Μνήμη Σωτήρη Πέτρουλα

Σωτήρης Πέτρουλας
(1942-1965)

Της επιβολής του δικτατορικού καθεστώτος των Συνταγματαρχών είχε προηγηθεί η «Περίοδος της Αποστασίας», όπως έμεινε στην ιστορία της Ελλάδας η εποχή πολιτικής ανωμαλίας που ακολούθησε την παραίτηση της κυβερνήσεως του Γεωργίου Παπανδρέου, στις 15 Ιουλίου 1965 (Ιουλιανά) έως την επιβολή της χούντας, την 21η Απριλίου του 1967.

Συγκεκριμένα, η Ένωσις Κέντρου είχε νικήσει στις εκλογές του Φεβρουαρίου του 1964 με ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ιστορία των ελληνικών εκλογών (52,72%), ο δε πρόεδρός της Γεώργιος Παπανδρέου είχε σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση με 171 βουλευτές. Αφορμή για την παραίτηση του Γεωργίου Παπανδρέου από την πρωθυπουργία, τον Ιούλιο του 1965, υπήρξε η διαμάχη του με τον βασιλιά Κωνσταντίνο για το πρόσωπο του υπουργού Εθνικής Αμύνης και του αρχηγού ΓΕΣ, που συνοδεύτηκε από τη μεταξύ τους ανταλλαγή μιας σειράς οξύτατων σχετικών επιστολών, οι οποίες δυναμίτισαν ακόμα πιο πολύ το ήδη τεταμένο κλίμα της αδιαλλαξίας και της αντιπαράθεσης.

Επάνω από αριστερά προς τα δεξιά: ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β’, ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος Γ’. Κάτω από αριστερά προς τα δεξιά: ο Ευάγγελος Αβέρωφ – Τοσίτσας, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και ο Ανδρέας Γ. Παπανδρέου, ο Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας και ο Σπύρος Μαρκεζίνης. Πρόσωπα που, με την παρουσία και τη δράση τους, καθόρισαν την πολιτική ιστορία του τόπου την περίοδο της αποστασίας, ορισμένοι δε και στα χρόνια που ακολούθησαν…

Ο Γεώργιος Παπανδρέου επιθυμούσε ν’ αντικαταστήσει τον έως τότε υπουργό Εθνικής Αμύνης Πέτρο Γαρουφαλιά και τον αρχηγό ΓΕΣ στρατηγό Γεννηματά, οι οποίοι κατά την άποψή του ελέγχονταν από το παλάτι, με ανθρώπους της εμπιστοσύνης του. Εξέφρασε μάλιστα την πρόθεσή του να αναλάβει ο ίδιος προσωπικά το Υπουργείο Εθνικής Αμύνης. Ο βασιλιάς αρνήθηκε να υπογράψει το σχετικό διάταγμα, επικαλούμενος ως αιτιολογία τη φημολογούμενη εμπλοκή του γιου του Γεωργίου Παπανδρέου, Ανδρέα, στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ. Τότε ο Γεώργιος Παπανδρέου προέβαλε ότι ήταν απαράδεκτο ο πρωθυπουργός να μην μπορεί να αναλάβει όποιο υπουργείο επιθυμούσε και θεωρώντας εαυτόν ως «πρωθυπουργό υπό απαγόρευσιν», παραιτήθηκε.

Μετά την παραίτηση Παπανδρέου σχηματίστηκαν κυβερνήσεις από μέλη της Ενώσεως Κέντρου παρά τη σφοδρή αντίθεση του αρχηγού της Γεωργίου Παπανδρέου και της πλειοψηφίας των βουλευτών της. Οι πρωθυπουργοί και υπουργοί αυτών των κυβερνήσεων καθώς και οι βουλευτές της Ενώσεως Κέντρου που τις στήριξαν, χαρακτηρίστηκαν «αποστάτες», καθώς διάχυτη ήταν η εντύπωση ότι η στήριξη που παρείχαν δεν πήγαζε από πολιτική ή ιδεολογική συμφωνία, αλλ’ ήταν προϊόν προσωπικής φιλοδοξίας και παρασκηνιακών υποσχέσεων για την ανάληψη κυβερνητικών αξιωμάτων και την ανταπόδοση σημαντικών ανταλλαγμάτων.

