Γράμματα μ’ ευχές κι αφιερώσεις κι άλμπουμ με δικέφαλο αετό…

Προσφυγόπουλα, Έλληνες και Αρμένιοι, στην Αθήνα το 1923

Το Κομοδίνο

Πάνω απ’ το κρεβάτι στολισμένο
σε βελούδο μαύρο, θωρηκτό
Και πιο δίπλα ήταν διπλωμένο
το άλμπουμ με δικέφαλο αετό.

Γράμματα μ’ ευχές κι αφιερώσεις
μέσ’ στο κομοδίνο σιωπηλές.
Κάποια μέρα σου είπα να τα δώσεις
κι άρχισες να βρίζεις και να κλαις.

Χάντρες κεντημένο το φουστάνι
και το τίμιο ξύλο στο πλευρό.
Κάμαρες που μύριζαν λιβάνι
και του Ιορδάνη το νερό.

(Μουσική: Δήμος Μούτσης, στίχοι: Μάνος Ελευθερίου,
ερμηνεία: Πετρή Σαλπέα, άλμπουμ: «Ο Άγιος Φεβρουάριος», 1972)

Ο Άγιος Φεβρουάριος, ένας δίσκος «σταθμός»
με αφορμή τη Μικρασιατική καταστροφή

Μ. Ελευθερίου

Η ιστορία του δίσκου ξεκινά την τριετία 1968-1970, όταν ο Μάνος Ελευθερίου γράφει 30 περίπου κείμενα, εμπνευσμένα από την ενασχόλησή του εκείνης της περιόδου, με καρτ ποστάλ, φωτογραφίες, άρθρα και λοιπές πηγές από τη Σμύρνη προ της Μικρασιατικής καταστροφής.

Όπως θα διηγηθεί αργότερα ο σπουδαίος στιχουργός, «την κύρια έμπνευση για να γράψω τους στίχους των τραγουδιών του δίσκου μου έδωσαν οι χαλκογραφίες και οι καρτ ποστάλ της Σμύρνης, που τότε ακόμα στόλιζαν τους τοίχους στα κουρεία και στα καφενεία της εποχής» και που δεν θα μπορούσαν να μείνουν απαρατήρητα από τις ευαίσθητες «κεραίες» του συριανού ποιητή. Και συνεχίζει: «Μια μέρα ωστόσο στο Β’ Νεκροταφείο, παρατήρησα μια επιγραφή σε έναν τάφο που έγραφε: «Η ψυχή μου πάντα είναι στην Μικρά Ασία». Αυτό ήταν!…».

Ο Μάνος Ελευθερίου έδωσε τους στίχους του στον Δήμο Μούτση. «Του τόνισα όμως ότι αυτοί οι στίχοι δεν είναι η ιστορία της Σμύρνης, αλλ’ αναφέρονται σε κάτι οριστικά χαμένο σαν τη Σμύρνη», εξηγεί ο στιχουργός.

Ο Δήμος Μούτσης μελοποίησε μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα εννέα από τα κείμενα. Τα τραγούδια πρωτοπαρουσιάστηκαν ζωντανά τον Οκτώβριο του 1971, στο κέντρο «Περικλής» της Πλάκας, το οποίο μετονομάστηκε σε «Φεβρουάριος» ειδικά γι’ αυτές τις παραστάσεις. Τα πιο λαϊκά τραγούδια του κύκλου απέδιδε ο Γιάννης Μπογδάνος, ενώ τα πιο λυρικά κομμάτια ερμήνευε η Πετρή Σαλπέα.

Ο Δημήτρης Μητροπάνος, ο Δήμος Μούτσης και η Πετρή Σαλπέα

Ο Δήμος Μούτσης κράτησε την Πετρή Σαλπέα και για τη δισκογράφηση του υλικού, την οποία σιγοντάρηζε ο κιθαρίστας Μάριος Κώστογλου. Αναζητούσε όμως ερμηνευτή για τα «αντρικά» κομμάτια του δίσκου. «Δέχτηκα σε ακρόαση πολλούς τραγουδιστές. Δεν έβρισκα όμως αυτό που ήθελα. Τον Δημήτρη Μητροπάνο μου τον πρότειναν από την εταιρεία μου, τη Philips», θα αναφέρει αργότερα ο συνθέτης.

