Σώμα του Καλοκαιριού (Οδυσσέας Ελύτης)

Νικόλαος Λύτρας, Το ψάθινο καπέλο

Πάει καιρός που ακούστηκεν η τελευταία βροχή
Πάνω από τα μυρμήγκια και τις σαύρες
Τώρα ο ουρανός καίει απέραντος
Τα φρούτα βάφουνε το στόμα τους
Της γης οι πόροι ανοίγουνται σιγά σιγά
Και πλάι απ’ το νερό που στάζει συλλαβίζοντας
Ένα πελώριο φυτό κοιτάει κατάματα τον ήλιο.
Ποιος είναι αυτός που κείτεται στις πάνω αμμουδιές
Ανάσκελα φουμέρνοντας ασημοκαπνισμένα ελιόφυλλα
Τα τζιτζίκια ζεσταίνονται στ’ αυτιά του
Τα μυρμήγκια δουλεύουνε στο στήθος του
Σαύρες γλιστρούν στη χλόη της μασχάλης
Κι από τα φύκια των ποδιών του αλαφροπερνά ένα κύμα
Σταλμένο απ’ τη μικρή σειρήνα που τραγούδησε:

Ω σώμα του καλοκαιριού, γυμνό, καμένο
Φαγωμένο από το λάδι κι από το αλάτι
Σώμα του βράχου και ρίγος της καρδιάς
Μεγάλο ανέμισμα της κόμης λυγαριάς
Άχνα βασιλικού πάνω από το σγουρό εφηβαίο
Γεμάτο αστράκια και πευκοβελόνες
Σώμα βαθύ πλεούμενο της μέρας!

Έρχονται σιγανές βροχές ραγδαία χαλάζια
Περνάν δαρμένες οι στεριές στα νύχια του χιονιά
Που μελανιάζει στα βαθιά μ’ αγριεμένα κύματα
Βουτάνε οι λόφοι στα πηχτά μαστάρια των νεφών
Όμως και πίσω απ’ όλα αυτά χαμογελάς ανέγνοια
Και ξαναβρίσκεις την αθάνατη ώρα σου
Όπως στις αμμουδιές σε ξαναβρίσκει ο ήλιος
Όπως μες στη γυμνή σου υγεία ο ουρανός.

Οδυσσέας Ελύτης, Προσανατολισμοί

Ο Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) είναι κορυφαίος Έλληνας ποιητής και ζωγράφος. Γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης με καταγωγή από τη Μυτιλήνη. Το πραγματικό του όνομα ήταν Οδυσσέας Αλεπουδέλης. Υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές μας, που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, το 1979. Αποτέλεσε ένα από τα επίλεκτα μέλη της λεγόμενης «Γενιάς του ‘30» στον χώρο της καλλιτεχνικής δημιουργίας, χαρακτηριστικό της οποίας, όσον αφορά την ελληνική της διάσταση, υπήρξε το ιδεολογικό δίλημμα ανάμεσα στην ελληνική παράδοση και τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό. Ο ίδιος ο Ελύτης χαρακτήριζε τη δική του θέση στη γενιά αυτή ως παράξενη, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Από το ένα μέρος ήμουνα ο στερνός μιας γενιάς, που έσκυβε στις πηγές μιας ελληνικότητας, κι απ’ την άλλη ήμουν ο πρώτος μιας άλλης που δέχονταν τις επαναστατικές θεωρίες ενός μοντέρνου κινήματος» (logotexnikoperiboli.blogspot.com).

Νικόλαος Λύτρας (1883-1927), «Το ψάθινο καπέλλο», π. 1925
(εκτίθεται στη μόνιμη έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης)

«Το ψάθινο καπέλο» είναι από τα πιο εντυπωσιακά και τα πιο τολμηρά έργα του πρώιμου ελληνικού Μοντερνισμού. Πριν ακόμη το αναλύσουμε, η πρώτη εντύπωση που μας δίνει είναι ότι βυθιζόμαστε σε ένα νησιώτικο τοπίο μια καλοκαιρινή μέρα με μεγάλη ζέστη. Τα φλογισμένα κίτρινα από τα ξερά χόρτα, που σμίγουν με την κίτρινη ψάθα του ηλιοκαμένου κοριτσιού -γιατί κορίτσι είναι- συνομιλούν με τα γαλάζια και τα ιώδη, που μεταναστεύουν από το πουκάμισο της νεαρής κοπέλας στον ασπρισμένο αυλόγυρο και στα χαμηλά νησιώτικα σπίτια, που κλείνουν τη σύνθεση προς τα πάνω. Κυριαρχούν λοιπόν δύο συμπληρωματικά χρώματα, διαβαθμισμένα όμως σε διάφορους τόνους και απλωμένα στη σύνθεση παρατακτικά: όλα τα γκριζογάλαζα ψυχρά στο κάτω μέρος, όλα τα πορτοκαλοκίτρινα θερμά προς τα πάνω. Ο ζωγράφος φορτώνει το πινέλο με μπόλικο χρώμα και «χτίζει» τη σύνθεσή του με πλατιές πινελιές. Είναι σαν να παρακολουθούμε τον ίδιο τον γρήγορο και σίγουρο ρυθμό και τη φορά της χειρονομίας του καλλιτέχνη. Μπορούμε λοιπόν να μιλήσουμε για μια εξπρεσιονιστική χειρονομιακή γραφή. Μόνο που ο Νικόλαος Λύτρας μεταδίδει ένα αίσθημα γαλήνης και όχι αγωνίας, όπως συμβαίνει με τους εξπρεσιονιστές ζωγράφους. Αυτό το έργο, με τον κλειστό ορίζοντα και την ανοδική σύνθεση, με τα ζωηρά φλεγόμενα από τον ήλιο χρώματα, μπορεί να θεωρηθεί ως ιδεόγραμμα του ελληνικού καλοκαιριού σε ένα ελληνικό νησί στο Αιγαίο. Ίσως πρόκειται εδώ για την Τήνο, απ’ όπου καταγόταν ο ζωγράφος.

Nikos Lytras (1883-1927), «The Staw Hat», ca 1925
(on display in the Permanent Exhibition at the National Gallery)

The «Straw Hat» is one of the most impressive and daring works of early Greek modernism. Before we even begin to analyse it, our first impression is one of being immersed in an island landscape on a hot summer day. The fiery yellow of the dry wild plants, mingling with the yellow straw of the suntanned girl (for it is a girl), converse with blue and violet, migrating from the young girl’s shirt to the whitewashed courtyard and the low island houses completing the composition at the top. Two complementary colours prevail, yet gradated in various shades and distributed in arrays across the entire composition. All the grey-blue cool colours at the bottom, all the orange-yellow warm ones at the top. The painter loads the brush with abundant paint and «builds» his composition in sweeping brush strokes. It is as if we could follow the artist’s fast and assured pace as well as the direction of his gesture. We can therefore call it an expressionistic, gestural writing. Except for the fact that Nikolaos Lytras conveys a message of tranquility instead of agony, as was the case with expressionist painters. This painting of a closed horizon, an upward composition and bold colours set on fire by the sun, can be seen as the ideogram of the Greek summer on an Aegean island. The island may be Tinos, where the artist’s family originated (πηγή: nationalgallery.gr).

Καλό Καλοκαίρι!

kimintenia.wordpress.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s