Δημοσίευμα εφημερίδας της εποχής για την κηδεία του Σωτήρη Πέτρουλα

Χαρακτηριστικό είναι ότι μόλις 50 λεπτά της ώρας μετά την προφορική δήλωση παραιτήσεως του Γεωργίου Παπανδρέου και χωρίς να υπάρχει έγγραφη παραίτηση της κυβερνήσεώς του, ορκίστηκε ο πρώτος «αποστάτης» Πρωθυπουργός, ο τότε πρόεδρος της Βουλής, Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας, μέλος της Ενώσεως Κέντρου, ο οποίος είχε ήδη ειδοποιηθεί να είναι έτοιμος. Επειδή η ορκωμοσία του ήταν προφανώς προαποφασισμένη και προσυνεννοημένη με τον βασιλιά, ονομάστηκε «κατεψυγμένος πρωθυπουργός». Στο μεταξύ ο Γεώργιος Παπανδρέου είχε κηρύξει «ανένδοτο αγώνα» κατά της συνταγματικής εκτροπής. Στους δρόμους γίνονταν ογκώδεις διαδηλώσεις οργανωμένες από την Ένωση Κέντρου και την αριστερή ΕΔΑ και συγκρούσεις με την αστυνομία. Στις πορείες ακούγονταν έντονα αντιβασιλικά συνθήματα με κυρίαρχο το: «Δε σε θέλει ο λαός, παρ’ τη μάνα σου και μπρος!».

Σε μια τέτοια σύγκρουση, στις 21 Ιουλίου 1965, δολοφονήθηκε ο 23χρονος φοιτητής και στέλεχος της Αριστεράς Σωτήρης Πέτρουλας. Γεννηθείς το 1942, στο Οίτυλο της Μάνης από αγρότες γονείς, ο Σωτήρης Πέτρουλας ήρθε στην Αθήνα το 1946 με την οικογένειά του. Τελείωσε το Δημοτικό το 1954 και γράφτηκε στην Εμπορική Σχολή, από την οποία αποφοίτησε το 1960. Παράλληλα, εργαζόταν για να βοηθάει οικονομικά την οικογένειά του.

Το 1960 έγινε δεκτός, κατόπιν εξετάσεων, στην ΑΣΟΕΕ (νυν Οικονομικό Πανεπιστήμιο) και από την πρώτη στιγμή δραστηριοποιήθηκε ενεργά στο φοιτητικό κίνημα της εποχής. Στις κινητοποιήσεις για το «114» και το «15%» υπήρξε ένα από τα βασικά καθοδηγητικά στελέχη. Τον Ιούλιο του 1962 ήταν επικεφαλής της ομάδας νέων που ύψωσαν τη σημαία του «114» στην Ακρόπολη, στο Υπουργείο Βιομηχανίας και στο Πανεπιστήμιο. Από το 1959 υπήρξε μέλος της Νεολαίας ΕΔΑ και παρά τη διαφωνία του για τη διάλυσή της, εντάχθηκε στη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη (Δ.Ν.Λ.) αμέσως μετά την ίδρυσή της, το 1964 και έκτοτε αποτέλεσε ηγετικό στέλεχος της αριστερής πτέρυγάς της. Τον Μάρτιο του 1965 το Κ.Σ. της Δ.Ν.Λ. του επέβαλε την ποινή της μομφής, λόγω διαφωνιών του με τη στρατηγική της οργάνωσης.

Ο Σωτήρης Πέτρουλας σκοτώθηκε την 21η Ιουλίου 1965 στην Αθήνα (γωνία Σταδίου και Εδουάρδου Λω), κατά τη διάρκεια ογκώδους διαδήλωσης για την καταδίκη του «βασιλικού πραξικοπήματος», που είχε οδηγήσει σε παραίτηση τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου (Ιουλιανά). Η κηδεία του Σωτήρη Πέτρουλα έγινε στις 23 Ιουλίου και έλαβε παλλαϊκό χαρακτήρα καταδίκης της «Αποστασίας». Τη νεκρώσιμη ακολουθία στον μητροπολιτικό ναό παρακολούθησαν ο Γεώργιος Παπανδρέου και άλλοι πολιτικοί ηγέτες. Τη νεκρική πομπή προς το Α’ Νεκροταφείο Αθηνών ακολούθησε πλήθος κόσμου, που φώναζε συνθήματα, όπως «Δημοκρατία», «Προδότη Νόβα», «1-1-4», «Ο Σωτήρης Ζει».

