χαλκιδικής και πρωτεύουσα της περίφημης μεταλλευτικής ομοσπονδίας των δώδεκα κοινοτήτων των Μαντεμοχωρίων. Οι κάτοικοι της Λιαρίγκοβας, τόσο κατά τους Προεπαναστατικούς Χρόνους όσο και μετά την Επανάσταση του 1821, ασχολούνταν με την υφαντική (μάλλινοι τάπητες), τη μελισσοκομία και το εμπόριο ξυλείας και ζώων.

Η Λιαρίγκοβα έλαβε μέρος στον απελευθερωτικό αγώνα του έθνους, γεγονός που προκάλεσε την πυρπόληση και την ερήμωσή της. Αγωνιστές από τη Λιαρίγκοβα συμμετείχαν και στον Μακεδονικό Αγώνα των ετών 1904-1908. Το 1928 η Λιαρίγκοβα μετονομάστηκε σε Αρναία, ενώ το 1932 η Αρναία ήταν το μεγαλύτερο χωριό της Βόρειας Χαλκιδικής. Οι 3.000 κάτοικοί της ασχολούνταν ως επί το πλείστον με το εμπόριο, την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία, την υλοτομία, την υφαντική και την κατασκευή χειροποίητων παπουτσιών.

Μνημεία

Ο ναός του Αγίου Στεφάνου (τρίκλιτη βασιλική που ιδρύθηκε σύμφωνα με την προφορική παράδοση το 1812 και διαθέτει επιβλητικό καμπαναριό, έργο της δεκαετίας 1880-1890) λειτουργεί κανονικά για τις ανάγκες των πιστών, ενώ είναι χτισμένος πάνω σε σημαντικά ευρήματα της αρχαιότητας (το γυάλινο δάπεδο του ναού καθιστά ορατές τις τουλάχιστον τέσσερις παλαιότερες φάσεις του μνημείου που έχουν αποκαλυφθεί). Καταστράφηκε ολοκληρωτικά κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821, αλλά και τον Σεπτέμβριο του 2005, ύστερα από μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε στο εσωτερικό του.

Η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων, σταυροειδής με τρούλο, οικοδομήθηκε το 1919 σε σχέδια του Αναστασίου Ορλάνδου. Στην Αρναία σώζεται και σημαντικός αριθμός παλαιών κατοικιών, που είχαν κατασκευάσει με βασικά υλικά την πέτρα και το ξύλο ντόπιοι μάστορες, αλλά και αρβανίτες και ηπειρώτες τεχνίτες, που στάθμευαν στην κωμόπολη καθ’ οδόν προς τις μονές της αθωνικής χερσονήσου.

Η εκκλησία του Αγίου Στεφάνου στην Αρναία Χαλκιδικής

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν το σχολικό κτήριο του 1871, η λεγόμενη «Αστική Σχολή Λιαριγκόβης», το κτίσμα του δημοτικού σχολείου με το μεγάλο προαύλιο, τα αρχοντικά Αλεξάνδρου (ξενώνας Αλεξάνδρου), Μήτσιου και Ιατρού (Γιατράδικο), που χρονολογείται στο β’ μισό του 18ου ή τις αρχές του 19ου αιώνα και φιλοξενεί τα εκθέματα του Ιστορικού – Λαογραφικού Μουσείου της Αρναίας.

Ο ιερός ναός Αγίων Αναργύρων Αρναίας σε σχέδια Αν. Ορλάνδου και η ιερά εικόνα τους που θεωρείται θαυματουργή

Μουσειακοί χώροι

Το Ιστορικό – Λαογραφικό Μουσείο της μακεδονικής κωμόπολης περιλαμβάνει οικογενειακά κειμήλια, αντικείμενα του καθημερινού υλικού βίου καθώς και πλήθος άλλων αντικειμένων που είναι συνυφασμένα με την ιστορική και λαογραφική παράδοση του τόπου. Μεταξύ άλλων, εκτίθενται αγροτικά εργαλεία, μελισσοκομικά εργαλεία, ξυλουργικός και οικοδομικός εξοπλισμός, εργαλεία υποδηματοποιών, οικιακά σκεύη, υφαντουργικός εξοπλισμός, παραδοσιακά έπιπλα και πλούσιο φωτογραφικό υλικό.

Το Μουσείο Υφαντικής της Αρναίας, απέναντι από το Ιστορικό – Λαογραφικό Μουσείο, στεγάζεται σε κτήριο που οικοδομήθηκε τον 19ο αιώνα και είναι γνωστό ως «οικία Γιαννούδενας». Στους χώρους του Μουσείου αναδεικνύεται η μακρά παράδοση της Αρναίας ως κέντρου υφαντικής τέχνης. Το εκθεσιακό υλικό (αντικείμενα και εργαλεία της υφαντικής, πλήθος υφαντών, «καλλιγραφικά» χαλιά που προορίζονταν για τη διακόσμηση τοίχων κ.ά.) επιτρέπει στον επισκέπτη να σχηματίσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τη διαδικασία της επεξεργασίας του μαλλιού και της δημιουργίας των υφαντών.