Ο Δήμος Μούτσης κάλεσε τον τραγουδιστή για «δοκιμαστικό», ο νεαρός όμως τότε Δημήτρης Μητροπάνος υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία στην Αλεξανδρούπολη. Με μεσολάβηση του Γιώργου Κατσαρού από την εταιρεία κατάφερε να εξασφαλίσει ολιγοήμερη άδεια. Κατέβηκε στην Αθήνα και παρουσιάστηκε στον Μούτση: «Στεγνή φωνή – σκέτη, χωρίς πολλά τσαλίμια, ό,τι έπρεπε γι’ αυτό που ήθελα σ’ αυτά τα τραγούδια», τονίζει ο συνθέτης.

Καταφέρνουν να εξασφαλίσουν στον τραγουδιστή νέα άδεια, για να ηχογραφήσει. «Στις 20 Δεκεμβρίου του 1971 κατεβαίνω στην Αθήνα και μέσα σε δύο μέρες ηχογραφώ και τα πέντε τραγούδια που λέω στο δίσκο», θυμάται ο Δημήτρης Μητροπάνος.

Αρκετά χρόνια αργότερα ο Μάνος Ελευθερίου αποκάλυψε σε κάποια συνέντευξη, τι ήταν εκείνο που οδήγησε τότε τον Δήμο Μούτση να δώσει στον δίσκο του την ονομασία «Άγιος Φεβρουάριος»:

Ο Μούτσης ήθελε, για προσωπικό του λόγο, να υπάρχει το γράμμα «φ» στις λέξεις που θα κοσμούσαν το εξώφυλλο του δίσκου. Ο Ελευθερίου, που είχε γράψει τότε τα «Μαρτύρια του Αγίου Στεφάνου», πρότεινε αυτόν τον τίτλο στον συνθέτη. Ο Μούτσης δεν συμφώνησε, αξιοποίησε όμως την ιδέα της αναφοράς του τίτλου σε κάποιον άγιο, επιλέγοντας ωστόσο τον Φεβρουάριο που δεν υπάρχει ως άγιος στο επίσημο εορτολόγιο της εκκλησίας μας.

Ο ίδιος ο Δήμος Μούτσης έχει σημειώσει για τον «Άγιο Φεβρουάριο» πως μπορεί να γράφτηκε έχοντας ως αφορμή την εθνική τραγωδία της Μικρασιατικής καταστροφής, ωστόσο «αποτελεί τον συμβολισμό μιας τραγωδίας που όλοι περνάμε κάποτε, αλλά και τον συμβολισμό της αναγέννησης που ελπίζουμε ότι κάποτε θα έρθει».

Ο «Άγιος Φεβρουάριος» είναι ένας από τους πρώτους δίσκους που γράφονται σε οκτακάναλο, το οποίο μόλις είχε φτάσει στα στούντιο της Κολούμπια. Τη στοιχειοθεσία των κομματιών επιμελήθηκε ο Φίλιππος Βλάχος, ένα μυθικό όνομα της ελληνικής τυπογραφίας. Η σύγχρονη τεχνολογία ηχογράφησης προσφέρει στον Δήμο Μούτση τη δυνατότητα πειραματισμού. Ο συνθέτης βάζει τον Δημήτρη Μαριολά να παίξει με το μπουζούκι του συνδεδεμένο στον ενισχυτή.

Η ενορχήστρωση του δίσκου προκαλεί αμηχανία στους κριτικούς. Ο δίσκος κυκλοφορεί στις 12 Μαρτίου του 1972, ανήμερα των γενεθλίων του Μάνου Ελευθερίου, και δεν ξεπερνά σε πωλήσεις τα 2.000 αντίτυπα. Η εφημερίδα «Ακρόπολις» επισημαίνει «την επίδραση της σύγχρονης ποπ στον τρόπο έκφρασης του συνθέτη…». Η αποτυχία είναι καθολική, μέχρι που λαμβάνει χώρα η υπόθεση Κοεμτζή και ο συγγραφέας Δημήτρης Ψαθάς, σε κείμενό του στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Τα Νέα», αναφέρει το τραγούδι «Ο Χάρος βγήκε παγανιά» …ως «τραγούδι προτρέπον εις εγκλήματα!». Ο κόσμος αρχίζει να αναζητά το συγκεκριμένο τραγούδι και οι πωλήσεις του «Αγίου Φεβρουαρίου» ανεβαίνουν ραγδαία. Τα υπόλοιπα είναι ιστορία…

Πηγές: facebook.com, ogdoo.gr, tanea.gr

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s