Το ψευδές επίσημο πόρισμα της ιατροδικαστικής εξέτασης, που έκαναν αστυνομικοί με στολές ιατρών, έκανε λόγο για θάνατο που προκλήθηκε από ασφυξία λόγω δακρυγόνου που εκτόξευσε αστυνομικός. Ωστόσο η εκδοχή αυτή αφήνει ανεξήγητα τα ολικά σχισίματα στο λαιμό του νεκρού που διαπίστωσαν οι δικοί του όταν τον παρέλαβαν. Παρ’ ότι η επίσημη αφήγηση των γεγονότων δεν άλλαξε ποτέ, μεταγενέστερη ιατροδικαστική εξέταση από ιατρούς της οικογένειας έδειξε πως ο Σωτήρης Πέτρουλας στραγγαλίστηκε.

Το μνημείο στο σημείο της δολοφονίας του Σωτήρη Πέτρουλα,
γωνία Σταδίου και Εδουάρδου Λω, στο κέντρο της Αθήνας

Τελικά η κυβέρνηση Νόβα κατέρρευσε μετά την αποτυχία της να εξασφαλίσει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή. Μετά την παραίτηση Νόβα και την άρνηση σχηματισμού Κυβερνήσεως του Στεφάνου Στεφανόπουλου, ο βασιλιάς έδωσε εντολή σχηματισμού Κυβερνήσεως, στις 18 Αυγούστου 1965, στον Ηλία Τσιριμώκο, ο οποίος μαζί με τους Στέφανο Στεφανόπουλο, Γεώργιο Αθανασιάδη – Νόβα και Κωνσταντίνο Μητσοτάκη επεχείρησαν να εξασφαλίσουν τη στήριξη πολιτικών της Ενώσεως Κέντρου.

Ωστόσο ούτε και αυτή η κυβέρνηση μπόρεσε να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή και κατέρρευσε, ενώ στους δρόμους οι ταραχές συνεχίζονταν. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1965 ο Στ. Στεφανόπουλος σχημάτισε κυβέρνηση στην οποία μετείχαν οι Ηλίας Τσιριμώκος και Γ. Αθανασιάδης – Νόβας ως αντιπρόεδροι και ο Κων. Μητσοτάκης ως υπουργός Συντονισμού και Οικονομικών. Η κυβέρνηση Στεφανόπουλου θα παραμείνει στην εξουσία ως την 21η Δεκεμβρίου 1966.

Από τον κύκλο των ομοϊδεατών του Σωτήρη Πέτρουλα ιδρύθηκε μετά το θάνατό του η «Πανσπουδαστική Δημοκρατική Κίνηση» (ΠΑΝ.ΔΗ.Κ.), που τοποθετήθηκε στ’ αριστερά της Δ.Ν.Λ. Ο Μίκης Θεοδωράκης την παραμονή της κηδείας του Σωτήρη Πέτρουλα έγραψε τους πρώτους στίχους του τραγουδιού «Σωτήρης Πέτρουλας», που μελοποίησε αργότερα. Το 1975, οι φοιτητές της ΑΣΟΕΕ αποφάσισαν να δώσουν τ’ όνομά του στον σύλλογο φοιτητών της σχολής τους. Ο Δήμος Ζωγράφου, τιμώντας τη μνήμη του Σωτήρη Πέτρουλα, έδωσε το όνομά του στο αθλητικό κέντρο της Αθήνας που βρίσκεται κοντά στην Πανεπιστημιούπολη. Οδοί με το όνομά του υπάρχουν σε πολλούς αθηναϊκούς δήμους (Νέου Ηρακλείου, Φυλής, Αχαρνών, Αγίων Αναργύρων, Αγίας Βαρβάρας κ.ά.).

Πηγές: sansimera.gr, kimintenia.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s