Πολύ ωραίο και το εκλεκτό τοπικό ποτό, η Μουντοβίνα που μοιάζει πολύ με το κοινό τσίπουρο στη γεύση. Η Μουντοβίνα παρασκευάζεται από ζυμώσεις του μελιού και έχει καταχωρηθεί και επίσημα ως τοπικό «Προϊόν Γεωγραφικής Ένδειξης Ορεινής Χαλκιδικής».

Μουντοβίνα

Αρναία Χαλκιδικής

Η ευρύτερη περιοχή

Σε μικρή απόσταση από την Αρναία βρίσκεται το αλσύλλιο της Αγίας Παρασκευής, χώρος αναψυχής με την ομώνυμη εκκλησία και εντυπωσιακές δρύες. Στο ύψωμα του Προφήτη Ηλία (Αϊ-Λια) με την πανοραμική θέα είναι χτισμένο το ομώνυμο ξωκλήσι.

Η Αγία Παρασκευή στην Αρναία Χαλκιδικής

Καταπληκτική η διαδρομή μέσα στο δάσος με ποικιλία πανύψηλων δένδρων στον δρόμο για Νιοχώρι – Παλιοχώρι – Ολυμπιάδα. Στα δεξιά βρίσκεται ένα όμορφο χωριό, η Βαρβάρα. Στη συνέχεια η διαδρομή κατηφορίζει προς τη θάλασσα της Ιερισσού, ενώ στα αριστερά μια πινακίδα παραπέμπει στον τοπικό καταρράκτη, σε μια δασική έκταση πνιγμένη στο πράσινο, που διαθέτει ξύλινα καθίσματα και τραπέζια για τους επισκέπτες. Κατηφορίζοντας οδηγούμαστε στη θάλασσα, στην Ολυμπιάδα, ενώ ακολουθεί το αρχαιολογικό πάρκο της ακρόπολης Στάγειρα, πατρίδας του Αριστοτέλη, με διαδραστικά παιχνίδια για τα παιδιά βασισμένα στις θεωρίες του. 

Οι καταρράκτες και η βρύση στη Βαρβάρα

Μαγευτική είναι η ανάβαση στον Χολομώντα κυρίως το φθινόπωρο με τα χρώματα που έχει η φύση! Από εδώ μπορούμε να επισκεφτούμε και το πανέμορφο δάσος του Ταξιάρχη που απέχει 19 χλμ. από την Αρναία. Στην περιοχή λειτουργούν από παλιά παραδοσιακές ταβέρνες αλλά και ξενώνες.

Αριστερά: Τα Στάγειρα, πατρίδα του Αριστοτέλη και δεξιά: Η Ολυμπιάδα Χαλκιδικής

Πάνω από το χωριό προβάλλει επιβλητικός ένας βυζαντινός τετράπλευρος πύργος του 11ου μ.Χ. αιώνα, ύψους 16 μ., με υποστηριχτικούς πεσσούς σε κάθε πλευρά και ανοίγματα στους πλαϊνούς τοίχους. Ο πύργος αποτελούσε φρουριακή κατασκευή και παρατηρητήριο, από όπου έστελναν σήματα με τη φωτιά, για να ειδοποιήσουν. Είναι ενταγμένος σε ένα ευρύτερο κτηριακό συγκρότημα με εξωτερικό χώρο συγκέντρωσης νερού, ελαιοτριβείο, ρακαριό, αλευρόμυλο και εκκλησία.

Η Γαλάτιστα

Ο Πύργος της Γαλάτιστας αποτελεί έναν από τους πέντε σωζόμενους πύργους του είδους του: των Βρασνών, του Αγίου Βασιλείου Λαγκαδά, του Αγίου Βασιλείου Χιλιανδαρίου, του μετοχίου Πυργούδια στον Πρόβλακα και της Μονής Ρίλας στη Βουλγαρία. Γύρω του μαζεύτηκαν τα χωριουδάκια του κάμπου συγκροτημένα ανά μαχαλά, καθένα με τη δική του εκκλησία, για να προφυλαχθούν από την ελονοσία, όπως λέει ο θρύλος. Μια απίστευτης ομορφιάς και πλούτου περιήγηση μόλις μια ώρα απόσταση από την πολύβουη Θεσσαλονίκη…

Το δάσος του Ταξιάρχη

Δασικά τοπία του Χολομώντα

Πηγές: in.gr, sokatzou.blogspot.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s